Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnegoz 12 lipca 2023 r., sygn. akt I OSK 1160/22

Uzasadnienie

Wyrokiem z 10 marca 2022 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi oddalił skargę M. K. (Skarżąca) na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. (Kolegium) z [...] sierpnia 2021 r. w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Wyrok wydany został w następujący stanie faktycznym i prawnym sprawy:

Wnioskiem z [...] czerwca 2021 r. Skarżąca wystąpiła o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad matką, K. K. Do wniosku dołączyła: orzeczenie z [...] kwietnia 2021 r., potwierdzające, że jej matka legitymuje się znacznym stopniem niepełnosprawności przy czym nie da się ustalić od kiedy niepełnosprawność ta istnieje, wyrok Sądu Okręgowego w P., Wydział I Cywilny dnia 30 maja 2000r., sygn. akt I C 366/99 orzekający o rozwiązaniu przez rozwód związku małżeńskiego K. K. z R. K. jak również zaświadczenie Politechniki Ł. potwierdzające że od 6 października 2020r. jest studentką Wydziału Zarządzania i Inżynierii Produkcji na kierunku [...] - studia stacjonarne, drugiego stopnia, wyższe magisterskie, rok studiów 1 - semestr 2.

Prezydent Miasta P. (Prezydent) decyzją z [...] lipca 2021 r. wydaną na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2021r. poz. 735 z późn. zm.), art.17 ust.1 pkt 1,2,3,4, ust. 1a pkt 1,2,3, ust.1b pkt 1, 2, ust. 5, art.20 ust. 3 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2020 r. poz. 111 z późn. zm., dalej "u.ś.r."), oraz § 1 rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z 27 lipca 2017 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania o przyznanie świadczeń rodzinnych oraz zakresu informacji, jakie mają być zawarte we wniosku, zaświadczeniach i oświadczeniach o ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych (Dz. U. z 31 lipca 2017r. poz. 1466), odmówił Skarżącej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad matką – K. K. od 1 kwietnia 2021 r. - bezterminowo.

W uzasadnieniu wyjaśnił, że na dzień wydania decyzji w przedmiotowej sprawie nie spełnione zostało kryterium wieku, w jakim powstała niepełnosprawność u osoby wymagającej opieki określone w art.17 ust. 1b u.o.ś.r.

Po rozpoznaniu odwołania Skarżącej decyzją z [...] sierpnia 2021 r. Kolegium utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

W uzasadnieniu wyjaśniło, że zgodnie z oświadczeniem złożonym 2 sierpnia 2021r. pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań, Skarżąca od około 5 lat sprawuje opiekę nad matką, z którą mieszka prowadząc wspólne gospodarstwo domowe. Miesięczne dochody rodziny to alimenty, jakie Skarżąca otrzymuje od ojca w wysokości 700,00 zł, renta chorobowa matki w wysokości 1.350,00 zł i zasiłek pielęgnacyjny z ZUS. Nadto Skarżąca oświadczyła, że studiuje na Politechnice Ł. Natomiast z wywiadu środowiskowego przeprowadzonego 2 sierpnia 2021 r. przez organ I instancji wynika, że Skarżąca mieszka razem z matką, prowadząc wspólne gospodarstwo domowe, nie korzystając z pomocy finansowej z Miejskiego Centrum Pomocy Społecznej w P. Matka Skarżącej potwierdziła, że córka od około 5 lat opiekuje się nią (matka Skarżącej cierpi na dystrofię miotoniczną i obecnie poddaje się rehabilitacji) i wskazała, iż córka jest dla niej w chorobie ogromnym wsparciem i bez jej pomocy nie dałaby sobie rady.

