Uzasadnienie
Przedmiotem skargi kasacyjnej jest wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 12 maja 2009 r., sygn. akt IV SA/Wa 547/08 oddalający skargi Polskiego Górnictwa [...] S.A. w W. – Oddział w S., W. W., M. W., J. W. i M. R. na decyzję Ministra Gospodarki z dnia [...] stycznia 2008 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności orzeczenia w sprawie zatwierdzenia projektu zdawczo-odbiorczego.
Powyższy wyrok został wydany w następującym stanie sprawy:
Minister Gospodarki decyzją z dnia [...] stycznia 2008 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 w zw. z art. 127 § 3 K.p.a., po rozpatrzeniu wniosku M. W., M. R., W. W. oraz J. W. o ponowne rozpatrzenie sprawy, uchylił w całości własną decyzję z dnia [...] lipca 2007 r. znak: [...] i jednocześnie na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 w zw. z art.157 § 1 i 2 K.p.a. stwierdził nieważność orzeczenia Ministra Górnictwa z dnia 25 lutego 1952 r., w sprawie zatwierdzenia protokołu zdawczo-odbiorczego przedsiębiorstwa firmy "[...]" – Towarzystwo Górnicze – Spółka z o.o. – K., w części dotyczącej nieruchomości zapisanej w Iwh 259 gm. kat. Turaszówka i oznaczonej jako działka nr [...] o pow. 18354 m2 – stanowiącej współwłasność W. R. i S. R..
Organ podał, że orzeczeniem nr 10 z dnia 30 lipca 1947 r. Minister Przemysłu i Handlu na podstawie art. 3 ust. 1 i 5 i art. 6 ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej (Dz. U. Nr 3, poz.17 ze zm.) stwierdził przejęcie przedsiębiorstwa na własność Państwa, w tym przedsiębiorstwa pn. "[...]" – Towarzystwo Górnicze – Spółka z o.o. – K. Objęcie poszczególnych składników majątkowych przedsiębiorstwa, nastąpiło protokołem zdawczo-odbiorczym z dnia 8 lutego 1951 r. W wykazie nieruchomości, będących integralną częścią składową przedsiębiorstwa, które stanowiły własność osób trzecich, wskazano parcelę nr [...] o pow. 18354 m2, położoną w T. i objętą Iwh [...] ks. gr. T., stanowiącą własność W. R. i S. R..
Minister Gospodarki decyzją z dnia 27 lipca 2007 r., po rozpatrzeniu wniosków M. W., S. R., w miejsce którego wstąpili jako spadkobiercy M. R. oraz W. W., odmówił stwierdzenia nieważności orzeczenia Ministra Górnictwa z dnia 25 lutego 1952 r. zatwierdzającego protokół zdawczo-odbiorczy w części dotyczącej wyżej opisanej nieruchomości, uznając, że nieruchomość ta ze względu na swój charakter była niezbędna do prawidłowego funkcjonowania przedsiębiorstwa i wykorzystywana dla jego potrzeb związanych z eksploatacją i obsługą szybów naftowych, w dacie wejścia w życie ustawy nacjonalizacyjnej.
W. W, M. W., J. W. oraz M. R. złożyli wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy.
Ponownie rozpoznając sprawę, Minister Gospodarki powołał się na uchwałę składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 listopada 2007 r. sygn. I OPS 2/07, w której stwierdzono, że "przejęcie przez Państwo na własność przedsiębiorstwa, na podstawie art. 2 i 3 ust.1 ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej (Dz. U. Nr 3, poz. 17 ze zm.) w związku z art.6 ust. 1 tej ustawy, nie obejmowało przejęcia własności nieruchomości włączonej do tego przedsiębiorstwa, która nie należała do przedsiębiorcy, lecz stanowiła własność osoby trzeciej".
Organ podkreślił, iż powyższa uchwała wyeliminowała rozbieżności w wykładni art. 6 ustawy nacjonalizacyjnej oraz wydanego do niej rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 11 kwietnia 1946 r. w sprawie trybu postępowania przy przejmowaniu przedsiębiorstw na własność Państwa (Dz. U. RP Nr 17, poz. 114 ze zm.), opowiadając się za podmiotowym ujęciem przedsiębiorstwa.
