Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 16.05.2006 r. II SA/Ol 195/06, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie stwierdził nieważność uchwały Rady Gminy w K. z dnia 10.06.2005 r. (...), w przedmiocie zmiany załącznika do uchwały (...) w sprawie regulaminu udzielania pomocy materialnej o charakterze socjalnym dla uczniów zamieszkałych na terenie Gminy K. oraz orzekł, że nie może ona być wykonana.
Uchwałą z dnia 28.04.2005 r. (...), która weszła w życie dnia 25.05.2005 r., Rada Gminy w K. ustaliła regulamin udzielania pomocy materialnej o charakterze socjalnym dla uczniów zamieszkałych na jej terenie, stanowiący załącznik do tej uchwały, działając na podstawie art. 90f ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty /Dz.U. 2004 nr 256 poz. 2572 ze zm./. W par. 6 ust. 1 Regulaminu postanowiono, że stypendium szkolne jest przyznawane na rok szkolny, a jego wysokość uzależniona jest od dochodu na osobę w rodzinie ucznia, w ust. 2 tego paragrafu ustalono trzy grupy dochodowe: I - dochód miesięczny wynosi 100% kwoty, o której mowa w art. 90d ust. 7 ustawy o systemie oświaty i występuje sieroctwo zupełne, II - dochody miesięczne wynoszą 50% ww. kwoty i występuje wielodzietność powyżej 4 dzieci, ciężka lub długotrwała choroba, alkoholizm lub narkomania, III -dochody wynoszą 40% tej kwoty i występuje bezrobocie, brak umiejętności wypełniania funkcji opiekuńczo-wychowawczych, niepełnosprawność lub rodzina jest niepełna, zaś w ust. 3 ustalono wysokość stypendium w zależności od zaliczenia do grupy.
Uchwałą z dnia 10.06.2005 r. (...) Rada Gminy zmieniła par. 6 ust. 2 pkt 2 i 3 regulaminu /dot. II i III grupy/, zaś uchwałą z dnia 29.09.2005 r. (...) nadała nowe brzmienie par. 6 ust. 2 załącznika do uchwały z dnia 28.04.2005 r. przy czym ta ostatnia zmiana dotyczy uchwały z dnia 10.06.2005 r.
Na skutek skargi Prokuratora Okręgowego w O. na uchwałę z dnia 28.04.2005 r. i zmieniających ją uchwał z dnia 10.06.2005 r. i 29.09.2005 r., który domagał się stwierdzenia nieważności par. 6 ust. 2 i 3 Regulaminu stanowiącego załącznik do uchwały z dnia 28.04.2005 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził nieważność par. 6 załącznika do uchwały z dnia 28.04.2005 r., wyrokiem z dnia 16.05.2006 r. II SA/Ol 194/06 oraz nieważność uchwał z 10.06.2005 r. wyrokiem z dnia 16.05.2006 r. II SA/Ol 195/06 i z dnia 29.09.2005 r. wyrokiem z tej samej daty II SA/Ol 196/06.
Stwierdzając nieważność uchwały z dnia 10.06.2005 r. (...) Wojewódzki Sąd stwierdził, iż jest to konsekwencją stwierdzenia nieważności par. 6 zał. do uchwały z dnia 28.04.2005 r. i przytoczył uzasadnienie wyroku stwierdzającego jej nieważność. Sąd przedstawił analizę art. 90b ust. 1 i 2, 90c ust. 1, 90d ust. 1, 90d ust. 7 oraz 90f cytowanej wyżej ustawy o systemie oświaty na tle art. 70 ust. 4 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej i uznał, że Rada Gminy jest uprawniona do określenia sposobu ustalania wysokości stypendium szkolnego, form w jakich ono będzie udzielane oraz trybu i sposobu jego udzielania, natomiast nie może ingerować w ustawowe przesłanki uprawniające do ubiegania się o stypendium, określone w art. 90d ust. 1, a co za tym idzie, że brak było podstaw do ustalenia 3 grup dochodowych, gdyż zawężało to krąg osób uprawnionych do ubiegania się o stypendium. Jakkolwiek - zdaniem Wojewódzkiego Sądu - uchwała z dnia 10.06.2005 r. łagodziła kryteria w uchwale z dnia 28.04.2005 r., to w istocie sankcjonowała ustalony nią podział na zamknięte grupy dochodowe.
