Uzasadnienie
Zaskarżonym postanowieniem z dnia 13 czerwca 2006 roku (sygn. akt I SA/Wa 843/06) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 221 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - dalej zwanej "p.p.s.a." -odrzucił skargę M. S. i J. S. na decyzję Ministra Transportu i Budownictwa z dnia [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji.
Sąd I instancji w uzasadnieniu przytoczył treść art. 219 § 1 i art. 221 p.p.s.a., a następnie stwierdził, iż przepis art. 221 p.p.s.a. nie uzależnia braku wezwania od tego, czy radca prawny wnosi do sądu pismo jako pełnomocnik, czy jako strona, wystarczy, że posiada on wiedzę niezbędną do sporządzenia i prawidłowego wniesienia tego rodzaju pisma. Ponieważ z akt sprawy wynika, że M. S. posiada tytuł radcy prawnego, a co się z tym wiąże jest fachowcem w dziedzinie prawa, to posiada on stosowną wiedzę prawniczą i powinien być mu znany zakres i wysokość opłat stałych.
Skargi kasacyjne identycznej treści od powyższego orzeczenia wnieśli J. S. - reprezentowany przez radcę prawnego M. S. oraz M. S. osobiście. Wnoszący skargę kasacyjną na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. zarzucili zaskarżonemu postanowieniu rażące naruszenie art. 58 § 1 w związku z art. 49 p.p.s.a. oraz art. 219 § 1 w związku z art. 221 p.p.s.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy poprzez odrzucenie skargi pomimo braku uprzedniego wezwania przez Sąd do usunięcia braków w zakresie uiszczenia wpisu sądowego oraz wnieśli o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.
W uzasadnieniu środków odwoławczych skarżący podnieśli, iż skarga w sprawie nie została wniesiona bezpośrednio do Sądu, lecz za pośrednictwem Ministra Transportu i Budownictwa przez M. S. jako osobę fizyczną, a nie radcę prawnego M. S. Sam fakt posiadania uprawnień radcy prawnego nie może dyskwalifikować skarżącego, jako osoby fizycznej w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Na poparcie swego stanowiska autor skargi kasacyjnej przytoczył poglądy wyrażane w doktrynie prawa co do wykładni art. 221 p.p.s.a., art. 17 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych i art. 1302 k.p.c.
W dalszej części uzasadnienia M. S. stwierdził, iż mimo utraty mocy przez § 5 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 roku w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 221, poz. 2193) w następstwie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 7 marca 2006 roku (sygn. akt SK 11/05, opubl. OTK-A 2006/3/27), nadal uzasadnione jest stosowanie dotychczasowej praktyki wzywania adwokatów i radców prawnych do opłacania skarg inicjujących postępowanie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Naczelny Sąd Administracyjny pragnie wskazać, iż rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, z urzędu biorąc pod uwagę jedynie nieważność postępowania (art. 183 § 1 p.p.s.a.). Oznacza to, iż nie rozpoznaje merytorycznie sprawy, a jedynie bada czy w sprawie nie doszło do uchybień podniesionych przez stronę w skardze kasacyjnej.
Zgodnie z treścią art. 182 § 1 p.p.s.a. skargę kasacyjną od postanowienia wojewódzkiego sądu administracyjnego kończącego postępowanie w sprawie Naczelny Sąd Administracyjny może rozpoznać na posiedzeniu niejawnym.
Na wstępie należy zaznaczyć, iż nietrafny jest zarzut naruszenia art. 58 § 1 w związku z art. 49 p.p.s.a. Wymienione przepisy regulują procedurę usuwania braków formalnych skargi w postępowaniu przed sądem administracyjnym oraz skutki nie usunięcia tych braków w terminie. Zwrócić jednakże należy uwagę, że ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi rozróżnia braki pisma procesowego o charakterze formalnym od braków o charakterze fiskalnym. Problematyka kosztów postępowania, w tym kosztów sądowych uregulowana została w Dziale V wskazanej ustawy. Obowiązek uiszczenia opłat sądowych, sposób ich uiszczenia oraz następstwa nieuiszczenia opłat wynika z art. 219 p.p.s.a i nast. Dlatego też tylko te przepisy mogą stanowić podstawę prawną rozważań w niniejszej sprawie.
