Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu wyrokiem z 15 lutego 2023 r., sygn. akt IV SA/Wr 564/22 oddalił skargę D.F. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Legnicy z 17 sierpnia 2022 r. nr SKO/RŚ-423/167/2022 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.
Wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym.
W dniu 4 listopada 2021 r. D.F. (dalej "skarżąca") złożyła do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Z. wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną matką – J.D. Do wniosku załączyła wypis z orzeczenia Obwodowej Komisji Lekarskiej do Spraw Inwalidztwa i Zatrudnienia z 5 marca 1991 r., zaliczający matkę skarżącej do pierwszej grupy inwalidów z ogólnego stanu zdrowia oraz stwierdzający całkowitą niezdolność do pracy i konieczność opieki innej osoby.
Decyzją z 4 maja 2022 r. nr S.S.R.5012.4542.2022 Burmistrz Miasta Z. odmówił skarżącej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną matką. Organ wskazał, że niepełnosprawność matki wnioskodawczyni istnieje od 42 roku życia, a zatem nie została spełniona ustawowa przesłanka do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wynikająca z art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 615 ze zm., dalej "u.ś.r.").
W odwołaniu od decyzji strona wniosła o uchylenie decyzji organu I instancji, zarzucając naruszenie art. 17 ust. 1b pkt 1 i 2 u.ś.r. przez nieuwzględnienie, że na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 doszło do uznania niekonstytucyjności części tej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a przez to naruszenie art. 7 i art. 190 ust. 1 Konstytucji RP. Strona zarzuciła również naruszenie art. 6, art., 8, art. 9, art. 77 § 1 i art. 7 w związku z art. 80 k.p.a. przez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy i uznanie, że organ zwolniony jest z podejmowania działań zmierzających do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy.
Po rozpatrzeniu odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Legnicy decyzją z 17 sierpnia 2022 r. nr SKO/RŚ-423/167/2022 utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Kolegium wyjaśniło, że wniosek strony o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego powinien być rozpoznany z pominięciem niekonstytucyjnej normy art. 17 ust. 1b u.ś.r., a to pociąga za sobą konieczność oceny warunków spełnienia kryteriów ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego bez odwoływania się do kryterium daty powstania niepełnosprawności. Organ uznał, że wnioskodawczyni nie spełnia jednak przesłanki niepodejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej bądź rezygnacji z zatrudnienia w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Z elektronicznego wydruku z systemu komputerowego "SEPI" z 22 lipca 2022 r. wynika, że w okresie od 2008 r. do 2019 r. strona wielokrotnie była zarejestrowana w PUP jako osoba bezrobotna, a zatrudnienie podejmowała incydentalnie.
Ostatnie udokumentowane zatrudnienie ustało w 2014 r. w wyniku rozwiązania umowy o pracę z upływem czasu, na który była zawarta, a nie z powodu konieczności zapewnienia opieki matce. Strona nie uprawdopodobniła, że zamierzała podjąć zatrudnienie, ale z uwagi na konieczność opieki nad matką od 2019 r. nie mogła tego uczynić. Wnioskodawczyni, mając obecnie 50 lat, udowodniła, że przepracowała w swoim życiu tylko niecałe pół roku jako [...]. Według SKO jedynym powodem wystąpienia z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego była chęć uzyskania zastępczego źródła dochodu, a nie faktyczna rezygnacja z zatrudnienia lub jego niepodejmowanie, spowodowane koniecznością sprawowania opieki nad matką.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu na powyższą decyzję skarżąca wniosła o jej uchylenie, zarzucając naruszenie art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. przez stwierdzenie, że brak jest związku pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia a sprawowaniem opieki nad matką, podczas gdy w sprawie taki związek przyczynowy istnieje. Skarżąca zarzuciła również naruszenie art. 6, art., 8, art. 9, art. 77 § 1 i art. 7 w związku z art. 80 k.p.a. przez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, tj. faktycznego zakresu opieki nad matką, co skutkowało brakiem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Skarżąca wyjaśniła, że niepodejmowanie zatrudnienia spowodowane było koniecznością opieki nad matką, a zakres opieki jest permanentny i niekwestionowany. Wyręczanie osoby niepełnosprawnej od normalnych, codziennych obowiązków rodzinnych i życiowych, którym nie może sprostać z uwagi na swą niepełnosprawność, stanowi przejaw opieki.