Odnosząc przepisy do stanu faktycznego niniejszej sprawy, organ II instancji wskazał, że w przedmiotowej sprawie nie została spełniona przesłanka rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, bowiem wnioskodawczym jest studentką Wydziału Zarządzania i Inżynierii Produkcji na kierunku [...] i studiuje w systemie dziennym, co wyklucza sprawowanie stałej opieki nad osobą niepełnosprawną. Okoliczność ta nie może więc skutkować uznaniem spełnienia warunków ustawowych, bowiem przepis art. 17 ust.1 pkt 4 u.o.ś.r., dotyczy osób aktywnych zawodowo, dla których zatrudnienie jest podstawową aktywnością życiową. W przypadku studenta studiów dziennych główną formę aktywności stanowi nauka. Zdaniem organu II instancji, Skarżąca studiując (bez konieczności rezygnacji) od 5 lat zapewnia matce pomoc i wsparcie co wynika wprost z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego załączonego do akt sprawy, w związku z czym zakres sprawowanej opieki nie uniemożliwia jej kontynuacji nauki, a w przyszłości zatrudnienia.

W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi, Skarżąca zaskarżyła w całości decyzję organu II instancji, wskazując na naruszenie przepisów:

1. a) prawa materialnego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a to art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r. poz. 111), przez ich wadliwą wykładnię polegająca na przyjęciu, iż studentowi studiów stacjonarnych każdorazowo nie przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, podczas gdy rzeczony przepisy należy interpretować w ten sposób, iż możliwe jest uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego przez studenta studiów stacjonarnych, w tym wskutek nie podjęcia przez niego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, co determinowało niewłaściwe zastosowanie rzeczonego przepisu i utrzymanie w mocy decyzji organu I instancji,
2. b) postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy, a to art. 7, art. 77 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 735, dalej "k.p.a.") przez brak podjęcia wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i do załatwienia sprawy oraz brak wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego zebranego w sprawie materiału dowodowego, a to w niniejszej sprawie bezpodstawne nie ustalenie, iż:
3. - Skarżąca nie podjęła pracy celem sprawowania opieki nad matką,
4. - Skarżąca od ok. 1,5 roku studiuje w systemie nauki zdalnej, a zakres zajęć umożliwia jej sprawowanie opieki nad matką, co skutkowało wadliwym zastosowaniem art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. oraz bezzasadnym nie przyznaniem jej przedmiotowego świadczenia,
5. c) postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a to art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. przez wadliwe utrzymanie w mocy decyzji organu I instancji, podczas gdy spełnione były wszystkie przesłanki dla pozytywnego rozpatrzenia przedmiotowego odwołania, co skutkowało bezpodstawnym nie zastosowaniem art. 138 § 1 pkt 2 KPA.

Skarżąca wniosła o uchylenie w całości decyzji organu II i I instancji i rozpoznanie sprawy w postępowaniu uproszczonym oraz zasądzenie od organu na jej rzecz zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargę, organ II instancji wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację wyrażoną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi oddalając skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a., przywołał brzmienie art. 17 u.ś.r. i wyjaśnił, że z przywołanego unormowania jasno wynika, że jednym z podstawowych warunków przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest, by opiekun osoby niepełnosprawnej (którym z woli ustawodawcy mogą być podmioty wymienione expressis verbis w art. 17 ust. 1 pkt 1-4) odpowiednio: nie podejmował lub rezygnował z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Przy czym na równi z rezygnacją z zatrudnienia należy traktować niepodejmowanie pracy, jeżeli niepodejmowanie aktualnie zatrudnienia jest spowodowane właśnie koniecznością opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny.

Sąd wskazał, że istotą świadczenia jest przyznanie wsparcia finansowego osobie, która zamiast świadczyć pracę, pozostaje w domu w celu opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Celem świadczenia pielęgnacyjnego jest udzielenie materialnego wsparcia osobom, które rezygnują z aktywności zawodowej (naukowej/przygotowania do zawodu), by opiekować się osobą niepełnosprawną. A zatem, zaprzestanie aktywności zawodowej czy naukowej przez opiekuna ma być spowodowane koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie zaś innymi przyczynami, głównie leżącymi po stronie osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego (tak: wyrok NSA z 7 listopada 2019 r. I OSK 1549/19).

