Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, wyrokiem z dnia 13 listopada 2012 r., sygn. akt IV SA/Gl 1560/11, oddalił skargę R.K. na postanowienie SKO w [...] z dnia [...] r. w przedmiocie wydania zaświadczenia o korzystaniu ze świadczeń pomocy społecznej z powodu ubóstwa.
Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w [...] (dalej MOPR), postanowieniem z dnia [...]r., odmówił R.K. wydania zaświadczenia o ubóstwie.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...], po rozpatrzeniu zażalenia R.K., postanowieniem z dnia [...]r., utrzymało w mocy postanowienie z dnia [...]r.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, po rozpoznaniu skargi R.K., uznał, że nie zasługuje ona na uwzględnienie. Wskazano, że zgodnie pkt 7 części I załącznika w zw. z art. 7 pkt 5 ustawy z dnia 16 listopada 2006 r. o opłacie skarbowej (Dz.U. z 2012 r., poz. 1282, ze zm.) czynność urzędowa w sprawie zmiany nazwiska i imienia podlega opłacie skarbowej, natomiast osoby, które przedstawią zaświadczenie o korzystaniu ze świadczeń pomocy społecznej z powodu ubóstwa są zwolnione z opłaty skarbowej. R.K. wnioskował o wydanie przez MOPR w [...] zaświadczenia o ubóstwie, celem przedłożenia go w Urzędzie Stanu Cywilnego w [...], w którym złożył wniosek o zmianę imienia i nazwiska. Podkreślono, że R.K. nie korzystał ze świadczeń pomocy społecznej MOPR w [...], który to organ nie dysponował także żadnymi informacjami o jego sytuacji materialnej. MOPR słusznie więc stwierdził, że nie ma podstaw do wydania zaświadczenia, o którym mowa w art. 7 pkt 5 powołanej ustawy.
Sąd podniósł, że złożone przez R.K. dokumenty z zakładu karnego nie mogły być wykorzystane do wydania zaświadczenia, ponieważ sformułowanie użyte w art. 218 § 1 K.p.a., iż organ zobowiązany jest wydać zaświadczenie na podstawie "danych znajdujących się w jego posiadaniu", nie może być rozumiane dowolnie i rozszerzająco. Organ nie może uwzględniać danych dostarczonych przez osobę ubiegającą się o wydanie zaświadczenie w celu potwierdzenia faktów z tych danych wynikających. Podkreślono, że niedopuszczalne jest kompletowanie w postępowaniu o wydanie zaświadczenia materiału dowodowego, mającego służyć wydaniu zaświadczenia określonej treści, ponieważ treść zaświadczenia ma się opierać na już posiadanych przez organ zbiorach danych.
Skargę kasacyjną wniósł R.K., żądając uchylenia wyroku WSA w Gliwicach. W skardze zarzucono naruszenie art. 151 P.p.s.a. w zw. z art. 218 § 2 K.p.a. Zdaniem skarżącego Sąd I instancji oddalił skargę na postanowienia z dnia [...] r., pomimo, że istniały przesłanki do uwzględnienia skargi. Postanowienia art. 218 § 2 K.p.a. pozwalają organowi administracji publicznej w postępowaniu w przedmiocie wydania zaświadczenia na przeprowadzenie w koniecznym zakresie postępowania wyjaśniającego. W przedmiotowej sprawie R.K. ułatwił organowi administracji publicznej przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego, przedstawiając dokumenty z Zakładu Karnego [...], (który także jest jednostką administracji publicznej), co było uzasadnione, gdyż jako osoba pozbawiona wolności, nie miał możliwości zarejestrowania się w MOPR w jakimkolwiek charakterze.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną SKO w [...] wniosło o jej oddalenie, podkreślając, że zaskarżone orzeczenie odpowiada prawu.
Naczelny Sąd Administracyjny zaważył co następuje:
Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270, ze zm.; dalej: P.p.s.a.) Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznając skargę kasacyjną, związany jest jej granicami. Z urzędu bierze pod rozwagę wyłącznie nieważność postępowania. W rozpoznawanej sprawie żadna z enumeratywnie wymienionych w art. 183 § 2 P.p.s.a. przesłanek nieważności postępowania nie zachodzi, a więc NSA rozpoznał skargę kasacyjną w jej granicach.
