Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie wyrokiem z dnia 12 marca 2014 r., II SA/Rz 1196/13, po rozpoznaniu skargi E. M. uchylił zaskarżoną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krośnie z dnia [...] września 2013 r., nr [...] i poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Ustrzyk Dolnych z dnia [...] sierpnia 2013 r., nr [...], w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.
Wyrok wydany został w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy:
Burmistrza Ustrzyk Dolnych decyzją z dnia [...] sierpnia 2013 r. nr [...] odmówił E. M. przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad synem D. M..
Organ ustalił, że syn wnioskodawczyni legitymuje się orzeczeniem wydanym przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Sanoku z dnia 28 maja 2012 r. zaliczającym go do osób niepełnosprawnych ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Burmistrz ustalił nadto, że wnioskodawczyni wraz z mężem posiadają gospodarstwo rolne o powierzchni 18,8274 ha i z tego tytułu podlega ubezpieczeniu społecznemu rolników od 18 lutego 2011 r. z mocy ustawy w zakresie emerytalno-rentowym oraz wypadkowym, chorobowym i macierzyńskim jako rolnik. E. M. pracowała ostatnio w okresie od 1 maja 2009 r. do 1 października 2010 r. (rozwiązanie stosunku pracy nastąpiło na podstawie art. 30 pkt 4 Kodeksu pracy).
Mając powyższe na uwadze i powołując się na treść art. 17 ust. 1 oraz art. 3 pkt 22 ustawy o świadczeniach rodzinnych Burmistrz Ustrzyk Dolnych stwierdził, że posiadanie gospodarstwa rolnego przez rolnika stanowi negatywną przesłankę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krośnie decyzją z dnia [...] września 2013 r., po rozpoznaniu odwołania E. M., na podstawie art. 17 w zw. z art. 3 pkt 22 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2003 r. Nr 139, poz. 992 ze zm.) w zw. z art. 16 ust. 1 pkt 1, art. 5, art. 6 pkt 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz.U. z 2008 r. Nr 50, poz. 291 ze zm.) oraz art. 17 pkt 1 i art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji.
Organ wskazał, że argumentacja środka zaskarżenia wskazująca na pozorność prowadzenia gospodarstwa nie pozwala na przyjęcie, że w realiach sprawy nie występuje rolnik w rozumieniu art. 6 pkt 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. Mąż wnioskodawczyni podlega obowiązkowemu ubezpieczeniu w KRUS. To zaś, że jednocześnie prowadzi działalność gospodarczą niczego w tym zakresie nie zmienia, niezależnie od tego, czy przynosi ona dochód czy też nie. Dla rozstrzygnięcia nie ma również znaczenia deklaracja wnioskodawczyni, z której wynika, że zajmuje się wyłącznie niepełnosprawnym synem, nie biorąc udziału w prowadzeniu gospodarstwa rolnego. Istotne jest bowiem, że zaświadczenie KRUS wskazuje, że od lutego 2011 r. E. M. podlega z mocy ustawy ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu oraz wypadkowemu, chorobowemu i macierzyńskiemu jako rolnik.
W uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 grudnia 2012 r., I OPS 5/12, przyjęto, że prowadzenie gospodarstwa rolnego przez rolnika stanowi negatywną przesłankę przyznania tej osobie świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie art. 17 ust. 1 w zw. z art. 3 pkt 22 ustawy o świadczeniach rodzinnych.