Sąd wyjaśnił następnie, iż fakt niepełnosprawności podopiecznego i sprawowania opieki przez Skarżącą nad tą osobą, nie był w sprawie kwestionowany.

Wyjaśnił, że ustawa o świadczeniach rodzinnych nie zawiera definicji sprawowania opieki, ale z treści art. 17 ust. 1 wynika, że aby można było mówić o opiece w jej rozumieniu, musi ona być stała lub długoterminowa. Te określenia stała lub długoterminowa wskazują na to, że nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby, zatem sporadycznie (tak: wyrok NSA z 2 lutego 2017 r., w sprawie I OSK 2201/15). Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (tak: wyroki NSA: z 5 czerwca 2012 r., w sprawie I OSK 2454/11 i z 23 października 2020 r. w sprawie I OSK 1148/20). Podkreśla się także, że zakres faktycznie sprawowanej opieki, wynikający z innych przyczyn niż potrzeby osoby legitymującej się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności w zakresie opieki, może wskazywać na to, czy rezygnacja z zatrudnienia lub jego niepodjęcie pozostają z sobą w związku (tak: wyrok NSA z 18 maja 2020 r. w sprawie I OSK 691/19).

Sąd wyjaśnił następnie, że z zebranego w sprawie materiału dowodowego, prawidłowo ocenionego przez organy orzekające obu instancji wynika, że matka Skarżącej zgodnie z orzeczeniem z dnia [...] kwietnia 2021 r. legitymuje się znacznym stopniem niepełnosprawności, ale nie sposób ustalić od kiedy w ogóle jej niepełnosprawność istnieje. Cierpi ona na dystrofię miotoniczną i obecnie poddaje się rehabilitacji. Sąd Okręgowy w P., Wydział I Cywilny wyrokiem z dnia 30 maja 2000 r., sygn. akt I C 366/99 orzekł o rozwiązaniu przez rozwód związku małżeńskiego K. K. z R. K. Skarżąca jako córka osoby niepełnosprawnej w stopniu znacznym mieści się w katalogu osób uprawnionych do przyznania wnioskowanego świadczenia w rozumieniu art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r.

Z poczynionych przez organ ustaleń, których Skarżąca nie kwestionowała w toku postępowania wyjaśniającego wynika, że Skarżąca mieszka i prowadzi wraz z matką, wspólne gospodarstwo domowe. Opiekuje się matką od ok. 5 lat a niepełnosprawna wskazuje, że pomoc i wsparcie córki jest dla niej nieocenione. Miesięczne dochody rodziny to alimenty, jakie Skarżąca otrzymuje od ojca w wysokości 700,00 zł, renta chorobowa matki w wysokości 1 350,00 zł i zasiłek pielęgnacyjny z ZUS. Skarżąca nie pracuje, ale od 6 października 2020 r. jest studentką Wydziału Zarządzania i Inżynierii Produkcji na kierunku [...] - studia stacjonarne, drugiego stopnia, wyższe magisterskie, rok studiów 1 - semestr 2 (zaświadczenie Politechniki Ł. - Centrum Kształcenia Międzynarodowego - IFE w Ł. z dnia 28 kwietnia 2021r. nr [...]).

Wobec powyższego Sąd uznał, że Skarżąca niespornie opiekuje się matką, jednak zakres i częstotliwość wykonywanych względem niej czynności opiekuńczych, nie wiąże się i nie wiązał z koniecznością niepodejmowania lub rezygnacji przez nią z pracy zarobkowej. Skoro bowiem Skarżąca pomimo sprawowanej od 5 lat "opieki" nad matką, studiuje dziennie, brak było podstaw do przyjęcia, że matka Skarżącej wymaga tej opieki w trybie ciągłym i nieprzerwanym, który jest jednym z warunków przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Okoliczności tych nie zmienia także podnoszona przez Skarżącą okoliczność nauki zdalnej i wyrozumiałości wykładowców, co miało świadczyć o tym, iż pozostaje do dyspozycji matki w czasie studiów. Ustalenia te potwierdziła także sama niepełnosprawna matka Skarżącej, która przyznała, iż córka zapewnia jej wsparcie. Wydaje się, że ta forma udzielanej matce pomocy nie tworzy jednak konieczności udzielenia rekompensaty dla Skarżącej w postaci wnioskowanego świadczenia, gdyż ustalony stan faktyczny wskazuje, że skoro Skarżąca mogła do tej pory swobodnie studiować i opiekować się matką, to może także bez uszczerbku dla tej opieki, podjąć pracę zarobkową równolegle, albo zrezygnować z nauki i podjąć pracę, czy też podjąć pracę w przyszłości.

