Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 12 maja 2008 r., sygn. akt II SA/Wa 288/08 po rozpoznaniu skargi S. S. na postanowienie Komendanta Głównego Policji z dnia [...] stycznia 2008 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyjęcia odwołania z powodu uchybienia terminu uchylił zaskarżone postanowienie oraz stwierdził, iż zaskarżone postanowienie nie podlega wykonaniu w całości.
Z uzasadnienia wyroku wynika, że postanowieniem nr [...] z dnia [...] stycznia 2008 r. Komendant Główny Policji, działając na podstawie art. 135k ust. 3 ustawy z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji (Dz.U. z 2007 r. Nr 43, poz. 277 ze zm.), odmówił przyjęcia odwołania asp. szt. S. S., złożonego od orzeczenia Komendanta Wojewódzkiego Policji w Szczecinie nr [...] z dnia [...] listopada 2007 r., wydanego w sprawie dyscyplinarnej ze względu na to, że zostało wniesione po terminie określonym w art. 135s ust. 5 ustawy z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji.
W uzasadnieniu podano, iż z analizy akt postępowania przeciwko asp. szt. S. S. wynika, iż orzeczenie nr [...] Komendanta Wojewódzkiego Policji w Szczecinie z dnia [...] listopada 2007 r. doręczono obrońcy w dniu [...] grudnia 2007 r., a obwinionemu w dniu [...] grudnia 2007 r. Według art. 135f ust. 6 ustawy o Policji, w razie doręczenia obwinionemu i obrońcy w różnych terminach pisma, od którego przysługuje odwołanie, termin do złożenia odwołania liczy się od dnia doręczenia, które nastąpiło wcześniej. Zgodnie z przywołanym przepisem, określony w art. 135s ust. 5 tejże ustawy termin do złożenia odwołania od orzeczenia, wydanego w trybie wznowienia postępowania dyscyplinarnego, wynosił w przypadku sprawy asp. szt. S. S. 7 dni od dnia doręczenia orzeczenia obrońcy, a więc upływał z dniem [...] grudnia 2007 r. Biorąc powyższe pod uwagę, organ uznał, że na podstawie art. 135k ust. 3 wymienionej ustawy, zgodnie z którym wyższy przełożony dyscyplinarny odmawia przyjęcia odwołania, jeżeli zostało wniesione po terminie, należało orzec, jak w postanowieniu.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższe postanowienie S. S. zarzucił, iż powołany jako podstawa orzeczenia przepis art. 135s ust. 5 ustawy o Policji, nie mógł być w sprawie zastosowany. W ocenie skarżącego odwołanie zostało wniesione w terminie, który powinien być liczony od dnia doręczenia mu orzeczenia. Jednocześnie skarżący podniósł, iż P. K. nie mógł być jego obrońcą w dacie orzekania, ponieważ został zwolniony ze służby z dniem [...] listopada 2007 r.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, wskazując, iż argument o wygaśnięciu pełnomocnictwa z powodu ustania stosunku służbowego, nie może być uznany. Od 2 kwietnia 2007 r., w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 marca 2007 r., sygn. akt K 47/2005, przepis art. 135f ust. 1 pkt 4 ustawy o Policji utracił moc i od tej daty nie ma żadnych ograniczeń co do osoby, która może być obrońcą obwinionego w postępowaniu dyscyplinarnym. W aktach sprawy nie ma dokumentu, z którego wynikałoby, że P. K. zrezygnował z prowadzenia obrony skarżącego. Doręczenie więc orzeczenia obrońcy było skuteczne.
W powołanym na wstępie wyroku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił zaskarżone postanowienie oraz stwierdził, iż zaskarżone postanowienie nie podlega wykonaniu w całości.
Sąd wskazał, że wobec treści wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 marca 2007 r., sygn. akt K 47/2005, w którym Trybunał orzekł m.in., iż art. 135f ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji (Dz.U. z 2007 r. Nr 43, poz. 277 ze zm.) jest niezgodny z art. 42 ust. 2 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji, brak jest obecnie regulacji w ustawie o Policji, dotyczącej obrony w postępowaniu dyscyplinarnym, jak to stanowił wskazany przepis.