Minister Gospodarki stwierdził, że oceniając całokształt materiału dowodowego zebranego w sprawie w kontekście cytowanej wyżej uchwały składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego, należało na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 K.p.a. decyzję pierwszoinstancyjną uchylić i orzec co do istoty.
W kwestii braku wypłaty za upaństwowione mienie, organ podniósł, że powyższa kwestia nie może stanowić o wystąpieniu przesłanki rażącego naruszenia prawa przy podejmowaniu orzeczenia Ministra Górnictwa z dnia 25 lutego 1952 r. Według § 75 ust. 3 ww. rozporządzenia wykonawczego właściciele składników majątkowych włączonych do przedsiębiorstw przed dniem wejścia w życie ustawy nacjonalizacyjnej i stanowiących własność osób trzecich, wobec właścicielki przedsiębiorstwa mieli otrzymać odszkodowania na tych samych zasadach, co wierzyciel przedsiębiorstwa (art. 6 ust. 2 ustawy). Przepisy ustawy nacjonalizacyjnej nie uzależniały przejęcia mienia na własność Państwa od przyznania odszkodowania byłemu właścicielowi. Odszkodowanie to miało być wypłacone później w odrębnym postępowaniu w oparciu o przepisy rozporządzenia, które miała wydać Rada Ministrów. Do dnia dzisiejszego przepisy wykonawcze w sprawie zasad, trybu i wysokości wypłaty odszkodowań nie zostały wydane.
Minister Gospodarki ustalił, iż że nieruchomość oznaczona jako parcela nr [...] położona w gromadzie T., ujęta w protokole zdawczo-odbiorczym z przejęcia przedsiębiorstwa "[...]" Towarzystwo Górnicze – Sp. z o.o., którego część składową stanowiły Kopalnia Nafty "[...]" i [...] gr. T., pow. K., przez państwowe jednostki organizacyjne, stanowiła współwłasność w równych częściach S. R. oraz W. R., tj. osób trzecich wobec właściciela znacjonalizowanego przedsiębiorstwa – spółki "[...]".
Wobec okoliczności, że § 72 oraz § 75 ust. 2 i 3 ww. rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 stycznia 1947 r., oraz przepisy ustawy nacjonalizacyjnej nie dawały podstaw do nacjonalizacji wraz z przedsiębiorstwem mienia osób trzecich, organ stwierdził, iż orzeczenie Ministra Gospodarki z dnia 25 lutego 1952 r. zatwierdzające protokół zdawczo- odbiorczy przedsiębiorstwa "[...]" – Towarzystwo Górnicze – Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością – K. w części dotyczącej nieruchomości zapisanej w Iwh [...] gm. kat. T., oznaczonej jako działka [...] o pow. 18354 m2, zostało wydane bez podstawy prawnej, będącej podstawą nieważności decyzji, określoną w art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a.
Dodał, iż wobec wydania kontrolowanego w trybie nadzoru orzeczenia Ministra Górnictwa z dnia 25 lutego 1952 r. w części wskazanej wyżej nieruchomości, stanowiącej współwłasność S. R. oraz W. R., bez podstawy prawnej, należało ocenić jego skutki prawne stosownie do § 2 art. 156 K.p.a., według którego nie stwierdza się nieważności decyzji wtedy, gdy decyzja wywołała nieodwracalne skutki prawne.
Skargi na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Warszawie wnieśli: Polskie Górnictwo [...] S.A. Oddział w S. oraz W. W., W. M., J. W. oraz M. R..
Skarżący zakwestionowali stanowisko Ministra Gospodarki, że kontrolowane orzeczenie Ministra Górnictwa z dnia 25 lutego 1952 r. w części dotyczącej działki 481/1 nie wywołało nieodwracalnych skutków prawnych w rozumieniu art. 156 § 2 K.p.a.
Spółka wskazała, że zdarzenia prawne jakie miały miejsce po wydaniu kwestionowanego orzeczenia, wywołały skutki, których organ nie może usunąć mocą własnych orzeczeń, stąd nie można stwierdzić nieważności tego orzeczenia, a zatem zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa.