Powyższe prowadzi do konstatacji, że Skarżąca może pracować, gdyż opieka nad matką nie umożliwia jej zarówno studiowania jak i zarobkowania, w podobnym zakresie co do poświęconego na to czasu. Kontynuowanie studiów potwierdza zatem, że Skarżąca nie musi z nich rezygnować opiekując się matką.

Tłumaczenie Skarżącej, że nie podjęła pracy celem sprawowania opieki nad matką, nie mogło się ostać, gdyż jak wskazała niepełnosprawna - córka ją wspiera co jest dla niej nieocenione. Sąd wyjaśnił, że nie neguje wartości tej pomocy, to jednak nie sposób przyjąć, że taka interpretacja "opieki" przeszkadzałaby Skarżącej podjąć się pracy zarobkowej chociażby w ograniczonym zakresie. Choć jak słusznie podkreśla się w orzecznictwie sądowo-administracyjnym, przy ubieganiu się o tego typu świadczenie, zakres opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny nie może się ograniczać do wykonywania podstawowych czynności domowych, które mogą być w całości wykonywane poza godzinami pracy (niezależnie od systemu czasu pracy czy jak tutaj - nauki).

Sąd podzielił zatem stanowisko organu II instancji, że brak jest w sprawie bezpośredniego i ścisłego związku między niepodejmowaniem zatrudnienia, czy też zaprzestaniem pracy przez skarżącą, a sprawowaną przez nią opieką nad matką (czy raczej w tym przypadku dorywczym świadczeniem pomocy) i w konsekwencji należało uznać, że nie została w sprawie spełniona pozytywna przesłanka przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego (art. 17 ust. 1 u.ś.r.).

Nadto, Sąd stwierdził, że przeprowadzone przez organy obu instancji postępowanie wyjaśniające, odpowiadało wymogom art. 7 i art. 77 k.p.a., których to naruszenie podnosiła Skarżąca. Organy podjęły bowiem w sprawie wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego zgodnie z art. 7 k.p.a. oraz zebrały, uzupełniły i wreszcie rozpatrzyły w sposób wyczerpujący cały materiał dowodowy.

Skarżąca zaskarżyła powyższy wyrok skargą kasacyjną w całości zarzucając mu:

1. 1) na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. naruszenie prawa materialnego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 151 p.p.s.a.
2. a) w zw. z art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz,U. z 2020 r. poz. 111, dalej "u.ś.r.") poprzez ich wadliwą wykładnię, a to rozumienie rzeczonych przepisów w sposób nieprawidłowy w odniesieniu do przyjętych reguł oraz pozostający w sprzeczności z zasadą równości wobec prawa, wynikającą z art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. Nr 78, poz. 483 z późn. zm.), polegające na uznaniu, iż:
3. a. celem świadczenia pielęgnacyjnego jest udzielenie materialnego wsparcia osobom, które rezygnują z nauki/przygotowania do zawodu by opiekować się osobą niepełnosprawną, podczas gdy celem świadczenia pielęgnacyjnego jest udzielenie materialnego wsparcia osobom, które rezygnują z aktywności zawodowej bądź jej nie podejmują, by opiekować się osobą niepełnosprawną,
4. b. warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest rezygnacja z nauki/przygotowania do zawodu, podczas gdy warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego nie jest rezygnacja z nauki/przygotowania do zawodu lecz jedynie rezygnacja z aktywności zawodowej bądź jej nie podejmowanie, by opiekować się osobą niepełnosprawną, a w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie rzeczonych przepisów, co skutkowało wadliwym oddaleniem skargi i nie dostrzeżeniem przez sąd a quo zasadności uchylenia decyzji organu II instancji na podstawie art 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a.,
5. b) w zw. z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. poprzez ich niewłaściwe zastosowanie, a to bezpodstawne oddalenie skargi, podczas gdy Skarżąca spełniła wszystkie przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, w tym nie podjęła zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, co skutkowało wadliwym pozbawieniem Skarżącej prawa do przedmiotowego świadczenia i nie dostrzeżeniem przez Sąd a quo zasadności uchylenia decyzji organu II instancji na podstawie art 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a.,
6. 2) na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: art. 151 p.p.s.a. w zw. z:
7. a) art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 187) polegające na tym, że Sąd pierwszej instancji w wyniku niewłaściwej kontroli działalności administracji nie dostrzegł, że zasadne było uchylenie decyzji organu II instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., gdyż organy obu instancji nie podjęły wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i do załatwienia sprawy oraz wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego zebranego w sprawie materiału dowodowego, w tym nie poczyniły one ustaleń, co do:
8. a. weryfikacji, czy Skarżąca nie podjęła zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej celem sprawowania opieki nad matką,
9. b. weryfikacji, czy zakres zajęć oraz odbywanie ich w systemie nauki zdalnej umożliwiają Skarżącej sprawowanie opieki nad matką,
10. c. zakresu czynności opiekuńczych, jakich wymaga matka Skarżącej,
11. d. jaki wymiar ma opieka sprawowana przez Skarżącą nad jej matką, podczas gdy Skarżąca nie podjęła zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej celem sprawowania opieki nad matką a zakres zajęć i ich odbywanie w systemie nauki zdalnej umożliwiają jej sprawowanie opieki nad matką, a nadto zakres czynności opiekuńczych, jakich wymaga matka Skarżącej oraz wymiar sprawowanej przez Skarżącą opieki nad jej matką uniemożliwia jej podjęcie zatrudnienia, co miało istotny wpływ na wydanie i treść decyzji organów obu instancji, gdyż doprowadziło do bezpodstawnego nie ustalenia, iż została spełniona przesłanka nie podejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, co miało istotny wpływ na wydanie zaskarżonego wyroku - Sąd a quo zaaprobował rzeczone uchybienia i wadliwie zastosował art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. i oddalił skargę.
12. b) art. 79a § 1 k.p,a. w zw. z art. 10 § 1 i § 2 k.p.a. - polegające na tym, że Sąd pierwszej instancji w wyniku niewłaściwej kontroli działalności administracji publicznej nie dostrzegł, że zasadne było uchylenie decyzji organu II instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. z gdyż organy obu instancji nie zapewniły stronie możliwości wykazania zakwestionowanej dopiero w decyzji odwoławczej okoliczności faktycznej, a to, iż nauka Skarżącej na studiach dziennych stanowi przeszkodę w przyjęciu opieki nad matką Skarżącej, a gdyby Skarżąca miała rzeczoną możliwość to podjęłaby ona stosowną inicjatywę dowodową celem wykazania, iż nauka Skarżącej na studiach dziennych (w wymiarze ok. 12 godzin tygodniowo) nie stanowi przeszkody w przyjęciu opieki nad matką Skarżącej, co mogłoby skutkować przyznaniem jej przedmiotowego świadczenia, co miało istotny wpływ na wydanie i treść decyzji organów obu instancji, gdyż doprowadziło do bezpodstawnego nie ustalenia, iż została spełniona przesłanka nie podejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, co miało istotny wpływ na wydanie zaskarżonego wyroku - Sąd a quo zaaprobował rzeczone uchybienia i wadliwie zastosował art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. oraz nie dostrzegł zasadności uchylenia decyzji organu II instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a,

