Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie – uwzględniając skargę R. Ż. na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – wyrokiem z dnia 30 maja 2006 r. IV SA/Wa 599/06 uchylił postanowienie Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu z dnia [...] nr [...] oraz utrzymane nim w mocy postanowienie tego organu z dnia [...] nr [...], którym odmówiono wydania zaświadczenia, że skarżący jest osobą pokrzywdzoną w rozumieniu art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 18 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (Dz.U. Nr 155, poz. 1016 ze zm.)
Sąd, podzielając pogląd wyrażony w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 lutego 2005 r. OSK 1185/04, stwierdził, że – chociaż powołana ustawa wprost nie określa, w jakim trybie uzyskuje się status pokrzywdzonego, do czasu zaś wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 października 2005 r. K.31/2004 (Dz.U. Nr 222, poz. 1914) dopiero uzyskanie tego statusu otwierało możliwość wglądu do dokumentów Instytutu Pamięci Narodowej i załączenia do zbioru własnych uzupełnień, sprostować, uaktualnień oraz dokumentów i ich kopii.
Wnosząc skargę kasacyjną Prezes Instytutu Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu jako jej podstawy w rozumieniu art. 174 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (określanego skrótem p.p.s.a.) przytoczył naruszenie prawa:
"1) materialnego (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.) przez błędną wykładnię przepisów:
- a) art. 6 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 18 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (Dz.U. Nr 155, poz. 1016 z późn. zm.) polegającą na przyjęciu, że przepisy te jako przepisy prawa materialnego wymagają konkretyzacji w drodze decyzji administracyjnej,
- b) art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 18 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu polegające na przyjęciu, że wniosek, o którym mowa w tym przepisie jest podaniem o wszczęcie postępowania administracyjnego, a co za tym idzie, że postępowanie uruchomione na podstawie takiego wniosku jest postępowaniem administracyjnym;
- 2) procesowego (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.) przez błędne zastosowanie przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a., pomimo iż przy wydaniu postanowienia Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej, jak i postanowienia je poprzedzającego nie doszło do naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. Naruszenie wskazanego przepisu winno skutkować zatem oddaleniem skargi na podstawie art. 151 p.p.s.a., co jednak nie miało miejsca".
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono przede wszystkim, że w demokratycznym państwie prawa za nieaktualną należy uznać zasadę domniemania załatwiania spraw w drodze decyzji administracyjnej, przy czym ustawa o Instytucie Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu ani nie przewiduje wydania decyzji administracyjnej w przedmiocie statusu pokrzywdzonego, ani też normy prawa materialnego zawarte w art. 6 ust. 1 i 3, stanowiące definicję ustawową, nie wymagają konkretyzacji i w tym przedmiocie można prowadzić wyłącznie postępowania objęte działem VII Kodeksu postępowania administracyjnego, regulujące wydawanie zaświadczeń.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną R. Ż. podniósł, że nie ma w przedstawionych aktach sprawy żadnych materiałów, które mogłyby świadczyć o jego "rzekomej współpracy z UB", a brane pod uwagę dokumenty zostały sfałszowane.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw.
Podobieństwo tej sprawy i sprawy I OSK 784/06, również ze skargi kasacyjnej Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, pozwala ponownie przedstawić prezentowane poprzednio stanowisko.
Jeżeli sama ustawa wprost nie stanowi, jak należy załatwić daną sprawę, przekonanie, że sprawa podlega załatwieniu przez wydanie zaświadczenia, znajduje uzasadnienie tylko wówczas, kiedy czynności organu sprowadzają się wyłącznie do urzędowego potwierdzenia określonych faktów lub stanu prawnego, bez konieczności dokonywania ustaleń faktycznych i bez potrzeby podejmowania rozstrzygnięcia co do istoty sprawy.
Jak wyjaśnił już Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 23 lutego 2005 r. OSK 1185/04. zawarta w art. 6 ust. 1 i 3 ustawy o Instytucie Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu definicja pokrzywdzonego wymaga konkretyzacji w każdej indywidualnej sprawie.
Definicja ta obejmuje przesłanki pozytywne (ust. 1, pokrzywdzonym w rozumieniu ustawy jest osoba, o której organy bezpieczeństwa państwa zbierały informacje na podstawie celowo gromadzonych danych, w tym w sposób tajny) oraz negatywne (art. 3, pokrzywdzonym nie jest osoba, która została następnie funkcjonariuszem, pracownikiem lub współpracownikiem organów bezpieczeństwa państwa).
Odniesienie tych przesłanek do osoby ubiegającej się o status pokrzywdzonego wymaga dokonania niewątpliwych ustaleń – a nie tylko powołania znanych urzędowo faktów bez żadnej ich weryfikacji – co z kolei rodzi potrzebę zebrania oraz oceny materiału dowodowego, zarówno pozostającego w zasobach Instytutu, jak też pochodzącego z innych źródeł – gdyż ustawa pod tym względem nie wprowadza ograniczeń, Instytut zaś ma gromadzić materiały, powinien wiec je uzupełniać, zwłaszcza że każdy, kto posiada odpowiednie dokumenty, jest obowiązany je wydać lub udostępnić (art. 28 ust. 1 i 2) – tym samym do załatwienia sprawy, z natury rzeczy indywidualnej i wymagającej rozstrzygnięcia, może dojść tylko w drodze decyzji administracyjnej po przeprowadzeniu stosownego postępowania.
Wobec powyższego orzeczono jak w sentencji na mocy art. 184 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.