Skarżący W. W., M. W., J. W. oraz M. R. w skardze z dnia 26 lutego 2008 r. uzupełnionej pismem z dnia 14 kwietnia 2008 r., podnieśli, że nie zgadzają się na takie załatwienie sprawy, gdyż domagają się odszkodowania za zagarniętą nieruchomość.
Zaskarżonym wyrokiem z dnia 12 maja 2009 r. sygn. akt IV SA/Wa 547/08 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargi Polskiego Górnictwa [...] S.A. w W. – Oddział w S., W. W., M. W., J. W. i M. R. na wyżej opisaną decyzję Ministra Gospodarki wskazując, iż zaskarżonej decyzji nie można zarzucić naruszenia prawa.
W uzasadnieniu zaskarżonego wyroku Wojewódzki Sąd podniósł, że trafnie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji podniesiono, iż występujące w orzecznictwie istotne rozbieżności co do wykładni przepisu art. 6 ust.1 ustawy nacjonalizacyjnej i § 75 ust.2 i 3 rozporządzenia wykonawczego do tej ustawy z 1947 r. rozstrzygnął Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale sygn. akt I OPS 2/07 z dnia 5 listopada 2007 r. stwierdzając, iż "przejęcie przedsiębiorstwa, na podstawie art.2 ust.1 ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej w zw. z art. 6 ust. 1 tej ustawy nie obejmowało przejęcia własności nieruchomości włączonej do tego przedsiębiorstwa, która nie należała do przedsiębiorcy, lecz stanowiła własność osoby trzeciej".
Sąd pierwszej instancji podał, że orzeczenie Ministra Gospodarki z dnia 25 lutego 1952 r. wydane zostało na podstawie § 75a rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 stycznia 1947 r. w sprawie trybu postępowania przy przejmowaniu przedsiębiorstw na własność Państwa (Dz. U. Nr 16, poz. 62, ze zm.), który stanowił, że osoba lub organizacja gospodarcza wyznaczona do sporządzenia protokółu zdawczo-odbiorczego winna przedstawić właściwemu ministrowi do zatwierdzenia protokół zdawczo-odbiorczy wraz ze zgłoszonymi uwagami i zarzutami; zatwierdzając protokół zdawczo-odbiorczy, właściwy minister rozpatrzy zgłoszone uwagi i zarzuty i ustali w porozumieniu z Przewodniczącym Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego, które składniki majątkowe objęte protokółem zdawczo-odbiorczym stanowią część składową przedsiębiorstwa i przechodzą lub zostają przejęte wraz z nim na własność Państwa albo osób prawnych prawa publicznego; zatwierdzony protokół zdawczo-odbiorczy jest integralną częścią orzeczenia właściwego ministra o przejściu lub przejęciu przedsiębiorstwa na własność Państwa albo osób prawnych prawa publicznego.
W ocenie Sądu, orzeczenie o zatwierdzeniu protokołu zdawczo-odbiorczego, określającego składniki majątkowe przejmowanego przedsiębiorstwa nie stanowiło samodzielnego orzeczenia o skutku przenoszącym własność lub potwierdzającym przeniesienie własności z mocy prawa składników majątkowych wykazanych w protokole zdawczo-odbiorczym, na rzecz Państwa. Takim orzeczeniem, stwierdzającym nabycie przedsiębiorstwa z mocy prawa przez Państwo, na podstawie ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej (Dz. U. Nr 3, poz. 17, ze zm.), jest orzeczenie właściwego, ze względu na rodzaj przedsiębiorstwa, ministra, wydawane na podstawie art. 2 ust. 7 w zw. z art. 3 ust. 5 ustawy nacjonalizacyjnej z dnia 3 stycznia 1946 r. Orzeczenie zatwierdzające protokół zdawczo-odbiorczy stanowi jedynie prawnie określoną formę oceny prawidłowości sporządzenia tego protokołu i zarazem oceny zasadności zgłoszonych wobec tego protokołu uwag i zarzutów.