Ograniczenie form opieki do czynności pielęgnacyjnych sensu stricto z pominięciem innych, szerzej rozumianych czynności opiekuńczych prowadziłoby do zdeformowania znaczenia pojęcia opieki, a co za tym idzie naruszałoby istotę świadczenia pielęgnacyjnego. Zakres opieki nad matką nie pozwala skarżącej na podjęcie jakiejkolwiek aktywności zawodowej, co tym samym automatycznie przesądza o istnieniu związku przyczynowego w niniejszej sprawie.
W odpowiedzi na skargę, Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.
Sąd I instancji uznał skargę za nieuzasadnioną, a ustalenia faktyczne poczynione przez organ odwoławczy za prawidłowe. Sąd stwierdził, że kwestią sporną w rozpatrywanej sprawie jest istnienie związku przyczynowego pomiędzy sprawowaniem opieki nad matką a niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą, a więc czy istotnie skarżąca nie podejmuje lub zrezygnowała z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki. Sąd wskazał, że skarżąca (50 lat) zamieszkuje wspólnie i prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z niepełnosprawną matką (73 lata), legitymującą się orzeczeniem z 5 marca 1991 r. ją do pierwszej grupy inwalidów z ogólnego stanu zdrowia oraz stwierdzające całkowitą niezdolność do pracy i konieczność opieki innej osoby. Z przeprowadzonego w dniu 3 grudnia 2021 r. wywiadu środowiskowego wynika, że matka strony od 40 lat choruje na stwardnienie rozsiane i depresję, cierpi na niedowład nóg i rąk.
Strona przeprowadziła się 2 lata temu do Z. w celu sprawowania nad nią opieki. Matka skarżącej nie jest w stanie samodzielnie chodzić, porusza się na wózku inwalidzkim. Skarżąca pomaga matce w codziennej toalecie, zmienia pampersy, pomaga ubrać się i rozebrać, przygotowuje i podaje posiłki, sprząta, pali w piecu, grzeje wodę, robi zakupy, załatwia sprawy urzędowe, opłaca rachunki. Z zaświadczenia lekarskiego o stanie zdrowia z 8 grudnia 2021 r. wynika, że matka skarżącej choruje na stwardnienie rozsiane, nietrzymanie moczu, niedowład spastyczny kończyn dolnych, nadciśnienie tętnicze i chorobę niedokrwienną serca.
Sąd I instancji wskazał, że z systemu komputerowego "SEPI" z 22 lipca 2022 r. wynika, że skarżąca od 14 lutego 2008 r. do 31 października 2019 r. zarejestrowana była w Powiatowym Urzędzie Pracy w Z. jako osoba bezrobotna, podejmując kilkukrotnie krótkotrwałe zatrudnienie: od 1 marca 2011 r. do 10 maja 2011 r. (2 miesiące i 10 dni), od 1 lipca 2012 r. do 9 września 2012 r. (2 miesiące i 9 dni), od 12 sierpnia 2013 r. do 7 października 2013 r. (niespełna 2 miesiące), od 23 lipca 2014 r. do 8 grudnia 2015 r. (16 miesięcy i 15 dni) oraz od 1 listopada 2016 r. do 29 marca 2017 r. (niespełna 5 miesięcy). Łączne zatrudnienie skarżącej wyniosło niespełna 2 lata i 4 miesiące. Ostatnie zatrudnienie ustało w dniu 29 marca 2017 r., a jak wyjaśniła skarżąca w trakcie wywiadu środowiskowego opiekę nad rodzicami rozpoczęła pod koniec 2019 r., przeprowadzając się do Z. W oparciu o powyższe, Sąd uznał, że w rozpoznawanej sprawie spełnione zostały jedynie dwie z trzech przesłanek pozytywnych przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, tj. stopień niepełnosprawności osoby wymagającej opieki oraz pozostawanie skarżącej i jej matki w grupie osób związanych obowiązkiem alimentacyjnym.