E. M. w skardze na powyższa decyzję zarzuciła naruszenie art. 17 ust. 1, art. 3 pkt 22 i art. 17 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych przez ich błędną wykładnię i oparcie decyzji nie na przesłankach w nich określonych. Skarżąca ponowiła argumentację odwołania, a dodatkowo podała, że od 1 maja 2012 r. otrzymywała w związku ze sprawowaniem opieki nad synem D. świadczenie pielęgnacyjne (decyzja z dnia 22 czerwca 2012 r.). W jej ocenie, wydanie zatem nowych decyzji w miejsce ostatecznych i obowiązujących sprzeczne jest z konstytucyjną zasadą ochrony praw nabytych oraz z zasadą rozpoznawania sprawy administracyjnej w zgodzie ze słusznym interesem obywateli.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krośnie w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w uzasadnieniu wskazał, że zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:
- 1) matce albo ojcu,
- 2) opiekunowi faktycznemu dziecka,
- 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,
- 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności,
- – jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Sąd podkreślił, że w istocie przyczyną odmowy przyznania stronie żądanego przez nią świadczenia stanowiło stwierdzenie, że jest ona rolnikiem prowadzącym gospodarstwo rolne, co oznacza, że nie spełnia podstawowej przesłanki do uzyskania powyższego w postaci rezygnacji bądź niepodejmowania zatrudnienia, wskazanej w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Powołana ustawa nie definiuje pojęcia rolnik. Definicję tę zawiera natomiast art. 6 pkt 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz.U. z 2008 r. Nr 50, poz. 291 ze zm.) stanowiąc, że przez rolnika rozumie się pełnoletnią osobę fizyczną, zamieszkującą i prowadzącą na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, osobiście i na własny rachunek, działalność rolniczą w pozostającym w jej posiadaniu gospodarstwie rolnym, w tym również w ramach grupy producentów rolnych, a także osobę, która przeznaczyła grunty prowadzonego przez siebie gospodarstwa rolnego do zalesienia.
Z kolei w zakresie sformułowania "gospodarstwo rolne" ustawa o świadczeniach rodzinnych w art. 3 pkt 6 odsyła do ustawy z dnia 15 listopada 1984 r. o podatku rolnym (Dz.U. z 2006 r. Nr 136, poz. 969 ze zm.). Zgodnie z art. 2 pkt 1 tego ostatniego aktu za gospodarstwo rolne uważa się obszar gruntów sklasyfikowanych w ewidencji gruntów i budynków jako użytki rolne lub jako grunty zadrzewione i zakrzewione na użytkach rolnych, z wyjątkiem gruntów zajętych na prowadzenie działalności gospodarczej innej niż działalność rolnicza, o łącznej powierzchni przekraczającej 1 ha lub 1 ha przeliczeniowy, stanowiących własność lub znajdujących się w posiadaniu osoby fizycznej, osoby prawnej albo jednostki organizacyjnej, w tym spółki, nieposiadającej osobowości prawnej.
Dalej Sąd wskazał, że M. M. – mąż wnioskodawczyni figuruje na terenie gminy Ustrzyki Dolne w ewidencji podatkowej gospodarstw rolnych z gospodarstwem rolnym o łącznej powierzchni 18,9663 ha (zaświadczenia skarbnika gminy Ustrzyki Dolne). Zaświadczenie Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego Placówki Terenowej w Sanoku z dnia 16 lipca 2013 r. (nr NKP-29121/8-02) wskazuje natomiast, że E. M. w okresie 1 lipca 2005 r. do 30 czerwca 2007 r. podlegała z mocy ustawy ubezpieczeniu społecznemu rolników w zakresie emerytalno-rentowym oraz wypadkowym, chorobowym i macierzyńskim jako domownik, zaś od 18 lutego 2011 r. do chwili obecnej podlega ona takiemu ubezpieczeniu jako rolnik (małżonka).
Przepisy ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników (art. 7 ust. 1 i art. 16 ust.
1) przewidują, że ubezpieczeniu społecznemu rolników z mocy ustawy (tj. wypadkowemu, chorobowemu, macierzyńskiemu oraz emerytalno-rentowemu) podlega rolnik oraz jego domownik. Z kolei w świetle art. 5 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, jej przepisy dotyczące ubezpieczenia rolnika i świadczeń przysługujących rolnikowi stosuje się także do małżonka rolnika, chyba że ten małżonek nie pracuje w gospodarstwie rolnika ani w gospodarstwie domowym bezpośrednio związanym z tym gospodarstwem rolnym. Brzmienie tego ostatniego unormowania świadczy o rozróżnianiu przez ustawodawcę pracy w gospodarstwie rolnym od pracy w gospodarstwie domowym. Podleganie ubezpieczeniu społecznemu może zaś być powiązane z pracą w którymkolwiek z tych gospodarstw. Jednakże tylko praca w gospodarstwie rolnym może prowadzić do nabycia statusu rolnika.
