Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi postanowieniem z dnia 1 czerwca 2006 r. odrzucił skargę S. K. na bezczynność Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Łodzi w przedmiocie doręczenia orzeczenia o zerwaniu układu ratalnego. Sąd uznał, że skarga S. K. na bezczynność w powyższym zakresie wykracza poza zakres właściwości sądów administracyjnych, określony w art. 3 § 1 i 2 pkt 1-8 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.). Działalność Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w przedmiocie zawierania i zrywania układu ratalnego nie jest działaniem z zakresu administracji publicznej, a zatem nie podlega kontroli sądowoadministracyjnej.
Skargę kasacyjną od powyższego postanowienia złożyła S. K., reprezentowana przez pełnomocnika, wnosząc o jego uchylenie i uwzględnienie skargi. Postanowieniu z dnia 1 czerwca 2006 r. skarżąca zarzuciła rażące i mające wpływ na wynik sprawy naruszenie:
- 1) prawa materialnego przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 83 ust. 2 i art. 83b ust. 1 z związku z art. 123 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 1998 r. Nr 137, poz. 887),
- 2) przepisów postępowania w postaci mającego istotny wpływ na wynik sprawy uchybienia art. 37 § 1 w związku z art. 180 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, w związku z art. 3 § 2 pkt 1, 2, 4 i 8 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Pełnomocnik skarżącej wskazał, że o zerwaniu układu ratalnego Zakład Ubezpieczeń Społecznych rozstrzyga w drodze decyzji, która podlega doręczeniu wraz z pouczeniem o możliwości zaskarżenia. Decyzji tej skarżąca nie otrzymała, mimo, iż wystąpiła do Zakładu o jej doręczenie. Układ ratalny zawarty został przez Zakład pod rządami ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w brzmieniu przed nowelizacją wprowadzoną ustawą z dnia 11 stycznia 2001 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 8, poz. 64).
W ówczesnym stanie prawnym układ ratalny miał postać decyzji wydanej przez ZUS. Ponadto, autor skargi kasacyjnej podkreślił, że art. 83 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych dotyczy bezczynności organu w kwestii niewydania decyzji co do meritum sprawy, zaś doręczenie lub niedoręczenie decyzji to domena prawa formalnego, uregulowanego przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego.
Art. 180 i 181 tego Kodeksu stanowi, iż w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych stosuje się przepisy Kodeksu, chyba, że przepisy dotyczące ubezpieczeń ustalają inne zasady postępowania w tych sprawach. Zauważyć więc należy, że instytucja skargi na bezczynność uregulowana została w przepisach postępowania administracyjnego i sądowoadministracyjnego.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw.
Zgodnie z brzmieniem art. 83 ust. 2 i 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, jak również na niewydanie decyzji, przysługuje odwołanie do właściwego sądu w terminie i według zasad określonych w Kodeksie postępowania cywilnego. Oznacza to, iż w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych kontrolę sprawują sądy powszechne, według zasad przewidzianych dla postępowania odrębnego z zakresu prawa pracy i ubezpieczeń społecznych. Pogląd ten znajduje poparcie w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, który uznaje, że sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych stanowią odrębną od spraw z zakresu administracji publicznej kategorię spraw i nie podlegają kontroli sądowoadministracyjnej (por. postanowienie NSA z dnia 7 grudnia 2005 r. I OSK 986/05, postanowienie NSA z dnia 13 czerwca 2003 r. III SAB 59/03 i III SAB 60/03 i postanowienie NSA z dnia 27 lutego 2003 r. I SA/Lu 54/03, niepubl.).
W razie naruszenia prawa przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych stronie przysługuje uprawnienie do wniesienia skargi do sądu powszechnego, zgodnie z przepisami Kodeksu postępowania cywilnego. Tryb ten jest właściwy bez względu na to, czy w przedmiotowej sprawie Zakład Ubezpieczeń Społecznych powinien był wydać decyzję o zerwaniu układu ratalnego, czy też zerwanie to następowało w innej formie lub z mocy ustawy. Nie można się również zgodzić z autorem skargi kasacyjnej, jakoby fakt, że postępowanie w zakresie ubezpieczeń społecznych poddane zostało przepisom Kodeksu postępowania administracyjnego, miał automatycznie przesądzać o właściwości sądów administracyjnych.
Nie można też zaakceptować poglądu, iż kontrola merytoryczna decyzji należy do sądownictwa powszechnego, zaś kontrola poprawności proceduralnej – do sądów administracyjnych. W związku z powyższym niezasadny jest zarzut naruszenia przez Sąd I instancji wskazanych w skardze kasacyjnej przepisów prawa materialnego.
Odnosząc się do zarzutu naruszenia przepisów postępowania, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, iż w postępowaniu przed sądami administracyjnymi obowiązuje ustawa – Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, a więc jedynie przepisy tej ustawy są przepisami postępowania, których naruszenie można zarzucić Sądowi I instancji. Wskazanie, iż Sąd naruszył przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego nie może odnieść zamierzonego skutku, bowiem Sąd nie mógł stosować i nie stosował tych przepisów, jako przepisów proceduralnych.
W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.