Natomiast odmowę przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego uzasadnia niespełnienie trzeciej przesłanki - to jest brak bezpośredniego związku przyczynowego między niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą, a sprawowaniem przez nią opieki nad niepełnosprawną matką. W ocenie Sądu, prawidłowo oceniono, że w sprawie brak jest podstaw do przyjęcia, że skarżąca nie podejmuje zatrudnienia, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy, w związku z koniecznością opieki nad matką.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wywiodła D.F. reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, zaskarżając wyrok w całości i zarzucając naruszenie prawa materialnego mające istotny wpływ na wynik sprawy poprzez zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej i w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie przez Sąd, że brak jest związku pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia przez skarżącą a sprawowaniem przez nią opieki nad matką, podczas gdy w przedmiotowej sprawie taki związek przyczynowo-skutkowy istnieje.
Wobec powyższego wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i uwzględnienie skargi, ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu we Wrocławiu do ponownego rozpoznania, zasądzenie zwrotu kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych oraz zrzeczono się przeprowadzenia rozprawy.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wskazano, że zasadniczym jej zarzutem jest naruszenie przez Sąd I instancji art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. polegające na jego błędnej wykładni.
Odpowiedzi na skargę kasacyjną nie wniesiono.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
W myśl art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przez sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm., dalej "P.p.s.a.") Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie zachodzą jednak okoliczności skutkujące nieważnością postępowania, określone w art. 183 § 2 pkt 1 - 6 P.p.s.a., należy zatem ograniczyć się do zagadnień wynikających z zarzutów zawartych w podstawach skargi kasacyjnej. Skarga kasacyjna została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym stosownie do art. 182 § 2 P.p.s.a., zgodnie z którym Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym, gdy strona, która ją wniosła, zrzekła się rozprawy, a pozostałe strony, w terminie czternastu dni od dnia doręczenia skargi kasacyjnej, nie zażądały przeprowadzenia rozprawy.
Zauważyć należy, ze skarga kasacyjna w niniejszej sprawie została sporządzona niestarannie, a zwłaszcza nie sprecyzowano w niej w ogóle podstaw kasacyjnych, o jakich stanowi art. 174 P.p.s.a. Dopiero w uzasadnieniu skargi kasacyjnej powołano zarzut naruszenia przez Sąd I instancji art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. polegający na jego błędnej wykładni.
Zaznaczenia wymaga, że zgodnie z art. 176 P.p.s.a. skarga kasacyjna jest sformalizowanym środkiem prawnym i powinna czynić zadość nie tylko wymaganiom przewidzianym dla pisma w postępowaniu sądowym, lecz także właściwym dla niej wymaganiom konstrukcyjnym. W szczególności formalizm ów wiąże się z powinnością prawidłowego skonstruowania podstaw kasacyjnych, co obejmuje zarówno obowiązek ich przytoczenia, jak i uzasadnienia. Aby skarga kasacyjna mogła być przedmiotem merytorycznego rozpoznania, ma wskazywać konkretny przepis naruszonego prawa materialnego ze wskazaniem, na czym, zdaniem strony skarżącej, polegała niewłaściwa wykładnia lub niewłaściwe zastosowanie tego przepisu przez sąd, jaka powinna być wykładnia właściwa lub jaki inny przepis powinien być zastosowany, a także na czym polegało naruszenie przepisów postępowania sądowego i jaki istotny wpływ na wynik sprawy (treść orzeczenia) mogło ono mieć (art. 174 pkt 1 i 2 P.p.s.a.).