Mając na uwadze powyższe, zdaniem Sądu ustalenie w okolicznościach sprawy, że E. M. jest rolnikiem prowadzącym gospodarstwo rolne jest zupełnie nieadekwatne do zgromadzonego w niej materiału dowodowego. Złożone przez wnioskodawczynię w toku postępowania oświadczenie z dnia 8 sierpnia 2013 r. zdaje się wskazywać na to, że zajmuje się ona wyłącznie gospodarstwem domowym, a nie gospodarstwem rolnym. W oświadczeniu tym strona zaznaczyła bowiem, że nie ma możliwości wykonywania jakichkolwiek prac w gospodarstwie rolnym z uwagi na to, iż sprawuje stałą opiekę nad synem, cewnikując go co 2–3 godziny. Także w odwołaniu od decyzji organu pierwszej instancji E. M. podkreśliła, że zajmuje się wyłącznie synem, który cierpi na poważną chorobę układu moczowego. Wymaga ona zachowania wyjątkowej czystości i sterylnych warunków wykonywanych średnio co 2 godziny zabiegów cewnikowania, co skutkuje rzeczywistą niemożnością jakiejkolwiek pracy w gospodarstwie rolnym.
Kolegium odnosząc się do tych argumentów odwołania wskazało, że deklaracja wnioskodawczyni, iż zajmuje się ona wyłącznie niepełnosprawnym synem i nie bierze udziału w prowadzeniu gospodarstwa rolnego nie ma dla sprawy żadnego znaczenia w sytuacji, gdy od lutego 2011 r. podlega ona z mocy ustawy ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu, wypadkowemu, chorobowemu i macierzyńskiemu jako rolnik, zaś decyzja KRUS w tej sprawie – co zaznaczyło Kolegium w odpowiedzi na skargę – nie zapadła bez wiedzy i udziału wyżej wymienionej. Organ II instancji nie zauważył jednak, że zaświadczenia Burmistrza Ustrzyk Dolnych wskazują tylko na M. M. jako właściciela gospodarstwa rolnego (nie zaś na skarżącą).
Ponadto, umknęło uwadze organu II instancji, że E. M. jest wprawdzie objęta ubezpieczeniem społecznym rolników, jednak nie jako rolnik, lecz jego małżonka, co jest rozróżniane przez ustawodawcę. Przy czym ubezpieczenie to może mieć swe źródło np. tylko w pracy w gospodarstwie domowym rolnika.
Wobec braku poczynienia przez organy ustaleń co do tego, czy Ewie M. można rzeczywiście przypisać status rolnika prowadzącego gospodarstwo rolne, co stanowiło podstawę odmowy uwzględnienia jej żądania, w ocenie Sądu należało uchylić obydwie zapadłe w sprawie decyzje. Przeprowadzone postępowanie dowodowe było niewystarczające do wydania kwestionowanych skargą rozstrzygnięć, co stanowi o naruszeniu art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. Z przepisów tych wynika dla organów administracji publicznej obowiązek podejmowania wszelkich starań w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy poprzez wyczerpujące zebranie i rozpatrzenie materiału dowodowego. Tymczasem organ I instancji po przedstawieniu stanu faktycznego sprawy ograniczył się w istocie do nie popartego odpowiednią analizą stwierdzenia, że posiadanie gospodarstwa rolnego przez rolnika stanowi negatywną przesłankę przyznania wnioskodawczyni świadczenia pielęgnacyjnego. Natomiast SKO w Krośnie stwierdziło, że sam fakt podlegania przez wnioskodawczynię z mocy ustawy ubezpieczeniu społecznemu rolników przesądza o niemożności przyznania jej żądanego świadczenia.