Zdaniem Sądu, brak jest podstaw prawnych do przypisywania skutków przejęcia konkretnych składników majątkowych przedsiębiorstwa na rzecz Państwa, orzeczeniu o zatwierdzeniu protokołu zdawczo-odbiorczego, z racji, że składniki te konkretyzowane są dopiero w protokole zdawczo-odbiorczym, ponieważ źródłem mocy prawnej orzeczenia ministra w zakresie stwierdzenia przejścia własności przedsiębiorstwa na rzecz Państwa jest ustawa nacjonalizacyjna z dnia 3 stycznia 1946 r. w której wskazano jedynie na orzeczenie właściwego ministra o przejściu lub przejęciu przedsiębiorstwa na rzecz Państwa (art. 2 ust. 7 w zw. z art. 3 ust. 5 ustawy nacjonalizacyjnej z dnia 3 stycznia 1946 r.). Orzeczenie o zatwierdzeniu protokołu zdawczo-odbiorczego posiada jedynie prawnoprocesowy, a nie prawnomaterialny charakter. Orzeczenie to nie może zatem wywoływać skutków prawnomaterialnych w sferze rzeczowej, lecz pełni jedynie rolę procesowego uznania protokołu zdawczo-odbiorczego za odpowiadający normatywnym wymogom jego sporządzenia.
Skutki prawnomaterialne w sferze rzeczowej wywołuje natomiast orzeczenie o przejściu lub przejęciu przedsiębiorstwa na własność Państwa, wydawane na podstawie przepisów ustawy nacjonalizacyjnej z dnia 3 stycznia 1946 r.
W ocenie Wojewódzkiego Sądu skutki prawne, jakie podnosi skarżąca Spółka, związane z nabyciem z mocy prawa z dniem 5 grudnia 1990 r. działek o łącznej powierzchni 5,5542 ha na mocy decyzji Wojewody Podkarpackiego z dnia [...] marca 2005 r oraz następne czynności zbycia lub przeniesienia praw do tego majątku na rzecz kolejnych osób, nie mogą być wiązane z orzeczeniem Ministra Górnictwa z dnia 25 lutego 1952 r. w sprawie zatwierdzenia protokołu zdawczo-odbiorczego przedsiębiorstwa "[...]" – Towarzystwo Górnicze – Spółka z o.o. – K., lecz co najwyżej z orzeczeniem nr 10 Ministra Przemysłu i Handlu z dnia 30 lipca 1947 r. r. o przejściu przedsiębiorstw na własność Państwa w części dotyczącej wskazanego przedsiębiorstwa, pomijając ocenę wpływu tych czynności na dopuszczalność stwierdzenia nieważności tego orzeczenia.
Sąd pierwszej instancji podzielił stanowisko Ministra Gospodarki, dotyczące braku zaistnienia w sprawie nieodwracalnych skutków prawnych. Argumentacja ta jest trafna, i wynika z utrwalonego w tym względzie orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego.
Podkreślił, iż zatwierdzenie protokołu zdawczo-odbiorczego skutkowało jedynie wskazaniem, z jakich składników majątkowych składało się przejmowane przedsiębiorstwo. Samo jednak przejęcie tego przedsiębiorstwa, a więc także jego poszczególnych składników, nie było potwierdzane orzeczeniem o zatwierdzeniu protokołu zdawczo-odbiorczego, lecz uprzednim orzeczeniem o przejęciu przedsiębiorstwa.
Odnośnie zarzutu skargi W. W., M. W., J. W. oraz M. R. o braku przyznania odszkodowania za przejętą ww. nieruchomość na własność Skarbu Państwa, Sąd Wojewódzki podzielił argumentację organu, że kwestia ta nie może stanowić przesłanki do stwierdzenia nieważności kontrolowanego orzeczenia Ministra Gospodarki z dnia 25 lutego 1952 r., z tego względu, że ustawodawca przejęcia przedsiębiorstwa na własność Państwa w trybie art. 3 ust.1 ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej (Dz. U. Nr 3, poz. 17 ze zm.), nie uzależnił od jednoczesnego zawarcia w orzeczeniu nacjonalizacyjnym rozstrzygnięcia w przedmiocie odszkodowania, a zwłaszcza w orzeczeniu o zatwierdzeniu protokołu zdawczo-odbiorczego.