Naczelny Sąd Administracyjny nie podziela również stanowiska strony wnoszącej skargę kasacyjną, co do sposobu uiszczania wpisu od skarg wnoszonych przez adwokatów lub radców prawnych za pośrednictwem organu administracji. Uchylenie § 5 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 roku w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 7 marca 2006 roku powoduje, że sposób wnoszenia wpisów stałych od skarg wnoszonych przez adwokatów i radców prawnych poddany został wyłącznej regulacji art. 221 p.p.s.a. Przepis art. 221 p.p.s.a jest jasny w swej treści i nie wymaga interpretacji. Wprawdzie z uwagi na wnoszenie skarg za pośrednictwem organów administracji uiszczenie wpisu od skargi w terminie do jej wniesienia powoduje dla strony wnoszącej skargę, jak i dla wojewódzkiego sądu administracyjnego sporo komplikacji, bowiem wpis jest uiszczany zanim skarga wpłynie do sądu, to jednak trudności te mają wyłącznie charakter organizacyjny i nie stanowią przeszkody nie do przezwyciężenia. W tym stanie rzeczy należało stwierdzić, iż opłata stała od skargi wnoszonej przez adwokata lub radcę prawnego winna być wniesiona bez wyzwania w terminie przewidzianym dla wniesienia skargi.
Zgodzić się natomiast należy z wnoszącymi skargi kasacyjne, iż przepis art. 221 p.p.s.a. nakładający obowiązek uiszczenia opłaty stałej wraz ze skargą nie dotyczy adwokatów lub radców prawnych występujących we własnej sprawie. Problem powyższy był już przedmiotem rozważań doktryny prawa, w szczególności na tle art. 17 nieobowiązującej już ustawy z dnia 13 czerwca 1967 o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz.U. Nr 24, poz. 110 ze zm.). Przepis ten jest odpowiednikiem art. 221 p.p.s.a. Na gruncie wspomnianego art. 17 stawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych wypracowane zostało stanowisko, iż podmiotowo odnosi się o wyłącznie do adwokatów i radców prawnych będących pełnomocnikami i w tym charakterze występujących w postępowaniu (por. A. Zieliński Koszty sądowe. Komentarz.
3. wydanie Wydawnictwo C.H.Beck, Warszawa 2002, str. 158; J. P. Naworski Artykuł 17 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych. Wybrane zagadnienia., opubl. Palestra 2002/5-6, str. 28; postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 16 sierpnia 1965 roku, sygn. akt II PZ 29/63, opubl Nowe Prawo 1966/9, str. 1142). To samo stanowisko, powołując się na J. P. Naworskiego, na gruncie art. 221 p.p.s.a. zaprezentowała Hanna Knysiak-Molczyk (por. H. Knysiak-Molczyk [w:] T. Woś, H. Knysiak-Molczyk, M. Romańska Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2005, str. 607).
Przepis art. 221 p.p.s.a. jest wyrazem zapatrywania ustawodawcy, iż adwokaci i radcowie prawni są profesjonalistami i tego powodu zakres obowiązku wnoszenia opłat sądowych oraz ich wysokość jest im znana. Z tego też względu usprawiedliwione jest nałożenie na osoby profesjonalnie świadczące pomoc prawną i pobierające z tego tytułu wynagrodzenie dodatkowych obowiązków zmierzających do przyspieszenia postępowania.
Jednakże względy szybkości postępowania nie mogą decydować o nierównym traktowaniu stron postępowania sądowego z uwagi na kwalifikacje zawodowe posiadane przez jedną z nich. Dodatkowo należy zwrócić uwagę na niekonsekwencję wykładni zastosowanej w zaskarżonym postanowieniu w związku z praktycznym stosowaniem art. 221 p.p.s.a. Otóż stosowanie przedmiotowego przepisu uzależnione byłoby wyłącznie od dysponowania przez sąd wiadomością, że strona wykonuje zawód adwokata lub radcy prawnego. Brak takiej informacji po stronie sądu skutkowałby zaś wezwaniem strony uiszczeniu wpisu stałego na zasadach ogólnych. Ujawnienie natomiast powyższej okoliczności na dalszym etapie postępowania powodowałoby szereg komplikacji procesowych (np. konieczność odrzucenia skargi z uwagi na nieuiszczenie wpisu w terminie) i przyczyniałoby się do wydłużenia postępowania, a co za tym idzie byłoby sprzeczne z ratio legis omawianej regulacji.
Wobec powyższego uznać należy, iż art. 221 p.p.s.a. odnosi się wyłącznie do adwokatów lub radców prawnych będących pełnomocnikami i w tym charakterze występującymi w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym.
W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji postanowienia.