Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnegoz 29 maja 2024 r., sygn. akt I OSK 1146/23

Uzasadnienie

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku wyrokiem z dnia 23 lutego 2023 r. sygn. II SA/Gd 616/22 w sprawie ze skargi A. N. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 25 maja 2022 roku, nr SKO Gd/6926/21 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchylił zaskarżoną decyzję (pkt I); zasądził od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku na rzecz skarżącej A. N. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania (pkt II).

Skargę kasacyjną od opisanego wyroku wywiodło Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku, zarzucając:

1. • naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez niewłaściwe zastosowanie art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r, o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 390. dalej jako u.ś.r.) w zw. z art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2022 r, poz. 2000 - dalej jako k.p.a.) oraz art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a., wyrażające się w zastosowaniu przez Sąd pierwszej instancji normy uzależniającej uzyskanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego od istnienia związku przyczynowego pomiędzy nie podejmowaniem lub rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej a sprawowaniem opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności w sytuacji, gdy stan faktyczny rozpatrywanej sprawy nie wypełniał hipotezy tej normy, co nastąpiło w wyniku błędnego przyjęcia przez Sąd pierwszej instancji, że stała lub długotrwała opieka lub pomoc osobie niepełnosprawnej wykluczająca podjęcie lub kontynuowanie zatrudnienia może obejmować także tzw. czynności dnia codziennego związane ze wspólnym prowadzeniem gospodarstwa domowego oraz podawanie w regularnych odstępach czasu leków, podczas gdy prawidłowo zastosowania norma wyrażona art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. w okolicznościach niniejszej sprawy winna prowadzić do wniosku, że czynności sprowadzające się do prowadzenia gospodarstwa domowego oraz podawania leków nie mogą być uznane za okoliczności wyłączające możliwość podjęcia zatrudnienia, które to naruszenie doprowadziło Sąd pierwszej instancji do błędnych ocen w zakresie podstaw do przyznania wnioskowanego świadczenia;
2. • naruszenie przepisów prawa materialnego przez niewłaściwe zastosowanie art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. w zw. z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a., wyrażające się w zastosowaniu przez Sąd pierwszej instancji normy uzależniającej uzyskanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego od istnienia związku przyczynowego pomiędzy nie podejmowaniem lub rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej a sprawowaniem opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, w sytuacji, gdy stan faktyczny rozpatrywanej sprawy nie wypełniał hipotezy tej normy, to jest faktycznie sprawowana opieka nad osobą niepełnosprawną, zważywszy na jej zakres i wymiar czasowy nie wyklucza pojęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a brak zatrudnienia Skarżącej spowodowany był przynajmniej w części innymi okolicznościami niż konieczność sprawowania opieki na osobą niepełnosprawną;
3. • naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, to jest art. 80 k.p.a, w zw. z art. 133 § 1 p.p.s.a. oraz art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. oraz art. 17 ust 1 pkt 4 u.ś.r. wyrażające się w bezpodstawnym zanegowaniu przez Sąd pierwszej instancji dokonanej przez orzekające organy oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego, zgodnie z którą brak jest związku pomiędzy brakiem aktywności zawodowej Skarżącej, a sprawowaną przez nią opieką, co doprowadziło Sąd pierwszej instancji do przypisania orzekającym organom naruszeń prawa materialnego i procesowego, które w sprawie nie miały miejsca oraz do naruszenia art. 151 p.p.s.a. poprzez odmowę zastosowania wyrażonej nim normy w sprawie,
4. • naruszenie przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 145 §1 pkt 1 lit. a w zw. z art. 106 § 1 oraz art. 133 § 1 oraz w zw. z art. 3 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., polegające na przekroczeniu granic sądowej kontroli administracji poprzez sformułowanie przez Sąd w miejsce zanegowanej oceny orzekających organów, własnej oceny zebranych w sprawie dowodów i wynikających z nich okoliczności faktycznych sprawy, co doprowadziło do błędnego zastosowania prawa materialnego i nieuzasadnionego uchylenia wydanej w sprawie decyzji, które to naruszenia doprowadziły Sąd pierwszej instancji do:
5. • naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c oraz art. 153 p.p.s.a. poprzez nieuzasadnione uchylenie zaskarżonej decyzji w sytuacji gdy w sprawie nie doszło do naruszenia przez orzekający organ norm prawa materialnego i procesowego.

Żądaniem skargi kasacyjnej objęto uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i oddalenie skargi, a także obciążenie kosztami postępowania Skarbu Państwa. Zrzeczono się rozprawy.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną skarżąca wniosła o jej oddalenie, a także o zasądzenie od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw.