Skargę kasacyjną od tego wyroku wniosła Gmina K., domagając się jego uchylenia i przekazania sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Olsztynie do ponownego rozpoznania, względnie uchylenie wyroku i oddalenie skargi, zarzucając naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię:
- 1. art. 90 ustawy o systemie oświaty polegające na przyjęciu, że każdy uczeń spełniający kryterium dochodowe, o którym mowa w tym przepisie jest uprawniony do ustalenia mu prawa do tego stypendium,
- 2. art. 90 ust. 1 i art. 90f pkt 1 ustawy o systemie oświaty polegające na przyjęciu, że okoliczności poza sytuacją materialną ucznia, o których mowa w art. 90d ust. 1 mogą stanowić podstawę wyłącznie do różnicowania wysokości stypendium, a nie mogą decydować o sposobie ustalania przez radę gminy wysokości stypendium,
- 3. art. 90m ustawy o systemie oświaty polegające na przyjęciu, że wójt jest uprawniony do ustalania, czy każdemu uczniowi znajdującemu się w trudnej sytuacji materialnej /tj. de facto spełniającemu przesłanki z uchwały/ przyznać stypendium szkolne oraz naruszenie przepisów postępowania, mogące mieć wpływ na wynik postępowania:
- 1. art. 147 par. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 153 poz. 1270 ze zm./ poprzez orzekanie w sprawie uchwały nieobowiązującej w dacie orzekania,
- 2. art. 152 tej ustawy poprzez orzeczenie w wyroku, że nieobowiązująca uchwała nie może być wykonana.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Uchwała (...) z dnia 10.06.2005 r. Rady Gminy w K. i rozstrzygnięcie Wojewódzkiego Sądu co do niej, nie może być rozpatrywana w oderwaniu od uchwały (...) z dnia 28.04.2005 r. i uchwały (...) z dnia 29.09.2005 r. i rozstrzygnięć tak Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie jak i Naczelnego Sądu Administracyjnego.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie wyrokiem z dnia 16.05.2006 r. II SA/Ol 194/06 i II SA/Ol 196/06 stwierdził nieważność par. 6 Regulaminu udzielania pomocy materialnej o charakterze socjalnym dla uczniów zamieszkałych na terenie Gminy w K., stanowiącego załącznik do uchwały z dnia 28.04.2005 r. i nieważność uchwały (...) z dnia 29.09.2005 r., zaś Naczelny Sąd Administracyjny skargi kasacyjne na te wyroki oddalił wyrokami z dnia 14.11.2006 r. I OSK 1208/06 - I OSK 1209/06. Jak to podkreślił Wojewódzki Sąd Administracyjny w zaskarżonym wyroku, konsekwencją stwierdzenia nieważności par. 6 załącznika do uchwały z dnia 28.04.2005 r. jest stwierdzenie nieważności uchwał zmieniających. Oddalenie skargi kasacyjnej na wyrok oddalający skargę w sprawie par. 6 załącznika powoduje też oddalenie skarg na uchwały zmieniające ten paragraf. Mając za podstawę art. 90d ust. 1 ustawy o systemie oświaty z dnia 7 września 1991 r. /Dz.U. 2004 nr 256 poz. 2572 ze zm./ par. 6 załącznika do uchwały z dnia 28.04.2005 r. wprowadził III grupy dochodowe różnicując je w zależności od dochodu przypadającego na członka rodziny ucznia, a także dodatkowych okoliczności /sieroctwo zupełne, wielodzietność, ciężka długotrwała choroba, alkoholizm, narkomania, bezdomność itd./, zaś uchwały zmieniające ten paragraf, w tym uchwała z dnia 10.06.2005 r., której dotyczy zaskarżony niniejszą skargą kasacyjną wyrok, koryguje tylko procent kwoty dochodów miesięcznych w ramach grup II i III, zatem nie wprowadzając żadnej zmiany co do istoty.
Do warunków, od których należy przyznanie stypendium szkolnego, określonych w art. 90 ust. 1 cyt. ustawy o systemie oświaty należą: sytuacja materialna wynikająca z niskich dochodów, a także inne wymienione w tym przepisie, jednak niewyczerpująco okoliczności. Wobec tego Rada Gminy, działając na podstawie art. 90f tej ustawy i wydając uchwałę z dnia 10.06.2005 r. zmieniającą par. 6 zał. do uchwały z dnia 28.04.2005 r., nie miała podstaw do określenia grup dochodowych i z oceną w tej mierze wyrażoną przez Wojewódzki Sąd należy się zgodzić. Art. 90d ust. 1 jako podstawowe kryterium przyznania stypendium, wymienia sytuację materialną w art. 7 ustalając miesięczną wysokość dochodu na osobę w rodzinie ucznia. Nie pozwala to na inne określenie dochodu, jak to uczyniła Rada Gminy w uchwale z dnia 10.06.2005 r., ustalając w II i III grupie dochodowej nie tylko procent kwoty wymienionej w art. 90d ust. 7, ale też grupy dochodowe uzależniając jeszcze dodatkowo od przesłanek wyszczególnionych w art. 90d ust. 1, które też shierarchizowała według własnego uznania.
Stwierdzając nieważność uchwały Rady Gminy w K. z dnia 10.06.2005 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny nie naruszył przepisów ustawy o systemie oświaty wskazanych w skardze kasacyjnej.
Jeśli idzie zaś o zarzut naruszenia przepisów art. 147 par. 1 i 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 153 poz. 1270 ze zm./, tj. orzekanie przez Wojewódzki Sąd w sprawie uchwały nieobowiązującej w dacie wyrokowania i uznanie, że uchwała nieobowiązująca nie może być wykonana, to stwierdzić należy, iż Wojewódzki Sąd miał podstawy do rozstrzygania w sprawie uchwały z dnia 10.06.2005 r. par. 6 załącznika do uchwały z dnia 28.04.2005 r. został zmieniony dwukrotnie, dwiema uchwałami z dnia 10.06.2005 r. i z dnia 29.09.2005 r. Wszystkie te uchwały należało wyeliminować z obrotu prawnego, nieodniesienie się bowiem przez Sąd do którejkolwiek z nich powodowałoby pozostawienie w obrocie prawnym uchwały istotnie niezgodnej z prawem.
Wobec powyższego orzeczono jak w sentencji, na podstawie art. 184 cytowanej wyżej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.