Rozpoznanie sprawy w granicach skargi kasacyjnej oznacza, że Naczelny Sąd Administracyjny nie analizuje tej sprawy po raz kolejny w jej całokształcie, związany jest natomiast wskazanymi w skardze kasacyjnej podstawami, gdyż to one nadają kierunek kontroli i badania zgodności z prawem kwestionowanego orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego. Wymaga to zatem prawidłowego i precyzyjnego określenia podstaw kasacyjnych, wyraźnego wskazania na przepisy, których naruszenia strona upatruje w kwestionowanym orzeczeniu Sądu I instancji, z uwzględnieniem konkretnych jednostek redakcyjnych (artykułu, paragrafu, ustępu itd.) przepisów prawa (zob. wyroki NSA z: 29 marca 2018 r. sygn. akt I FSK 13/18, 19 września 2017 r. sygn. akt I FSK 126/16; 29 września 2017 r. sygn. akt I FSK 868/16; 19 października 2017 r. sygn. akt II GSK 1701/17). Uzasadnienie podstaw kasacyjnych powinno natomiast szczegółowo wskazywać do jakiego, zdaniem skarżącego, naruszenia przepisów prawa materialnego lub procesowego doszło i na czym to naruszenie polegało, a w przypadku zarzucania uchybień przepisom procesowym należy dodatkowo wykazać, że to naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Uzasadnienie podstaw kasacyjnych powinno wskazywać na trafność sformułowanych w skardze kasacyjnej zarzutów, a zatem nawiązywać do przepisów prawa, których naruszenie skarżący zarzuca Sądowi I instancji. Tylko takie opracowanie skargi kasacyjnej pozwala na wyznaczenie granic, w ramach których nastąpi rozpoznanie sprawy przez Naczelny Sąd Administracyjny. Treść art. 183 § 1 P.p.s.a. uniemożliwia Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu precyzowanie zarzutów skargi kasacyjnej bądź poszukiwanie za stronę przepisów, którym ewentualnie mógł uchybić wojewódzki sąd administracyjny (zob. R. Hauser, M. Wierzbowski, op. cit., s. 688-690, tezy 13-16 i powołane tam orzecznictwo).
Należy przypomnieć, że Naczelny Sąd Administracyjny, ze względu na ograniczenia wynikające ze wskazanych regulacji prawnych, nie może we własnym zakresie konkretyzować zarzutów skargi kasacyjnej, uściślać ich bądź w inny sposób korygować. Związanie Naczelnego Sądu Administracyjnego granicami skargi kasacyjnej oznacza również związanie wskazanymi w niej podstawami zaskarżenia, które determinują zakres kontroli kasacyjnej, jaką Naczelny Sąd Administracyjny sprawuje na podstawie i w granicach prawa (art. 7 Konstytucji RP) - w celu stwierdzenia ewentualnej wadliwości zaskarżonego orzeczenia. Z faktu związania Naczelnego Sądu Administracyjnego granicami skargi kasacyjnej wynika wykluczenie możliwości domniemywania intencji strony składającej ten środek zaskarżenia, konkretyzowania jego zarzutów, czy też uzupełniania występujących w nim braków dotyczących podstaw skargi kasacyjnej i ich uzasadnienia.
Ze względu na wymogi konstrukcyjne skargi kasacyjnej, ich sporządzanie zostało powierzone profesjonalnym podmiotom, których fachowość powinna gwarantować prawidłowe skonstruowanie zarzutów, zgodnie z przepisami P.p.s.a. Do autora skargi kasacyjnej należy zatem wskazanie konkretnych przepisów prawa materialnego lub przepisów postępowania, które w jego ocenie naruszył Sąd I instancji i precyzyjne wyjaśnienie, na czym polegało ich niewłaściwe zastosowanie lub błędna interpretacja, w odniesieniu do prawa materialnego, bądź wykazanie istotnego wpływu naruszenia prawa procesowego na rozstrzygnięcie sprawy przez Sąd I instancji. Podkreślić należy, że zgodnie ze stanowiskiem przyjętym w uchwale pełnego składu NSA z 26 października 2009 r., I OPS 10/09, "Przytoczenie podstaw kasacyjnych, rozumiane jako wskazanie przepisów, które - zdaniem wnoszącego skargę kasacyjną - zostały naruszone przez wojewódzki sąd administracyjny, nakłada na Naczelny Sąd Administracyjny (...) obowiązek odniesienia się do wszystkich zarzutów przytoczonych w podstawach kasacyjnych".
Naczelny Sąd Administracyjny tylko wtedy może uczynić zadość temu obowiązkowi, gdy wnoszący skargę kasacyjną poprawnie określi, jakie przepisy jego zdaniem naruszył wojewódzki sąd administracyjny i na czym owo naruszenie polegało.
