Uzasadnienie
Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 16 maja 2007 r. sygn. akt I OSK 176/07, oddalił skargę kasacyjną J. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z 4 października 2006 r. I SA/Wa 908/06, oddalającego skargę J. K. na decyzję Centralnej Komisji do Spraw Stopni i Tytułów z [...], odmawiającą ks. dr J. K. nadania stopnia doktora habilitowanego.
W skardze kasacyjnej od wyroku WSA z 4 października 2004 r. zarzucono naruszenie art. 39 k.p.a. przez błędne przyjęcie przez Sąd pierwszej instancji, iż zapis w protokole z posiedzenia sekcji oraz pisemne wyjaśnienie z 16 sierpnia 2006 r. Centralnej Komisji są dowodami potwierdzającymi skuteczne doręczenie zawiadomień recenzentom Rady Wydziału Dziennikarstwa i Nauk Społecznych Uniwersytetu [...] oraz naruszenie art. 7, 10 § 1, art. 75 § 2 i art. 107§ 3 k.p.a. przez błędną ocenę WSA, że w związku z treścią art. 29 ust. 1 ustawy o tytule naukowym i stopniach naukowych, odpowiednie stosowanie przepisów k.p.a. upoważnia zapewnienie stronie ochrony jej praw tylko w zakresie podstawowym, niezbędnym do zachowania jej uprawnień, wskutek czego Sąd błędnie przyjął, że CK ograniczając swe uzasadnienie nie naruszyła prawa.
Oddalając skargę kasacyjną na podstawie art. 184 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) zwana dalej ustawą P.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny uznał, iż wadliwie postawiony został zarzut skargi kasacyjnej. Wprowadzenie pełnej regulacji prawnej co do postępowania przed sądami administracyjnymi powoduje, że sąd administracyjny nie stosuje przepisów k.p.a. (co miało miejsce pod rządami dawnej ustawy o NSA). Nie można zatem czyniąc sądowi pierwszej instancji zarzut kasacyjny naruszenia prawa procesowego wywodzić go z przepisów k.p.a. Zarzut ten Naczelny Sąd Administracyjny w okolicznościach tej sprawy uznał za nieusprawiedliwiony.
Skargę o wznowienie postępowania zakończonego wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 maja 2007 r. sygn. akt I OSK 176/06, wniósł dr J. K., reprezentowany przez adwokata S. R. i powołując się na przepis art. 273 § 2 ustawy P.p.s.a. wskazał jako podstawę późniejsze wykrycie okoliczności faktycznych, które mogłyby mieć wpływ na późniejszy wynik sprawy w postaci informacji, że wydanie wyroku NSA z dnia 20 kwietnia 2006 r. sygn. akt OSK 909/05 (poprzedzającego wyrok z 16 maja 2007 r. I OSK 176/07) uczestniczyła osoba podlegająca wyłączeniu.
Na podstawie art. 279 powołanej ustawy, skarga o wznowienie domaga się uchylenia wyroku wydanego przez NSA w dniu 20 kwietnia 2006 r. sygn. akt OSK 909/05 wobec faktu, iż w wydaniu rozstrzygnięcia brał udział sędzia podlegający wyłączeniu oraz wszystkich następnych orzeczeń wydanych w tej sprawie.
Zachowanie terminu zgodnie z art. 279 ustawy P.p.s.a. strona uzasadniła faktem dowiedzenia się o stosunku zależności w dniu 2 maja 2007 r.
W uzasadnieniu skargi o wznowienie strona podaje, iż zaskarżony skargą kasacyjną wyrok WSA z dnia 4 października 2006 r. zapadł po uprzednim rozpoznaniu przez Sąd pierwszej instancji skargi strony na decyzję CK z dnia 26 stycznia 2004 r., którą to decyzję oraz poprzedzającą ja decyzję z 28 maja 2003 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił wyrokiem z 29 kwietnia 2005 r. przyjmując, iż decyzje organu zapadły z naruszeniem przepisów postępowania przez pominięcie pozytywnego stanowiska Rady Wydziału, błędne przyjęcie bezwzględnej większości głosów przy podjęciu uchwały, brak uczestnictwa recenzentów w postępowaniu przed Komisją, zbyt ogólnikowe sporządzenie protokółów.
Na skutek skargi kasacyjnej Centralnej Komisji, Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 20 kwietnia 2006 r. sygn. akt OSK 909/05 uwzględniając ją uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę WSA do ponownego rozpoznania. NSA dokonując oceny prawnej uznał, iż recenzenci w przewodzie habilitacyjnym mogą brać udział wyłącznie w postępowaniu przed CK prowadzonym z wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, głosowanie było zgodne ze statutem CK, a z protokółów wynika zarówno kto brał udział w głosowaniu, co było przedmiotem głosowania.