Dodał, iż inny organ orzekał o przejęciu przedsiębiorstwa i zatwierdzeniu protokołu-zdawczo odbiorczego a inny w kwestii odszkodowania. Odszkodowanie miały ustalać specjalne komisje, których skład, sposób powoływania ich z członków, liczbę członków konieczną do ważności uchwał, tryb postępowania komisji oraz odwołania się od jej orzeczeń, określać miało rozporządzenie Rady Ministrów (art. 3 ust. 5 ustawy). Powyższe wskazuje jednoznacznie, iż orzeczenie w przedmiocie przejęcia przedsiębiorstwa na własność Państwa oraz orzeczenie o zatwierdzeniu protokołu zdawczo-odbiorczego przejętego przedsiębiorstwa były orzeczeniami odrębnymi od orzeczenia odszkodowawczego.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 12 maja 2009 r. wniósł pełnomocnik Zakładu Robót Górniczych K. Sp. z o.o., zaskarżając go w całości.
Jako podstawę skargi kasacyjnej wskazano naruszenie prawa procesowego, a mianowicie:
- – art. 145 § 1 pkt 1 lit b/ P.p.s.a. gdyż istniała przesłanka do wznowienia postępowania administracyjnego, o której mowa w art. 145 § 1 pkt 4 K.p.a., bowiem wnoszący skargę kasacyjną bez własnej winy nie brał udziału w postępowaniu przed organem pierwszej instancji,
- – art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a., bowiem Sąd błędnie ustalił stan faktyczny sprawy gdyż przyjął, że postępowanie o stwierdzenie nieważności orzeczenia w sprawie zatwierdzenia protokołu zdawczo odbiorczego było prowadzone na podstawie wniosku strony o stwierdzenie nieważności, gdy w istocie wnioskodawcy złożyli wniosek o odszkodowanie ewentualnie o zwrot nieruchomości, a okoliczność nadania treści wniosku przez organ na podstawie art. 7 K.p.a została przez Sąd pierwszej instancji zaakceptowana i w związku z tym Sąd naruszył art. 134 § 1 P.p.s.a., gdyż z urzędu winien wziąć pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszelkich przepisów, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i zarzutów podniesionych w skardze (zasada oficjalności). Na podstawie tych okoliczności Sąd co najmniej winien był uwzględnić skargę na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ P.p.s.a wobec naruszenia przepisów postępowania, które miały istotny wpływ na wynik sprawy w tym błędną wykładnię art. 7 K.p.a. i niezastosowanie art. 157 § 2 w zw. z art. 61 § 1 i § 2 K.p.a.
Wskazując na powyższe naruszenia skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości, ponadto zażądał zasądzenia kosztów postępowania według norm przepisanych.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że skarżąca w skardze do WSA w Warszawie, która została odrzucona postanowieniem z dnia 19 marca 2008 r. sygn. akt IV SA/Wa 415/08 zarzuciła, że nie została zawiadomiona o wszczęciu postępowania w sprawie, o możliwości wypowiedzenia się, co do zebranego materiału dowodowego, nie została jej doręczona decyzja Ministra Gospodarki z dnia [...] lipca 2007 r. Nr [...] w tak istotnej dla skarżącej sprawie, gdyż dotyczy nieruchomości, na której znajduje się kopalnia i teren wykorzystywany przez skarżącą dla funkcjonowania zakładu.
Zatem skarżąca została pozbawiona prawa do instancyjnej kontroli postępowania poprzez wyłączenie jej z udziału w postępowaniu pierwszoinstancyjnym (bez wpływu pozostaje fakt, że sprawa prowadzona jest przez ten sam organ w obydwu instancjach), czym naruszono art. 15 K.p.a., a w konsekwencji art. 78 zd. 1 Konstytucji RP, który stanowi, że każda ze stron ma prawo do zaskarżenia orzeczenia i decyzji wydanych w pierwszej instancji. Okoliczność ta została w ogóle pominięta przez Sąd, a przecież skarżący, pomimo odrzucenia jego skargi pozostał uczestnikiem postępowania sądowego i wniesione zarzuty winny być przez Sąd rozpoznane.