Przepis art. 193 zdanie drugie ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi, Dz.U. 2023, poz. 1634 – dalej jako: "p.p.s.a." wyłącza odpowiednie stosowanie do postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym wymogów dotyczących koniecznych elementów uzasadnienia wyroku, które przewidziano w art. 141 § 4 w zw. z art. 193 zdanie pierwsze p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny nie przedstawia więc w uzasadnieniu wyroku oddalającego skargę kasacyjną opisu ustaleń faktycznych i argumentacji prawnej podawanej przez organy administracji i Sąd I instancji.

Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę tylko w granicach skargi kasacyjnej (art. 183 § 1 p.p.s.a.), z urzędu biorąc pod uwagę jedynie nieważność postępowania, co oznacza związanie przytoczonymi w skardze kasacyjnej jej podstawami, określonymi w art. 174 p.p.s.a. Wobec niestwierdzenia zaistnienia przesłanek nieważności postępowania, oceniając wyrok Sądu I instancji w ramach zarzutów zgłoszonych w skardze kasacyjnej, Naczelny Sąd Administracyjny uznał te zarzuty za niezasadne.

Zaakcentować trzeba, że w sprawie nie ma sporu, co do tego, że T. L. wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, bo tę kwestię w sposób wiążący przesądza orzeczenie o stopniu niepełnosprawności, którym się ona legitymuje. W toku niekwestionowanego wywiadu środowiskowego ustalono, że matka skarżącej cierpi na chorobę psychiczną, w związku z którą wymaga ona stałego nadzoru. Trafnie Sąd pierwszej instancji ocenił zebrany w sprawie materiał dowodowy stwierdzając, że jakkolwiek T. L. nie jest osobą leżącą, porusza się o własnych siłach, jest w stanie spożywać samodzielnie podane posiłki i leki, to nie sposób nie wziąć pod uwagę, że cierpi ona na schizofrenię paranoidalną, w związku z czym opiekun nie jest w stanie pozostawić jej samej w domu, gdyż wymaga ona nieprzerwanego nadzoru. Wskazano, że T. L. korzystając samodzielnie z kuchenki gazowej zaprószyła ogień, co mogło skutkować spaleniem całego budynku, a w związku z nasileniem stanu chorobowego wychodziła na zewnątrz w środku nocy boso, w piżamie oraz chodziła po domu z nożem w ręku.

Ponieważ zachowania T. L. przybierają agresywny charakter, to również z uwagi na bezpieczeństwo osób trzecich wymagany jest nad nią ciągły nadzór. Zważywszy na te ustalenia, Sąd pierwszej instancji doszedł do trafnej konstatacji, iż konfrontacja potwierdzonego w orzeczeniu znacznego stopnia niepełnosprawności T. L., z czynnościami opiekuńczymi świadczonymi wobec niej - w sposób ciągły i stały - przez skarżącą, nie pozostawia, wątpliwości, że zakres tej opieki i pomocy uniemożliwia skarżącej podjęcie zatrudnienia w jakimkolwiek wymiarze. Ocena materiału dowodowego przeprowadzona przez Sąd pierwszej instancji jest spójna i logiczna, a skarga kasacyjna nietrafnie formułuje zarzut naruszenia art. 80 k.p.a. z uwagi na odmienną od przyjętej przez Kolegium jego ocenę. Skuteczne zarzucenie naruszenia przepisu art. 80 k.p.a. wymaga wykazania, że uchybiono zasadom logicznego rozumowania lub doświadczenia życiowego.

Jedynie to, bowiem może być przeciwstawione uprawnieniu do dokonywania swobodnej oceny dowodów. Nie jest natomiast wystarczające przekonanie o innej niż przyjęta doniosłości poszczególnych dowodów i ich ocenie odmiennej niż dokonana przez organ administracji publicznej. Ocena materiału dowodowego może być skutecznie podważona tylko w przypadku, gdy brak jest logiki w wiązaniu wniosków z zebranymi dowodami, lub gdy rozumowanie organu wykracza poza reguły logiki albo, wbrew zasadom doświadczenia życiowego, nie uwzględnia związku przyczynowo-skutkowego. W badanym przypadku zasadnie Sąd pierwszej instancji zakwestionował przeprowadzoną przez organ, z pominięciem zasad doświadczenia życiowego i logiki ocenę materiału dowodowego.