W sprawie niniejszej z uzasadnienia skargi kasacyjnej wynika, iż Sąd I instancji naruszył art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. poprzez jego błędną wykładnię i niewłaściwe przyjęcie, że brak jest związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją/niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą a sprawowaniem przez nią opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką.
Przypomnienia wymaga, że zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Z niekwestionowanych ustaleń faktycznych sprawy wynika, iż matka skarżącej na mocy orzeczenia Obwodowej Komisji Lekarskiej do Spraw Inwalidztwa i Zatrudnienia z 5 marca 1991 r., zaliczona została do pierwszej grupy inwalidów z ogólnego stanu zdrowia oraz stwierdzające całkowitą niezdolność do pracy i konieczność opieki innej osoby. Z ustaleń poczynionych w sprawie wynika także, że matka skarżącej (urodzona w 1949 r.) na dzień wydania zaskarżonej decyzji miała 73 lat, a obecnie ma 75 lat. Jest wdową, choruje na stwardnienie rozsiane i depresję. Ze względu na wiek i schorzenia wymaga opieki osoby drugiej w wykonywaniu codziennych czynności, nie jest w stanie sama chodzić, porusza się przy pomocy wózka. Matka skarżącej nie jest w stanie samodzielnie wykonać podstawowych czynności, tj., poruszać się, ubrać, czy skorzystać z toalety bądź prysznica. Z zaświadczenia lekarskiego z 8 grudnia 2021 r. wynika, że matka skarżącej choruje na stwardnienie rozsiane, nadciśnienie tętnicze, chorobę niedokrwienną serca, nietrzymanie moczu, ma niedowład kończyn dolnych.
W aktach sprawy znajduje się również świadectwo pracy z 26 listopada 2014 r., z którego wynika, że skarżąca była zatrudniona w [...] Sp. z o.o. w okresie od 23 lipca 2014 r. do 25 listopada 2014 r. w pełnym wymiarze czasu jako [...]. Stosunek pracy ustał w wyniku rozwiązania umowy z upływem czasy, na który była zawarta. Z systemu komputerowego "SEPI" z 22 lipca 2022 r. wynika natomiast, że skarżąca od 14 lutego 2008 r. do 31 października 2019 r. zarejestrowana była w Powiatowym Urzędzie Pracy w Z. jako osoba bezrobotna, podejmując kilkukrotnie krótkotrwałe zatrudnienie: od 1 marca 2011 r. do 10 maja 2011 r. (2 miesiące i 10 dni), od 1 lipca 2012 r. do 9 września 2012 r. (2 miesiące i 9 dni), od 12 sierpnia 2013 r. do 7 października 2013 r. (niespełna 2 miesiące), od 23 lipca 2014 r. do 8 grudnia 2015 r. (16 miesięcy i 15 dni) oraz od 1 listopada 2016 r. do 29 marca 2017 r. (niespełna 5 miesięcy).
Łączne zatrudnienie skarżącej wyniosło niespełna 2 lata i 4 miesiące. Ostatnie zatrudnienie ustało w dniu 29 marca 2017 r., a jak wyjaśniła skarżąca w trakcie wywiadu środowiskowego opiekę nad rodzicami rozpoczęła pod koniec 2019 r., przeprowadzając się do Z. Wskazać należy, iż zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. rezygnacja lub niepodejmowanie zatrudnienia musi pozostawać w bezpośrednim związku z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Zatem nie każda rezygnacja lub niepodejmowanie zatrudnienia stanowi podstawę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, a tylko taka, która jest podyktowana opieką. Związek między rezygnacją bądź niepodejmowaniem zatrudnienia, a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły.
Jednocześnie opieka ta musi stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej – powodować faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia lub prowadzić do rezygnacji z zatrudnienia w celu jej sprawowania. W treści art. 17 ust. 1 u.ś.r. ustawodawca nie zawęził charakteru sprawowanej opieki, w szczególności nie wskazał, aby opieka ta musiała być opieką stałą, wykonywaną bez przerwy, przez 24 godziny na dobę. Nie wskazał nawet na obowiązek zamieszkiwania opiekuna ze swoim podopiecznym. Przyjmuje się zatem, że cel i istota świadczenia pielęgnacyjnego wskazują na konieczność sprawowania opieki ustawicznej nad osobą niepełnosprawną. Powinna ona być sprawowana codziennie, a opiekun winien pozostawać do dyspozycji podopiecznego, udzielając pomocy oraz wykazując ciągłą gotowość niesienia pomocy (zob. P. Rączka (red.), Świadczenia rodzinne. Komentarz, WKP 2021, uwagi do art. 17 oraz przywołane tam orzecznictwo sądów administracyjnych).