Powyższa ocena prawna ukierunkowała dalsze postępowanie, co w konsekwencji doprowadziło do oddalenia skargi w ponownym wyroku WSA z dnia 4 października 2006 r. I SA/Wa 908/06, a następnie skargi kasacyjnej wyrokiem NSA z 16 maja 2007 r. I OSK 176/07.
W ocenie skarżącego wyrok NSA z 20 kwietnia 2006 r. sygn. akt OSK 909/05 i dokonanie niekorzystnej dla skarżącego wykładni prawnej, związane jest z faktem, iż orzekający w tej sprawie sędzia sprawozdawca [...] pozostaje w pracowniczej zależności od dr hab. Z. R. będącego superrecenzentem. [...] jest kierownikiem Zakładu Polskiego Postępowania Administracyjnego w Katedrze Postępowania Administracyjnego na Wydziale Prawa i Administracji Uniwersytetu [...]. Dr hab. Z. R. jest kierownikiem Katedry [...] na Wydziale Prawa i Administracji.
Z tytułu pełnionych funkcji [...] i Z. R. zasiadają w tej samej Radzie Wydziału, co przesądza o tym, iż szczególny układ stosunków osobistych, jaki panuje między sędzią sprawozdawcą, a superrecenzentem, mógł powodować trudności w zachowaniu przez sędziego bezstronnej postawy w rozstrzyganiu sporu skarżącego z Centralną Komisją. Udział w organie kolegialnym uczelni, mającym wpływ na ustalanie kierunków działalności Wydziału, w tym awansów zawodowych, stwarza sytuację interpersonalną, która może wpływać na kierunek rozstrzygnięć podejmowanych w toku postępowania w przedmiocie nadania stopnia naukowego, a także na etapie sądowym.
Ponadto wyznaczenie superrecenzenta zbiegło się w czasie z procedurą awansu dr hab. Z. R., co w praktyce skutkuje koniecznością zachowania swoistej lojalności w stosunku do oczekiwań Rady Wydziału jak i CK. Skarga o wznowienie powołuje się nadto na wyrok Trybunału Konstytucyjnego, iż wniosek o wyłączenie sędziego nie musi polegać na więzach przyjaźni, czy znajomości łączących sędziego z jedną z procesujących się stron, lecz stosunek ten może przejawiać się w przychylnym odnoszeniu się sędziego do jednej i w nieprzychylnym do drugiej strony. Chodzi tu o niesubiektywne wrażenie strony co do bezstronności sędziego, lecz konkretne fakty świadczące o tak różnym traktowaniu stron. Takie traktowanie może u strony (a także postronnych) wywołać wątpliwości, co do bezstronności sędziego. Usunięciu tej wątpliwości mają właśnie służyć przepisy o wyłączeniu sędziego (uzasadnienie wyroku TK z 13 grudnia 2005 r. SK 53/04 - OTK – A 2005/11/134.
Na wynik rozstrzygnięcia NSA z 20 kwietnia 2006 r. sygn. akt OSK 909/05 miały zatem wpływ okoliczności wywołujące uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności sędziego sprawozdawcy, które nie były znane na wcześniejszym etapie postępowania. O stosunku zależności uzasadniającym przedmiotową skargę, strona powzięła wiadomość w dniu 2 maja 2007 r.
W odpowiedzi na skargę Centralna Komisja do Spraw Stopni i Tytułów wniosła o jej oddalenie. Zdaniem organu nie zachodziły przesłanki do wyłączenia sędziego sprawozdawcy z mocy ustawy (art. 18 ustawy P.p.s.a.), a brak było także podstaw do żądania wyłączenia na wniosek strony (art. 19). Nie wystąpił stosunek osobisty tego rodzaju, że mógłby wywołać wątpliwości co do bezstronności sędziego. Nie istnieje zależność pracownicza pomiędzy sędzią, a jednym z recenzentów, a ponadto przepis wskazuje, że chodzi tu o stosunki osobiste między stroną postępowania, a składem orzekającym. Z. R. nie był stroną postępowania przed sądem, a ponadto opinie recenzentów nie podlegają ocenie merytorycznej sądu administracyjnego (wyrok SN z 26 kwietnia 1996 r. III ARN 86/95 OSNAPiUS 1996 nr 21, poz. 315).