Wbrew zarzutom skargi kasacyjnej w sprawie nie doszło również do naruszenia innych przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Przepis art. 106 § 1 p.p.s.a. stanowi, że po wywołaniu sprawy rozprawa rozpoczyna się od sprawozdania sędziego, który zwięźle przedstawia na podstawie akt stan sprawy ze szczególnym uwzględnieniem zarzutów skarg. Skarga kasacyjna nie uzasadnia zarzutu naruszenia tego przepisu. Z kolei, na podstawie art. 133 § 1 p.p.s.a. Sąd wydaje wyrok po zamknięciu rozprawy na podstawie akt sprawy. Oznacza to obowiązek orzekania na podstawie akt administracyjnych i sądowych (por. wyrok NSA z 22 stycznia 2014 r., II GSK 1828/12). W orzecznictwie sądowoadministracyjnym zgodnie przyjmuje się, że do naruszenia art. 133 § 1 p.p.s.a. dochodzi m.in. gdy sąd wyrokując nie podjął rozstrzygnięcia na podstawie akt sprawy lub podjął je na podstawie akt innej sprawy (por. wyrok NSA z 22 lutego 2022 r., III OSK 786/21).

Taka sytuacja nie miała miejsca w badanej sprawie, a odmienna od dokonanej przez Sąd Wojewódzki ocena materiału dowodowego znajdującego się w aktach sprawy nie przesądza o zasadności zarzutu naruszeniu art. 133 § 1 p.p.s.a. Zarzut naruszenia przepisów postępowania zostały powiązane z zarzutem naruszenia art.3 § 1 p.p.s.a., który stanowi, że sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Zarzut naruszenia tego przepisu nie został jednak uzasadniony, co niemożliwym czyni merytoryczne odniesienie się do niego. Podobnie, pomimo, że w skardze kasacyjnej postawiono zarzut naruszenia art. 153 p.p.s.a., który stanowi, że ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie, to nie został on uzasadniony. Z tej też przyczyny nie mógł on przynieść pożądanego rezultatu.

Niezasadnie Sądowi pierwszej instancji zarzucono również naruszenie art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. w zw. z art. 3 § 1 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. poprzez jego błędne zastosowanie. Na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje z tytułu niepodejmowania lub rezygnowania z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Związek przyczynowo-skutkowy w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r. zachodzi wówczas, gdy wymiar i charakter osobistej opieki sprawowanej nad niepełnosprawnym członkiem rodziny i systematyczny współudział w postępowaniu leczniczym, rehabilitacyjnym oraz edukacyjnym jest na tyle absorbujący, że uniemożliwia opiekunowi podjęcie lub kontynuowanie zatrudnienia (por. wyrok TK z 30 października, 2007 r. sygn. P 28/06). W sprawie nie ma sporu co do tego, że matka strony legitymuje się znacznym stopniem niepełnosprawności ustalonym w orzeczeniu, zawierającym wskazanie o istnieniu wymogu stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

Bezsporne równocześnie pozostaje, że nie ustalono, aby matka skarżącej kasacyjnie, bez jej udziału, korzystała z opieki instytucjonalnej, ani aby w sprawowaniu opieki nad nią wyręczały skarżącą kasacyjnie inne osoby. Jednocześnie, nie ustalono również, aby T. L. była zaniedbywana, albo aby opieka nad nią sprawowana była w sposób nieprawidłowy. Zważywszy zarówno na samą specyfikę zdiagnozowanej u T. L. choroby (angażującej opiekuna całodobowo w postępowanie lecznicze), jak i udokumentowany w aktach jej przebieg (charakteryzujący się przejawami: agresji, aktywności w godzinach nocnych, zachowaniami rodzącymi zagrożenie zarówno dla samej osoby niepełnosprawnej, jak i osób trzecich), niezasadnie Sądowi pierwszej instancji zarzucono naruszenie prawa materialnego.

Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że skarga kasacyjna jest niezasadna i dlatego na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł o jej oddaleniu.

W pkt 2 wyroku orzeczono na podstawie art. 204 pkt 2 p.p.s.a w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c oraz pkt 2 lit. b rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t.j.: Dz. U. z 2023 r., poz. 1935), przy uwzględnieniu stanowiska Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażonego w uchwale składu siedmiu sędziów z dnia 19 listopada 2012 r. sygn. akt II FPS 4/12, że radcy prawnemu (adwokatowi) za sporządzenie i wniesienie w terminie odpowiedzi na skargę kasacyjną (art. 179 p.p.s.a.) przysługuje opłata (stawka minimalna) jak za sporządzenie i wniesienie skargi kasacyjnej.