Przepis art. 141 § 4 P.p.s.a. obliguje Sąd do zwięzłego przedstawienia stanu sprawy w uzasadnieniu orzeczenia. WSA w Warszawie przestawiając stan faktyczny sprawy pomimo odrzucenia skargi ZRG K. Sp. z o.o. w K., nie zaprezentował stanowiska skarżącej zwartej w skardze, która pomimo odrzucenia nie utraciła waloru pisma procesowego uczestnika postępowania, a to stanowi o błędach w ustaleniach faktycznych sprawy poczynionych przez Sąd pierwszej instancji.
Wskazano również, że stosownie do art. 157 § 2 K.p.a. postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu. Obowiązkiem organu administracji publicznej jest dokładne ustalenie treści żądania strony, które wyznacza rodzaj sprawy będącej przedmiotem postępowania, a organ związany jest tym żądaniem, zatem w przypadku braku wyszczególnienia we wniosku decyzji, której ma dotyczyć postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności, do wszczęcia takiego postępowania nie powinno dojść. Za rażące naruszenie prawa należy uznać kreowanie treści wniosku na podstawie art. 7 K.p.a. przez organ orzekający w sprawie. Stosownie do art. 61 § 1 K.p.a. postępowanie administracyjne wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu. Organ administracji publicznej może ze względu na szczególnie ważny interes strony wszcząć postępowanie z urzędu także w sprawie, w której przepis prawa wymaga wniosku strony. Organ obowiązany jest uzyskać na to zgodę strony w toku postępowania, a w razie nie uzyskania zgody – postępowanie umorzyć (art. 61 § 2 K.p.a.).
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga kasacyjna złożona w rozpoznawanej sprawie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do art. 61 § 4 K.p.a. o wszczęciu postępowania z urzędu lub na żądanie jednej ze stron należy zawiadomić wszystkie osoby będące stronami w sprawie.
Z przytoczonego przepisu wynika obowiązek organu administracji publicznej ustalenia z urzędu, które osoby będą stronami postępowania w rozumieniu art. 28 K.p.a., a następnie powiadomić te strony o wszczęciu postępowania.
Art. 61 § 4 K.p.a. stanowi formę realizacji zasady ogólnej czynnego udziału strony w postępowaniu administracyjnym (art. 10 K.p.a.). Organ administracji państwowej zobowiązany jest z urzędu ustalić, kto ma w danej sprawie interes prawny lub obowiązek. Nawet w przypadku wszczęcia postępowania na wniosek strony, nie może tylko jej gwarantować udziału w postępowaniu lecz obowiązany jest ustalić, czy w danej sprawie mają prawnie chronione interesy inne jednostki (wyrok NSA z 26 czerwca 1998 r. I SA/Lu 684/97, Lex nr 34726).
Niezawiadomienie stron o wszczęciu postępowania stanowi przesłankę do podjęcia przez organ odwoławczy decyzji uchylającej w całości decyzję organu pierwszej instancji i przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji – art. 138 § 2 K.p.a.
Organ ustala osoby będąc stronami w sprawie na podstawie żądania strony zawartego we wniosku.
W niniejszej sprawie wniosek dotyczył, jak trafnie podnosi to skarga kasacyjna, odszkodowania lub zwrotu nieruchomości przejętej orzeczeniem nr 10 z dnia 30 lipca 1947 r. Ministra Przemysłu i Handlu na podstawie art. 3 ust. 1 i 5 i art. 6 ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej (Dz. U. Nr 3, poz. 17 ze zm.).
W toku postępowania administracyjnego zainicjowanego takim wnioskiem organ zobowiązany był na podstawie art. 61 § 4 K.p.a. ustalić, czy Zakład Robót Górniczych K. Spółka z o.o. w Krośnie ma interes prawny w sprawie, a w przypadku pozytywnego ustalenia zawiadomić ww. Spółkę jako stronę postępowania o jego wszczęciu.