Na podstawie art. 185 § 1 i art 188 oraz art 203 pkt 1 p.p.s.a. Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sąd Administracyjnemu w Łodzi, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i uchylenie zaskarżonej decyzji Kolegium oraz poprzedzającej ją decyzji oraz zasądzenie od organu na jej rzecz kosztów postępowania wraz z kosztami zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Odpowiedź na skargę kasacyjną nie została wniesiona.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W rozpoznawanej sprawie nie zachodzi żadna z okoliczności skutkujących nieważnością postępowania, o jakich mowa w art. 183 § 2 p.p.s.a. i nie zachodzi żadna z przesłanek, o których mowa w art. 189 p.p.s.a., które Naczelny Sąd Administracyjny rozważa z urzędu dokonując kontroli zaskarżonego skargą kasacyjną wyroku.

W skardze kasacyjnej postawione zostały zarówno zarzut naruszenia prawa materialnego jak i przepisów postępowania, co z reguły obliguje Sąd kasacyjny do ustosunkowania się w pierwszej kolejności do zarzutów dotyczących naruszenia przepisów postępowania. Jednak w niniejszej sprawie wskazane jest odniesienie się w pierwszej kolejności do zarzutów naruszenia prawa materialnego.

Skarżąca zarzuca Sądowi pierwszej instancji wadliwą wykładnię art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. polegającą na przyjęciu że celem świadczenia pielęgnacyjnego jest udzielenie materialnego wsparcia osobom rezygnującym z nauki/przygotowania do zawodu.

W uzasadnieniu zaskarżonego wyroku rzeczywiście Sąd pierwszej instancji wyraził taki pogląd, przy czym sposób sformułowania uzasadnienia wyroku wskazuje, że w ocenie Sądu pogląd taki wyrażony został również przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 7 listopada 2019 r. I OSK 1549/19. Rację ma jednak Skarżąca wskazując, że pogląd taki nie został wyrażony w tymże wyroku. NSA wyjaśnił w nim jedynie, że wykładnia art. 17 ust. 1 ustawy prowadzi do wniosku, że zaprzestanie aktywności zawodowej przez opiekuna musi być spowodowane koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie zaś innymi przyczynami, głównie leżącymi po stronie osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Osoby te decydując się na sprawowanie opieki pozbawiają się możliwości uzyskiwania jakichkolwiek dochodów związanych z zatrudnieniem lub inną pracą zarobkową, stąd w takiej sytuacji mogą liczyć na wsparcie ze strony Państwa. Stanowisko to Sąd kasacyjny obecnie rozpoznający sprawę w pełni podziela.

Nie jest natomiast prawidłowe stanowisko Sądu pierwszej instancji wyłączające co do zasady możliwość skorzystania ze świadczenia pielęgnacyjnego przez osobę studiującą.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie rodzinne przysługuje osobom, które nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Oznacza to, że warunkiem przyznania świadczenia jest rezygnacja lub niepodejmowanie zatrudnienia przez osoby, o których mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. przy czym owa rezygnacja z zatrudnienia lub jego niepodejmowanie musi być następstwem sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Podzielić zatem należy stanowisko wyrażone w przywołanym przez Skarżącą wyroku NSA z 6 października 2020 r. I OSK 371/20, zgodnie z którym fakt odbywania nauki w trybie dziennym, sam w sobie, nie stanowi przeszkody w sprawowaniu opieki uprawniającej do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego.

W tym zakresie podniesione przez Skarżącą zarzuty naruszenia prawa materialnego to jest art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. poprzez jego błędną wykładnię uznać należało za zasadne. Z przyczyn, które wyjaśnione zostaną poniżej, nie można jednak uznać, że doszło do naruszenia przywołanego przepisu z uwagi na jego niewłaściwe zastosowanie.

