Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 20 czerwca 2008 r., sygn. akt II SA/Wa 196/08, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uwzględnił skargę E. T. na postanowienie Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej z dnia [...] listopada 2007 r. nr [...] w przedmiocie przekazania zgodnie z właściwością wniosku o status pokrzywdzonego i stwierdził nieważność zaskarżonego postanowienia.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie przytoczył następujące okoliczności faktyczne i prawne sprawy.
W dniu 17 lipca 2006 r. do Prezesa IPN wpłynął wniosek E. T. o udostępnienie dokumentów / zapytanie o status osoby pokrzywdzonej na podstawie art. 30 ust. 2 w zw. z art. 6 ustawy z dnia 18 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (Dz. U. Nr 155, poz. 1016 ze zm.).
Prezes IPN postanowieniem z dnia [...] września 2007 r., wydanym na podstawie art. 65 § 1 k.p.a. w zw. z art. 43 ust. 2 ww. ustawy, przekazał według właściwości przedmiotowy wniosek strony Dyrektorowi Oddziału IPN w Warszawie. Postanowienie to zostało skutecznie doręczone pełnomocnikowi E. T. w dniu 3 października 2007 r.
W dniu 17 października 2007 r. do placówki polskiego urzędu pocztowego (zgodnie z datą stempla pocztowego na odwrocie przesyłki poleconej nadanej na terytorium Niemiec) wpłynęła przesyłka polecona zawierająca wniosek pełnomocnika E. T. o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej postanowieniem z dnia [...] września 2007 r. i zmianę tego orzeczenia. W piśmie stanowiącym środek zaskarżenia z dnia 10 października 2007 r. pełnomocnik strony wskazał, iż przedmiotowe postanowienie zostało mu doręczone w dniu 4 października 2007 r.
Postanowieniem z dnia [...] listopada 2007 r. nr [...] Prezes IPN, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 43 ust. 2 ustawy o Instytucie Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, utrzymał zaskarżone postanowienie w mocy. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ podniósł, iż w dniu 17 lipca 2006 r. odwołujący się złożył wniosek o udostępnienie dokumentów / zapytanie o status osoby pokrzywdzonej. W dniu 15 marca 2007 r. weszła w życie zmiana ustawy o Instytucie Pamięci Narodowej (Dz. U. z 2007 r. Nr 25, poz. 162) uchylająca art. 6 ww. ustawy w brzmieniu obowiązującym sprzed 15 marca 2007 r., stanowiący podstawę prawną rozstrzygnięcia w zakresie statusu osoby "pokrzywdzonej". Zgodnie z art. 63 ust. 1 ustawy z dnia 18 października 2006 r. o ujawnianiu informacji o dokumentach organów bezpieczeństwa państwa z lat 1944 - 1990 oraz treści tych dokumentów (Dz. U. Nr 218, poz. 1592 ze zm.) zapytania o status pokrzywdzonego / wnioski o udostępnienie dokumentów pokrzywdzonemu, niezrealizowane do dnia wejścia w życie ww. ustawy, traktuje się jako wnioski o udostępnienie do wglądu kopii dotyczących tych dokumentów w rozumieniu art. 30 ustawy o IPN po nowelizacji.
Stosownie do art. 43 ust. 2 ustawy o IPN właściwym organem pierwszej instancji w sprawach rozstrzyganych decyzją administracyjną jest dyrektor oddziału IPN. W tej sytuacji, zgodnie z art. 65 § 1 k.p.a., należało wniosek strony przekazać organowi właściwemu do rozpatrzenia sprawy.
Na powyższe postanowienie E. T. wniósł, za pośrednictwem organu, skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. W skardze podniósł, iż został naruszony jego ważny interes prawny, polegający na odmowie wszczęcia śledztwa w sprawie skazania skarżącego na wieloletnie więzienie i zamknięcie mu drogi do merytorycznego zbadania sprawy. Z tego powodu skarżący wniósł o uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia jako nieważnego, ewentualnie uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy organowi do ponownego rozpatrzenia oraz zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania wg norm przypisanych.
W udzielonej odpowiedzi na skargę Prezes IPN wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Uzasadniając wyrok Sąd I instancji na wstępie stwierdził, że stosownie do treści art. 141 § 1 i 2 k.p.a. na wydane w toku postępowania postanowienia służy stronie zażalenie, które wnosi się w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia postanowienia stronie, a gdy postanowienie zostało ogłoszone ustnie - od dnia jego ogłoszenia stronie.