Jak wynika z akt sprawy Zakład Robót Górniczych K. Spółka z o.o. w Krośnie w dniu 16 maja 2007 r. nabył od Polskiego Górnictwa [...] S.A. prawo użytkowania wieczystego działki nr [...] wchodzącej częściowo w skład znacjonalizowanej parceli [...] gm. T.. Na k 349-352 akt postępowania administracyjnego złożony został akt notarialny na tę okoliczność.
Z powyższego wynika, że Zakład Robót Górniczych K. Spółka z o.o. w K. legitymuje się prawnorzeczowym tytułem do nieruchomości, której dotyczył wniosek o wszczęcie postępowania. ma więc interes prawny w sprawie. Okoliczność ta powinna zostać uwzględniona w toku prowadzonego postępowania, albowiem obowiązek zawiadomienia o wszczęciu postępowania obejmuje podmioty, które w dacie wszczęcia mają przymiot strony, jak i takie, które przymiot ten uzyskały w trakcie postępowania.
Pomimo tego organy administracji publicznej zupełnie pominęły powyższą okoliczność i nie zawiadomiły Zakładu Robót Górniczych K. Spółka z o.o. w K. o toczącym się postępowaniu, czym pozbawiły Spółkę możliwości uczestniczenia w nim. Okoliczność ta uszła też uwadze Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który pomimo iż postanowieniem z dnia 19 marca 2008 r. sygn. IV SA/Wa 415/08 odrzucił skargę Zakładu Robót Górniczych K. Spółka z o.o. na decyzję Ministra Gospodarki z dnia 30 stycznia 2008 r. nie zawiadomił ww. podmiotu o terminie rozprawy, czym pozbawił go możliwości obrony swych praw, co z kolei skutkuje nieważnością postępowania sądowego – art. 183 § 2 pkt 5 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.).
Powyższe uzasadniało w myśl art. 185 § 1 P.p.s.a. uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie rozpoznając sprawę ponowie oceni zaskarżoną decyzję z uwzględnieniem okoliczności, iż w postępowaniu nią zakończonym nie brał udziału Zakład Robót Górniczych K. Spółka z o.o. w K. (art. 145 § 1 pkt 1 lit. b/ P.p.s.a.).
Sąd pierwszej instancji dokona także kontroli zaskarżonej decyzji w kontekście treści żądania spadkobierców byłych właścicieli znacjonalizowanej nieruchomości, które dotyczyło odszkodowania lub zwrotu nieruchomości, podczas gdy zaskarżoną decyzją po uchyleniu decyzji z 27 lipca 2007 r. Minister Gospodarki stwierdził nieważność orzeczenia Ministra Górnictwa z dnia 25 lutego 1052 r. w sprawie zatwierdzenia protokołu zdawczo-odbiorczego przedsiębiorstwa firmy "[...]" – Towarzystwo Górnicze Spółka z o.o. w K. w części dotyczącej nieruchomości stanowiącej działkę nr [...] położonej w Gm. T..
Niezależnie od powyższego Naczelny Sąd Administracyjny zgodnie z ugruntowanym już orzecznictwem stwierdza, że orzeczenie o zatwierdzeniu protokołu zdawczo-odbiorczego posiada jedynie prawnoprocesowy, a nie prawnomaterialny charakter. Orzeczenie to nie może zatem wywołac skutków prawnomaterialnych w sferze rzeczowej. Jest ono jedynie sformalizowanym sposobem uznania w postępowaniu administracyjnym przez właściwy organ, że protokół odpowiada wymogom jego sporządzenia. Dlatego też w odniesieniu do tej decyzji organ nadzoru nie ma możliwości na podstawie art. 156 § 2 K.p.a. dokonania samodzielnych ustaleń (por. wyrok NSA z dnia 6 października 2009 r. I OSK 1480/08).
Z tych wszystkich względów na podstawie art. 185 § 1 i art. 203 pkt 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z § 14 ust. 2 pkt 2 lit. b/ rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez Radce prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.) orzeczono jak w sentencji.