Z okoliczności faktycznych sprawy, które nie były kwestionowane przez Skarżącą wynika, że otrzymuje ona alimenty od ojca w wysokości 700 złotych miesięcznie. Okoliczność ta przywołana została zarówno przez organy administracji jak i przez Sąd pierwszej instancji, jednak ani organy ani Sąd Wojewódzki nie rozważyli znaczenia tego faktu dla możliwości przyznania Skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Jak wynika z art. 133 § 1 k.r.o., rodzice obowiązani są do świadczeń alimentacyjnych względem dziecka, które nie jest jeszcze w stanie utrzymać się samodzielnie, chyba że dochody z majątku dziecka wystarczają na pokrycie kosztów jego utrzymania i wychowania. Stosownie do paragrafu 3 cytowanego przepisu, rodzice mogą uchylić się od świadczeń alimentacyjnych względem dziecka pełnoletniego, jeżeli są one połączone z nadmiernym dla nich uszczerbkiem lub jeżeli dziecko nie dokłada starań w celu uzyskania możności samodzielnego utrzymania się.

Jak wyjaśniał Sąd Najwyższy w uchwale pełnej Izby Cywilnej z 16 grudnia 1987 r., III CZP 91/86, (OSNC 1988, nr 4, poz.

42) szczególne unormowanie obowiązku alimentacyjnego wynikające z art. 133 § 1 k.r.o. polega na tym, że obowiązek rodziców dostarczania środków utrzymania i wychowania trwa dopóty, dopóki dziecko nie zdobędzie, stosownie do swoich uzdolnień i predyspozycji, kwalifikacji zawodowych, czyli do chwili usamodzielnienia się, i to niezależnie od osiągniętego wieku. Uzyskanie pełnoletniości nie zmienia sytuacji prawnej dziecka w zakresie alimentów, jeżeli dziecko pobiera naukę w szkole lub na uczelni i czas na nią przeznaczony wykorzystuje rzeczywiście na zdobywanie kwalifikacji zawodowych.

Wygaśnięcie obowiązku alimentacyjnego rodzica wobec dorosłego dziecka następuje po osiągnięciu przez dziecko zdolności do samodzielnego utrzymania się, którą uzyskuje ono z chwilą otrzymania należytego przygotowania do pracy (por. wyrok Sądu Najwyższego z 16 lipca 1998 r., I CKN 521/98)

Zatem pobieranie przez Skarżącą alimentów od ojca oznacza, że nie jest ona w stanie utrzymać się, nie doszło bowiem do jej usamodzielnienia. Brak jest zatem podstaw do przyjęcia, że Skarżąca nie podejmuje pracy z uwagi na konieczność opiekowania się matką.

Powyższe oznacza, że nie można zarzucić Sądowi niedostrzeżenia naruszenia przepisów postępowania przywołanych w punkcie 2 lit. a i b petitum skargi kasacyjnej. Organy obu instancji a za nimi Sąd Wojewódzki prawidłowo uznały, że w sprawie nie została spełniona przesłanka zaprzestania zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym. Fakt, że niespełnienie tej przesłanki wynika z okoliczności niedostrzeżonej przez Sąd Wojewódzki oznacza, że wyrok Sądu pierwszej instancji pomimo błędnego uzasadnienia odpowiada prawu, co z mocy art. 184 p.p.s.a obligowało Naczelny Sąd Administracyjny do oddalenia skargi kasacyjnej.

Sąd kasacyjny podkreśla w tym miejscu, że zbyt daleko idące jest kategoryczne stanowisko Kolegium a następnie Sądu, że Skarżąca może podjąć pracę w przyszłości bez uszczerbku dla sprawowania opieki nad matką. Stwierdzenie to opiera się na założeniu, że Skarżąca nigdy nie będzie w sposób stały i długotrwały opiekowała się swoją matką, co wyłączy możliwość podjęcia czy też ewentualnego kontynuowania przez nią pracy. Takie założenie jest nieuzasadnione.

W niniejszej sprawie pełnomocnik Skarżącej kasacyjnie – na podstawie art. 176 § 2 p.p.s.a. – zrzekł się rozprawy, a strona przeciwna w ustawowym terminie nie zawnioskowała o jej przeprowadzenie, stąd też rozpoznanie skargi kasacyjnej nastąpiło na posiedzeniu niejawnym, zgodnie z art. 182 § 2 i 3 p.p.s.a.