Dalej Sąd przytoczył treść art. 57 § 1 i § 5 k.p.a., zgodnie z którym, jeżeli początkiem terminu określonego w dniach jest pewne zdarzenie, przy obliczaniu tego terminu nie uwzględnia się dnia, w którym zdarzenie nastąpiło. Upływ ostatniego z wyznaczonej liczby dni uważa się za koniec terminu. Termin uważa się za zachowany, jeżeli przed jego upływem pismo zostało: 1) wysłane w formie dokumentu elektronicznego w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 17 lutego 2005 r. o informatyzacji działalności podmiotów realizujących zadania publiczne, za poświadczeniem przedłożenia, od tego organu administracji publicznej, 2) nadane w polskiej placówce pocztowej operatora publicznego, 3) złożone w polskim urzędzie konsularnym, 4) złożone przez żołnierza w dowództwie jednostki wojskowej, 5) złożone przez członka załogi statku morskiego kapitanowi statku, 6) złożone przez osobę pozbawioną wolności w administracji zakładu karnego.
Następnie odnosząc się do powyższych regulacji Sąd I instancji wyjaśnił, że warunkiem zachowania terminu w przypadku nadania pisma za pośrednictwem poczty jest złożenie go (przesyłki) w przewidzianym prawem terminie w polskiej placówce pocztowej operatora publicznego, a według art. 3 pkt 12 ustawy z dnia 12 czerwca 2003 r. - Prawo pocztowe (Dz. U. Nr 30, poz. 1188 ze zm.) przez pojęcie operatora publicznego rozumie się operatora obowiązanego do świadczenia powszechnych usług pocztowych. Z kolei, jak stwierdził WSA w Warszawie, na podstawie art. 46 ust. 2 tej ustawy obowiązek wykonywania zadań operatora publicznego określonych w ustawie powierzono Poczcie Polskiej.
Zdaniem Sądu, z powyższych regulacji wynika, że strona składająca w postępowaniu administracyjnym pismo (zażalenie, odwołanie, wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy) poza granicami Polski za pośrednictwem placówki pocztowej innego państwa, jeżeli nie korzysta z możliwości jego złożenia w polskim urzędzie konsularnym, przyjmuje na siebie ryzyko zachowania terminu procesowego. Termin uważa się bowiem za zachowany nie w dacie złożenia przesyłki u operatora zagranicznego, lecz w dacie jej wpłynięcia do polskiej placówki pocztowej, określonej stemplem pocztowym.
Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że skoro postanowienie Prezesa IPN z dnia [...] września 2007 r. doręczono skutecznie pełnomocnikowi skarżącego w dniu 3 października 2007 r., a przesyłka z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej tym postanowieniem została złożona przez pełnomocnika skarżącego w dniu 11 października 2007 r. w niemieckiej placówce pocztowej, zaś do placówki Poczty Polskiej wpłynęła dopiero w dniu 17 października 2007 r., to środek zaskarżenia wniesiony został przez stronę z uchybieniem terminu do jego wniesienia, ponieważ termin ten upłynął z dniem 10 października 2007 r.
W ocenie Sądu I instancji, w zaistniałej sytuacji uchybienie ustawowego terminu spowodowało bezskuteczność środka zaskarżenia, a w konsekwencji ostateczność kwestionowanego orzeczenia.
Tym samym, jak stwierdził Sąd w końcowej części uzasadnienia, organ poprzez rozpoznanie wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy dopuścił się rażącego naruszenia prawa, o którym mowa w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Organ dokonał bowiem w postępowaniu odwoławczym weryfikacji orzeczenia ostatecznego, które korzysta z ochrony trwałości przewidzianej w art. 16 § 1 k.p.a.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł E. T. reprezentowany przez radcę prawnego W. M. Pełnomocnik skarżącego wniósł o zmianę wyroku i uchylenie zaskarżonego postanowienia Prezesa IPN ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania. Jednocześnie w skardze kasacyjnej zamieścił wniosek o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
W ramach pierwszej podstawy kasacyjnej, przewidzianej w art. 174 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej P.p.s.a., pełnomocnik sformułował zarzut naruszenia prawa materialnego, tj. art. 45 pkt 1 ustawy o Instytucie Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu poprzez niedokonanie kontroli zasadności odmowy przeprowadzenia śledztwa o popełnienie zbrodni komunistycznej, o której mowa w art. 1 pkt 1 lit. "a" powołanej ustawy.