W przedmiotowej sprawie żądano wydania przez organ zaświadczenia, co do faktów, o których organ ten informacji nie posiadał. Zgodnie z art. 13 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2013 r., poz. 182, ze zm.) osobie odbywającą karę pozbawienia wolności nie przysługuje prawo do świadczeń z pomocy społecznej. Zarzuty skargi kasacyjnej stanowią próbę wykazania, że organ powinien wystawić takie zaświadczenie, ponieważ osoba zwolniona z zakładu karnego z uwagi na postanowienia powołanego art. 13, jest uboga, a więc podlega przepisom ustawy o pomocy społecznej.
Zgodnie z art. 218 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2013 r., poz. 267, ze zm.; dalej: K.p.a.) organ administracji obowiązany jest wydać zaświadczenie, gdy chodzi o potwierdzenie faktów albo stanu prawnego, wynikających z prowadzonej przez ten organ ewidencji, rejestrów bądź z innych danych znajdujących się w jego posiadaniu. Oznacza to, że w sytuacji, gdy organ nie prowadzi takiego rejestru, nie może wydać zaświadczenia żądanej treści, przy czym podkreślić należy, że żaden z przepis prawa nie nakłada na organy pomocy społecznej obowiązku prowadzenia rejestru, czy ewidencji osób przebywających w zakładach karnych lub z nich zwolnionych.
Podnieść należy, że określenie "dane znajdujące się w jego posiadaniu", użyte w art. 218 § 1 K.p.a., nie może być rozumiane dowolnie i rozszerzająco, przez obejmowanie nim także danych dostarczonych właściwemu organowi przez osobę ubiegającą się o zaświadczenie w celu potwierdzenia faktów z tych danych wynikających (por. wyrok NSA z dnia 21 stycznia 1997 r., sygn. akt SA/Łd 3105/95). Dane te nie obejmują okoliczności, których ustalenie i ocena następują w postępowaniu jurysdykcyjnym w sprawie rozstrzyganej w drodze decyzji lub postanowienia. Ograniczenie przeprowadzanego postępowania wyjaśniającego następuje zatem ze względu na przedmiot postępowania i jego zakres, ponieważ zaświadczenie zawiera jedynie informacje o określonym stanie prawnym lub faktycznym, który został już ustalony odpowiednim aktem prawnym albo jest znany organowi ze względu na dane zawarte w prowadzonych przez niego ewidencjach, rejestrach lub innych urzędowych zbiorach (por. postanowienie NSA z dnia 20 listopada 1981 r., sygn. akt II SA 848/81).
Postępowanie wyjaśniające prowadzone w celu potwierdzenia uprawnienia lub obowiązku konkretnego podmiotu opierać się może jedynie na danych zawartych w posiadanej przez organ dokumentacji. W pierwszej kolejności zatem, w ramach takiego postępowania, organ powinien ustalić, jakiego rodzaju ewidencje i rejestry mogą zawierać żądane dane oraz ustalić ewentualnych ich dysponentów. Dalsza część postępowania sprowadza się do wyjaśnienia, czy posiadane dane odnoszą się do osoby wnioskodawcy oraz czy dotyczą stanu prawnego, którego poświadczenia domaga się wnioskodawca (por. wyrok NSA z dnia 25 października 2000 r., sygn. akt V SA 760/00).
W związku z tym stwierdzić należy, że odmowa wydania zaświadczenia może mieć miejsce wówczas, gdy strona nie wykaże interesu prawnego lub, gdy fakty albo stan prawny nie wynikają z prowadzonej przez organ ewidencji, rejestrów bądź innych danych.
Podkreślić należy, że zarówno organy, jak i Sąd I instancji słusznie, wskazały, iż skoro w posiadanej przez Miejski Ośrodek Pomocy Rodzinie w [...] ewidencji nie było informacji o sytuacji materialnej R.K., a jednocześnie skarżący nie korzystał ze świadczeń pomocy społecznej udzielonej przez organ, to nie można było wydać zaświadczenia o ubóstwie, ponieważ wydanie takiego zaświadczenia wymagałoby przeprowadzenia postępowania administracyjnego określającego sytuację materialną skarżącego. Takie postępowanie wykracza poza zakres działań, jakie organ może podjąć na podstawie art. 218 § 2 K.p.a. Dodać należy, że wbrew twierdzeniom skargi kasacyjnej ustawa o pomocy społecznej nie wskazuje na istnienie domniemania, iż każda osoba zwolniona z zakładu karnego znajduje się w sytuacji uprawniającej ją do świadczeń z opieki społecznej.
Naczelny Sąd Administracyjny, z uwagi na powyższe, na podstawie art. 184 P.p.s.a., orzekł, jak w sentencji.