Zdaniem Sądu pierwszej instancji skutki orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego nie mogą być interpretowane w ten sposób, jak czyni to organ w odpowiedzi na skargę, iż z chwilą utraty mocy obowiązującej art. 135f ust. 1 pkt 4 nie istnieją już żadne ograniczenia co do osoby, która może być obrońcą policjanta w postępowaniu dyscyplinarnym. Prezentowane stanowisko nie uwzględnia bowiem motywów zakwestionowania przez Trybunał Konstytucyjny przepisu ustawy o Policji, który – w jego ocenie – istotnie zawężał zakres prawa do obrony, ponieważ obwinionemu pozostawiono jedynie prawo do ustanowienia obrońcy "za jego zgodą, spośród policjantów".
Jednocześnie Sąd wskazał, że punktem wyjścia dla swoich rozważań Trybunał uczynił treść art. 42 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, w myśl którego "każdy, przeciw komu prowadzone jest postępowanie karne, ma prawo do obrony we wszystkich stadiach postępowania. Może on w szczególności wybrać obrońcę lub na zasadach określonych w ustawie skorzystać z obrońcy z urzędu". W konsekwencji, odwoławszy się do wcześniejszych orzeczeń, Trybunał uznał, że prawo do obrony, o którym mówi art. 42 ust. 2 Konstytucji, jest adekwatnym wzorcem kontroli zakwestionowanego przepisu ustawy o Policji.
Sąd pierwszej instancji stwierdził ponadto, że w sprawie nie może budzić wątpliwości, iż zwolniony ze służby w Policji P. K. nie mógł być obrońcą skarżącego w postępowaniu dyscyplinarnym. Doręczenie orzeczenia tej osobie było zatem bezskuteczne i nie wywoływało skutków w postaci rozpoczęcia biegu terminu do wniesienia odwołania. Termin ten rozpoczął bieg od daty doręczenia orzeczenia obwinionemu, co nastąpiło [...] grudnia 2007 r. Składając odwołanie w dniu [...] grudnia 2007 r., skarżący nie uchybił terminowi z art. 135s ust. 5 ustawy o Policji.
Od powyższego wyroku skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniósł Komendant Główny Policji zaskarżając go w całości, opierając skargę kasacyjną na zarzucie naruszenia przepisów art. 135k ust. 3, art. 135s ust. 5, art. 135f ust. 6 ustawy o Policji w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 marca 2007 r., sygn. akt K 47/2005 – poprzez błędną wykładnię ww. przepisów.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej Komendant Główny Policji wskazał, że skarżący ustanowił P. K. swoim obrońcą w dniu [...] listopada 2007 r. P. K. został zwolniony ze służby z dniem [...] listopada 2007 r. W dacie ustanowienia przez skarżącego obrońcy jak i w dacie zwolnienia P. K. ze służby nie obowiązywał przepis art. 135f ust. 1 pkt 4 ustawy o Policji. Jak podniósł wnoszący skargę kasacyjną brak było jakiejkolwiek regulacji w ustawie o Policji dotyczącej statusu obrońcy w postępowaniu dyscyplinarnym, brak też było możliwości zastosowania w tym zakresie przepisów Kodeksu postępowania karnego, ponieważ art. 135p ust. 1 ustawy o Policji odsyła do przepisów Kodeksu postępowania karnego tylko w ograniczonym zakresie. Komendant Główny Policji podniósł, że prawo do obrony, które stanowiło podstawowe kryterium oceny art. 135f ust. 1 pkt 4 ustawy o Policji przez Trybunał Konstytucyjny zostało w niniejszej sprawie zrealizowane przez S. S. poprzez ustanowienie P. K. swoim obrońcą.
Zdaniem organu zakończenie tego stosunku prawnego byłoby możliwe tylko poprzez oświadczenie jednej ze stron o wypowiedzeniu pełnomocnictwa. Tymczasem takich oświadczeń żadna ze stron nie złożyła. Nie było także zdaniem organu podstaw do wygaśnięcia pełnomocnictwa z mocy prawa.
W konkluzji skargi kasacyjnej Komendant Główny Policji wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez oddalenie skargi, alternatywnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Powołane jako podstawa skargi kasacyjnej zarzuty naruszenia prawa materialnego są uzasadnione.