Natomiast w ramach drugiej z podstaw kasacyjnych, wymienionej w art. 174 pkt 2 P.p.s.a., pełnomocnik zarzucił naruszenie przepisów postępowania poprzez niewłaściwe zastosowanie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., tj. przyjęcie, iż merytoryczne rozstrzygnięcie przez Prezesa IPN zażalenia E. T. z dnia 10 października 2007 r. na postanowienie z dnia [...] września 2007 r. nr [...] stanowiło rażące naruszenie prawa i w konsekwencji bezskuteczność tego postanowienia.
Zdaniem pełnomocnika, Sąd I instancji dopuścił się naruszenia art. 45 pkt 1 ww. ustawy o IPN - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu nie zajmując stanowiska odnośnie szczegółowo przedstawionych w skardze okoliczności dotyczącego procesu przez Sądem Wojewódzkim w Toruniu, w którym skazano skarżącego, a który to proces, w ocenie skarżącego, miał charakter zbrodni komunistycznej.
Natomiast w zakresie zarzutu naruszenia przepisów postępowania pełnomocnik stwierdził, że skoro organ nie wydał wymaganego przez art. 31 § 2 k.p.a. formalnego postanowienia o odrzuceniu środka zaskarżenia, lecz przyjął zażalenie, rozpatrzył je i doręczył stronie, to powstałe uchybienie nie było rażące, a skarżący został dopuszczony do udziału w dalszym postępowaniu administracyjnym.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Wniesiona w przedmiotowej sprawie skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż nie posiada usprawiedliwionych podstaw.
Zgodnie z treścią art. 174 cyt. ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach:
- 1. naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie;
- 2. naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Strona, zarzucając naruszenie przepisów postępowania, powinna wskazać przepisy tego prawa naruszone przez Sąd, jeżeli uchybienie im mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Jednocześnie wymaga podkreślenia, iż naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy jako podstawa kasacji, dotyczy postępowania sądowo-administracyjnego, a nie postępowania przed organami administracji publicznej. Prawidłowe wskazanie podstaw kasacji jest elementem konstrukcyjnym skargi kasacyjnej, właściwym tylko dla niej, i nieulegającym sanacji. Zgodnie z art. 183 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach kasacji. Władny jest zatem badać sprawę tylko z punktu widzenia podstawy kasacyjnej.
W świetle powyższego, nie jest uzasadniony zarzut skargi kasacyjnej naruszenia art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Zarzut ten nie został bowiem powiązany z zarzutem naruszenia przepisów ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Zwrócić należy uwagę, iż zarzut, który dotyczy naruszenia przepisów postępowania stosowanych przez organ administracji, by mógł zostać rozpoznany w granicach skargi kasacyjnej, powinien zostać jednocześnie powiązany z naruszeniem odpowiedniego przepisu Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (np. art. 145 § 1 pkt 1 lit. b lub c P.p.s.a.). Już tylko z tego powodu wniesione zarzuty skargi kasacyjnej, które opierają się wyłącznie na naruszeniu przepisów procedury administracyjnej, nie mogą zostać uwzględnione. Skarga kasacyjna jest bowiem środkiem zaskarżenia orzeczenia sądu, a nie decyzji lub postanowień wydanych przez organy administracji publicznej (art.173 § 1 P.p.s.a.). (por. wyrok NSA z 29 czerwca 2005 r., II GSK 80/05, CASUS 2006/1/3).
Za chybiony należało uznać także zarzut naruszenia przez Sąd I instancji art. 45 ust. 1 (a nie pkt 1, jak błędnie podaje pełnomocnik) ustawy o IPN - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, a to z tego względu, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie powołanego przepisu w ogóle nie zastosował, a tym samym nie mógł tego przepisu naruszyć. Stosownie do treści tego przepisu, śledztwo w sprawach o zbrodnie, o których mowa w art. 1 pkt 1 lit. a, wszczyna i prowadzi prokurator oddziałowej komisji. Z uzasadnienia zaskarżonego wyroku nie wynika, jak usiłuje dowieść kasator, że Sąd I instancji dokonywał wykładni tego przepisu.
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na mocy art. 184 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji wyroku.