W odpowiedzi zawarto również wniosek o odrzucenie skargi z powodu przekroczenia 3-miesięcznego terminu do jej wniesienia. Skarżący nie uprawdopodobnił, że taką informację powziął w dniu 2 maja 2007 r., zaś zarzutu takiego nie zgłosił w postępowaniu przed NSA zakończonym wyrokiem z 16 maja 2007 r.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Odnosząc się do wniosku organu o odrzucenie skargi o wznowienie, Naczelny Sąd Administracyjny nie podzielił stanowiska Centralnej Komisji w tym względzie.
O dacie dowiedzenia się o okoliczności stanowiącej - w cenie strony - podstawę wznowienia skarżący dowiedział się w dniu 2 maja 2007 r., co wynika jedynie z jego oświadczenia. Jednakże w aktach I OSK 176/07 znajduje się pismo skarżącego z daty 2 maja 2007 r. (wpływ do Sądu 9 maja 2007 r.), w którym powołuje okoliczność dowiedzenia się o udziale w rozpoznaniu sprawy sędziego, który - jego zdaniem - podlegał wyłączeniu.
W tej sytuacji nie zachodziła konieczność żądania od strony uprawdopodobnienia zachowania terminu – stosownie do art. 280 § 2 ustawy P.p.s.a. i Sąd przyjął, że skarga o wznowienie została wniesiona z zachowaniem ustawowego terminu, a oparcie jej przez stronę z powołaniem się na przesłankę z art. 273 § 2 tej ustawy spowodowało konieczność rozpoznania jej na rozprawie.
Stosownie do art. 281 ustawy P.p.s.a. na rozprawie Sąd połączył badanie dopuszczalności wznowienia z rozpoznaniem sprawy, lecz po wznowieniu postępowania ocenił, iż powołana podstawa do wznowienia postępowania w rzeczywistości nie istnieje.
W myśl art. 273 § 2 ustawy P.p.s.a. można skutecznie żądać wznowienia postępowania w razie późniejszego wykrycia takich okoliczności faktycznych lub środków dowodowych, które mogłyby mieć wpływ na wynik sprawy, a z których strona nie mogła skorzystać w poprzednim postępowaniu. Już z treści przytoczonego przepisu wynika, iż muszą to być okoliczności nieznane w toku postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem, mogące mieć wpływ na wynik sprawy oraz takie, z których strona nie mogła skorzystać w poprzednim postępowaniu.
Złożone do sprawy I OSK 176/07 pismo skarżącego z dnia 2 maja 2007 r. świadczy, iż okoliczność udziału w wydaniu wyroku w sprawie OSK 909/05 sędziego NSA [...] znana była zarówno stronie jak i Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu jeszcze przed wydaniem wyroku w dniu 16 maja 2007 r. Już w orzeczeniu z dnia 15 maja 1968 r. I Co 1/68 Sąd Najwyższy stwierdził, że okoliczności i dowody jawne z materiału poprzedniego postępowania nie mogą stanowić uzasadnionej przyczyny wznowienia postępowania (OSNCP 1969 nr 2, poz. 36).
Pogląd ten podziela Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznający niniejszą sprawę stwierdzając nadto, iż powołane w skardze powody wznowienia postępowania, zakończonego wyrokiem z dnia 16 maja 2007 r. I OSK 176/07 w istocie dotyczą udziału sędziego NSA [...], podlegającego - zdaniem strony - wyłączeniu, który uczestniczył w wydaniu innego wyroku, a mianowicie w dniu 20 kwietnia 2006 r. w sprawie OSK 909/05.
Wznowienie postępowania, jako nadzwyczajny środek zaskarżenia prawomocnych orzeczeń, może mieć zastosowanie tylko w ściśle określonych w ustawie przypadkach. Nie jest w takim razie dopuszczalna wykładnia rozszerzająca. Stąd też przyczyny określone w art. 273 § 2 ustawy P.p.s.a. oprócz ram czasowych, o których była mowa wyżej, mogą dotyczyć tylko tego postępowania, które poprzedzało wydanie prawomocnego wyroku, objętego skargą o wznowienie w tym przypadku o sygn. I OSK 176/07. Zakreślonych ustawowo ram dopuszczalności weryfikacji orzeczeń w trybie wznowienia nie można więc rozszerzać na orzeczenie wydane w innym postępowaniu i już prawomocnie zakończone, co zwłaszcza w tym przypadku, gdy strona powołuje się na powody wyłączenia sędziego na podstawie art. 19 ustawy P.p.s.a., z uwagi na treść art. 271 pkt 1 tej ustawy, nie mogłoby być skuteczne.
Z powyższych względów na podstawie art. 281 i 282 § 2 ustawy P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji, zasądzając zwrot kosztów na podstawie art. 276 w zw. z art. 193 i art. 204 pkt 1 powołanej ustawy i uznając zasądzoną kwotę za współmierną do udziału pełnomocnika organu w sprawie.