Z niekwestionowanych ustaleń faktycznych, w tym z przeprowadzonego w dniu 10 grudnia 2021 r. wywiadu środowiskowego wynika, że pomoc skarżącej w opiece nad matką polega na rozpalaniu pieca, podgrzaniu wody celem przygotowania porannej toalety, zmianie pampersa, pomocy w ubieraniu się, szykowaniu i podawaniu śniadania, sprzątaniu, szykowaniu obiadu. Skarżąca załatwia również wszystkie sprawy urzędowe.
W tych okolicznościach, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, wbrew stanowisku Sądu I instancji i organu odwoławczego, należy uznać, że zakres sprawowanej przez skarżącą opieki nad matką nie daje sposobności do podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, choćby w niepełnym zakresie. Skarżąca bowiem wykonuje czynności opiekuńcze nad matką codziennie i regularnie w takim wymiarze, który pozostaje adekwatny do potrzeb osoby niepełnosprawnej. Stan zdrowia zaawansowanej wiekowo (obecnie 75 lat) matki skarżącej, osoby niepełnosprawnej, schorowanej i całkowicie niezdolnej do samodzielnej egzystencji, wymaga podejmowania czynności opiekuńczych w różnych porach, w ciągu całego dnia przez cały rok. Opieka ta sprawowana jest także w święta i dni wolne od pracy. Uszło uwadze Sądu I instancji, że matka skarżącej potrzebuje pomocy przy wykonywaniu wszelkich czynności, m.in. higienicznych, korzystaniu z toalety, kąpieli, pomocy przy ubieraniu się oraz jest pampersowana.
Nie ulega wątpliwości, że są to sytuacje, których nie sposób zaplanować i znaleźć rozwiązania na czas ewentualnego pozostawania skarżącej w pracy. Skoro matka skarżącej ma problemy z poruszaniem się i wymaga pomocy w korzystaniu chociażby z toalety, to brak jest możliwości podjęcia przez skarżącą zatrudnienia chociażby w niepełnym wymierza czasu pracy.
Zatem, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, należy uznać, iż w niniejszej sprawie występuje związek przyczynowy pomiędzy sprawowaną przez skarżącą opieką nad niepełnosprawną matką, a niepodejmowaniem przez nią zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Rezygnacja i brak podejmowania przez skarżącą zatrudnienia wywołany jest bez wątpienia koniecznością sprawowania opieki nad matką, a zakres i charakter tej opieki uniemożliwia podjęcie przez nią aktywności zawodowej. Zatem całkowicie nieuprawnione jest stanowisko Sądu I instancji, jak i organu odwoławczego, o niewystępowaniu związku przyczynowego miedzy rezygnacją/niepodejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia, a sprawowaną przez nią opieką nad niepełnosprawną matką.
W oparciu o powyższe, uznać należy, że Sąd I instancji dopuścił się naruszenia art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, akceptując stanowisko organu odwoławczego o braku związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją i niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą, a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką.
Ponownie rozpatrując sprawę organ I instancji weźmie pod uwagę ocenę prawną przedstawioną w niniejszym wyroku oraz okoliczność, że skarżąca spełnia wszystkie przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, po czym wyda stosowne rozstrzygnięcie, które uzasadni zgodnie z wymogami określonymi w art. 107 § 3 k.p.a., a także będzie również zobowiązany rozważyć zmiany stanu prawnego wprowadzone ustawą z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. z 2023 r., poz. 1429).
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 188 w zw. z 145 § 1 lit. a i c w zw. art. 182 § 2 i 3 P.p.s.a., orzekł, jak w sentencji. O kosztach orzeczono na podstawie art. 203 pkt 1 P.p.s.a.