Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 19 stycznia 2023 r. oddalił skargę E.W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Radomiu z [...] września 2022 r. w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożyła skarżąca. Zaskarżyła to rozstrzygnięcie w całości, wniosła o jego uchylenie i uwzględnienie skargi bądź przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji celem ponownego rozpoznania oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. Dodatkowo zrzekła się rozpoznania skargi kasacyjnej na rozprawie.
Zaskarżonemu rozstrzygnięciu zarzuciła naruszenie:
- 1) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, dalej: ppsa, w zw. z art. 24 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2022 r. poz. 615 z późn. zm.), dalej: uśr, przez jego niezastosowanie i przyznanie skarżącej świadczenie pielęgnacyjnego od 1 czerwca 2022 r., a nie od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, tj. od 1 stycznia 2022 r.;
- 2) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ppsa w zw. z art. 27 ust. 5 uśr przez jego błędną interpretację i uznanie, że pobieranie specjalnego zasiłku opiekuńczego przez skarżącą stanowi negatywne kryterium do przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego;
- 3) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ppsa w zw. z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b w zw. art. 17 ust. 5 pkt 5 uśr przez ich błędną interpretację i pominięcie, że w razie zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego oraz specjalnego zasiłku opiekuńczego osoba uprawniona ma prawo wyboru jednego ze świadczeń.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Stosownie do art. 183 § 1 ppsa Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, której przesłanki enumeratywnie wymienione w art. 183 § 2 ppsa w niniejszej sprawie nie występują. Oznacza to, że przytoczone w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości prawnej zaskarżonego postanowienia determinują zakres kontroli dokonywanej przez sąd drugiej instancji, który nie bada całokształtu sprawy, ale ogranicza się do weryfikacji zasadności zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej.
Biorąc pod uwagę tak uregulowany zakres kontroli instancyjnej sprawowanej przez Naczelny Sąd Administracyjny, stwierdzić należy, że skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.
Spór w rozpoznawanej sprawie koncentruje się wokół zagadnienia rezygnacji ze świadczenia konkurencyjnego wobec świadczenia pielęgnacyjnego oraz wpływu możliwości rezygnacji z tego świadczenia w celu uzyskania korzystniejszego ekonomicznie świadczenia pielęgnacyjnego. W sprawie tej skarżąca w dniu 28 stycznia 2022 r. złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad niepełnosprawną matką, wskazując jednocześnie, że w przypadku przyznania jej tego świadczenia wnosi o uchylenie decyzji Burmistrza [...] z [...] listopada 2021 r. o przyznaniu jej specjalnego zasiłku opiekuńczego.
Skarżąca w dniu 15 czerwca 2022 r. wniosła o uchylenie od dnia 1 czerwca 2022 r. decyzji przyznającej specjalny zasiłek opiekuńczy, co nastąpiło niezaskarżoną decyzją z [...] czerwca 2022 r. W wyniku powyższego Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Radomiu przyznało skarżącej świadczenie pielęgnacyjne począwszy od 1 czerwca 2022 r. jednocześnie odmawiając ustalenia prawa do tego świadczenia na okres od 1 stycznia 2022 r. do 31 maja 2022 r.
Mając powyższe na uwadze, należy wyjaśnić, że zgodnie z art. 17 ust. 1 uśr świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: matce albo ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka, osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Zauważyć jednakże należy, że spełnienie wskazanych powyżej pozytywnych przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego nie jest wystarczające do uwzględnienia wniosku. Do przyznania tego świadczenia niezbędne jest także, aby w sprawie nie zmaterializowały się ustawowe przesłanki blokujące. Do przesłanek tych należy zaliczyć m.in. wymóg, aby w przypadku pobierania świadczenia pielęgnacyjnego nie doszło do kumulacji tego świadczenia z innymi, wyraźnie wskazanymi świadczeniami, do których należy m.in. specjalny zasiłek opiekuńczy, o czym mowa w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b i art. 17 ust. 5 pkt 5 uśr. W tym miejscu należy wskazać, że w celu uniknięcia kumulacji świadczeń i umożliwienia pobierania osobie zainteresowanej korzystniejszego ekonomicznej dla niej świadczenia ustawodawca przewidział w art. 27 ust. 5 pkt 3 uśr możliwość wyboru pobieranego świadczenia.