Skarżący zrealizował swoje prawo do obrony w postępowaniu dyscyplinarnym ustanawiając w dniu 5 listopada 2007 r. swoim obrońcą P. K. W tej dacie nie obowiązywał już przepis art. 135f ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji (Dz.U. z 2002 r. Nr 7, poz. 58 ze zm.) ograniczający prawo do ustanowienia obrońcą tylko innego policjanta.
Powyższy przepis utracił moc z dniem 2 kwietnia 2007 r. na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 marca 2007 r. k. 47/05, którym uznano, iż przepis art. 135f ust. 1 pkt 4 ustawy o Policji jest niezgodny z art. 42 w zw. z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP.
Do dnia 4 czerwca 2008 r. kiedy to z mocy art. 1 ustawy z dnia 28 marca 2008 r. o zmianie ustawy o Policji oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 86, poz. 521) do art. 135f ust. 1 dodano pkt 4a dający policjantowi prawo do ustanowienia w toku postępowania dyscyplinarnego obrońcy w osobie policjanta, adwokata albo radcy prawnego, brak było regulacji prawnej w tym zakresie.
Uchylenie przepisu art. 135f ust. 1 pkt 4 ustawy o policji powodowało, iż obwiniony policjant po dniu 2 kwietnia 2007 r. mógł swoim obrońcą ustanowić profesjonalnego prawnika.
Pomimo zniesienia ograniczeń w zakresie kręgu osób, spośród których obwiniony funkcjonariusz mógł ustanowić obrońcę, skarżący zdecydował o ustanowieniu swoim obrońcą innego policjanta. Późniejsze zwolnienie obrońcy ze służby w Policji, wbrew ocenie Sądu I instancji pozostawało bez wpływu na pełnomocnictwo udzielone obrońcy. Przede wszystkim zwolnienie P. K. ze służby w Policji nie powodowało wygaśnięcia pełnomocnictwa, które ma miejsce np. w razie śmierci obrońcy. Dla skutecznego ustanowienia obrońcy decydujące znaczenie ma bowiem moment udzielenia pełnomocnictwa w dniu [...] listopada 2007 r. Skarżący skutecznie ustanowił obrońcę w osobie P. K. i pomimo zwolnienia ww. ze służby w Policji obwiniony ani też jego obrońca nie wypowiedzieli pełnomocnictwa.
Zgodnie z art. 135f ust. 6 ustawy o Policji orzeczenia, postanowienia, zawiadomienia i inne pisma, wydane w toku postępowania dyscyplinarnego doręcza się obwinionemu oraz obrońcy jeżeli został ustanowiony. W razie doręczenia obwinionemu i obrońcy w różnych terminach pisma, od którego przysługuje odwołanie lub zażalenie, termin do złożenia odwołania lub zażalenia liczy się od dnia doręczenia, które nastąpiło wcześniej.
W ustaleniach niniejszej sprawy orzeczenie Komendanta Wojewódzkiego Policji w Szczecinie nr [...] z dnia [...] listopada 2007 r. jako pierwsze zostało doręczone obrońcy obwinionego. Doręczenie to było skuteczne, co oznacza, iż termin do złożenia odwołania, o jakim mowa w art. 135k ust. 1 rozpoczął swój bieg w dniu [...] grudnia 2007 r. Komendant Główny Policji stwierdzając, iż odwołanie zostało złożone przez obwinionego dopiero w dniu [...] grudnia 2007 r. prawidłowo ocenił, iż nastąpiło to po terminie.
Stosownie do art. 135k ust. 3 ustawy o Policji wyższy przełożony dyscyplinarny odmawia przyjęcia odwołania, w drodze postanowienia, jeżeli zostało złożone po terminie lub przez osobę nieupoważnioną albo jest niedopuszczalne. Postanowienie w tej sprawie jest ostateczne.
W świetle powyższego zaskarżone postanowienie Komendanta Głównego Policji nr [...] z dnia [...] stycznia 2008 r. w przedmiocie odmowy przyjęcia odwołania z powodu uchybienia terminu nie narusza obowiązującego prawa, zaś dokonana przez Sąd I instancji wykładnia art. 135k ust. 3 i art. 135f ust. 6 ustawy o Policji jest błędna, co na podstawie art. 188 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) przy uwzględnieniu, iż skarga oparta została wyłącznie na podstawie określonej w art. 174 pkt 1 ww. ustawy, skutkowało jej uwzględnieniem.