Zauważyć jednakże należy, że w orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że zrzeczenie się (wybór świadczenia) nie może być dokonany hipotetycznie czy pod warunkiem, ale musi przybrać postać wyraźną (tak. m.in. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 8 marca 2024 r., sygn. akt I OSK 471/23).
W rozpoznawanej sprawie skarżąca wprawdzie składając wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wniosła o uchylenie decyzji Burmistrza [...] z [...] listopada 2021 r. przyznającej specjalny zasiłek opiekuńczy, ale oświadczenie to zostało złożone warunkowo, a nie definitywnie. Wniosek ten został złożony bowiem na wypadek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, a więc rezygnacja z zasiłku uzależniona była od pozytywnego rozpatrzenia wniosku z 28 stycznia 2022 r. Ostateczne zrzeczenie się tego zasiłku, tj. wybór należnego świadczenia miał miejsce dopiero 15 czerwca 2022 r., kiedy to skarżąca bezwarunkowo wniosła o uchylenie decyzji w przedmiocie zasiłku od dnia 1 czerwca 2022 r. Oznacza to, że w okresie od 1 stycznia 2022 r. do 31 maja 2022 r. w przypadku skarżącej występowała przesłanka uniemożliwiająca przyznanie jej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki na niepełnosprawną matką.
Niezależnie od powyższego odnotować należy, że ustawa o świadczeniach rodzinnych reguluje także kwestię terminu początkowego przyznania świadczeń rodzinnych. Zgodnie bowiem z art. 24 ust. 2 uśr prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. Nie oznacza to jednakże, że w sytuacji, gdy ustaleniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego stoi na przeszkodzie fakt pobierania konkurencyjnego świadczenia, okoliczność ta może zostać pominięta przez orzekające w sprawie organy. Zasady wyrażonej w art. 24 ust. 2 uśr nie można bowiem traktować jako bezwzględnego nakazu. Przepis ten stanowi normę procesową, pełniącą funkcję służebną względem norm materialnoprawnych i nie może prowadzić do modyfikacji lub pominięcia tych norm (zob. m.in. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 6 marca 2024 r., sygn. akt I OSK 545/23).
Określone świadczenie rodzinne, w tym w szczególności świadczenie pielęgnacyjne, może być stronie przyznane tylko wówczas, gdy wszystkie warunki będą spełnione. Skoro zaś nie jest możliwe kumulatywne pobieranie świadczenia pielęgnacyjnego i specjalnego zasiłku opiekuńczego, a warunkiem przyznania nowego świadczenia jest (bezwarunkowa) rezygnacja z uprzednio przyznanego świadczenia, to okres, na jaki strona może ubiegać się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, nie jest determinowany tylko datą wpływu wniosku o to świadczenie, ale też uzależniony jest od terminu obowiązywania dotychczasowego zbieżnego uprawnienia (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 20 grudnia 2023 r., sygn. akt I OSK 2349/22). Oznacza to, że nawet definitywna rezygnacja z pobierania konkurencyjnego świadczenia nie może spowodować, że dotychczas blokowane świadczenie pielęgnacyjne będzie mogło zostać przyznane od pierwszego dnia miesiąca, w którym został złożony wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.
W świetle powyższych wywodów stanowisko Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku należało uznać za prawidłowe. Jednocześnie w związku z powyższym stwierdzić należy, że zarzuty skargi kasacyjnej okazały się niezasadne i nie mogły wywrzeć skutku spodziewanego przez autora skargi kasacyjnej.
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że zaskarżony wyrok odpowiada prawu, wobec czego działając na podstawie art. 184 w zw. z art. 182 § 2 ppsa, oddalił skargę kasacyjną.