Z tych względów Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a/ i c/ w zw. z art. 135 p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krośnie w skardze kasacyjnej od powyższego orzeczenia wniosło o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji oraz zasądzenie kosztów postępowania sądowego według norm przepisanych
Wyrokowi zarzucono naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy:
- – naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ p.p.s.a. w zw. z art. 19 k.p.a. oraz art. 36 ust. 1 pkt 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników przez błędne uznanie istnienia właściwości rzeczowej organów (burmistrza i kolegium) w przedmiocie prowadzenia postępowania w sprawie przyznania skarżącej statusu rolnika w rozumieniu ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników.
W uzasadnieniu podkreślono, że brak w materiału dowodowego w przedmiocie ustaleń czy skarżąca E. M. jest rolnikiem prowadzącym gospodarstwo rolne czy też nie, wynika z tej przyczyny, że postępowanie w tym zakresie prowadzone było przed Prezesem Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego jako organem rzeczowo właściwym.
Pani E. M. uzyskała status rolnika jako małżonek osoby przejmującej gospodarstwo rolne i na mocy przepisu art. 36 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 5 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników została potraktowana tak samo jak rolnik stosownie do przepisu art. 5 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, który mówi że: "przepisy ustawy dotyczące rolnika i świadczeń przysługujących rolnikowi stosuje się także do małżonka rolnika, chyba że ten małżonek nie pracuje w gospodarstwie rolnika ani w gospodarstwie domowym bezpośrednio związanym z tym gospodarstwem rolnym". Decyzję w tym zakresie podjął Prezes KRUS jako organ rzeczowo właściwy zgodnie z przepisem art. 36 ust. 1 pkt 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników.
Ustalenia te zapadły więc przed innym organem i w innym postępowaniu, na które ani Burmistrz, ani Kolegium nie miało wpływu (i nie mogło mieć bez naruszenia właściwości rzeczowej). Zarówno organ I instancji jak i Kolegium korzystało jedynie z wyników tego postępowania "wyartykułowanych" w załączonym do akt sprawy zaświadczeniu Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego, które jako dokument urzędowy stanowi dowód tego co zostało w nim stwierdzone.
Nie może być zatem mowy o przedwczesności stanowiska organów jak to sugeruje Sąd opierając się w tej mierze na złożonym przez skarżącą w toku postępowania oświadczeniu z dnia 8 sierpnia 2013 r. o tym, że zajmuje się ona wyłącznie gospodarstwem domowym, oraz wyrażonym we wcześniejszym odwołaniu zapewnieniu o tym, że nie ma możliwości wykonywania jakichkolwiek prac w gospodarstwie rolnym z uwagi na to, iż sprawuje opiekę nad synem.
Skuteczne podnoszenie wspomnianych okoliczności możliwe było w postępowaniu przed Prezesem Rolniczej Kasy Ubezpieczenia Społecznego, jako organem rzeczowo właściwym, nie zaś przed Burmistrzem czy Kolegium, które w obowiązującym stanie prawnym właściwości rzeczowej w omawianym zakresie nie mają (art. 36 ust. 1 pkt 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników). W decyzji podjętej na podstawie art. 36 ust. 1 pkt 1 ustawy, Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego określa też z jakiego tytułu dana osoba podlega ubezpieczeniu. Nie ma więc możliwości aby jego kompetencje w tym zakresie mógł przejąć inny organ (tu np. Kolegium) bez naruszenia przepisów o właściwości. Jeśli z decyzji tej wynika, że dana osoba podlega ubezpieczeniu jako rolnik to z faktu tego wynika, że jest to rolnik (a ten z definicji musi prowadzić gospodarstwo), albo osoba potraktowana tak samo jak rolnik na mocy art. 5 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników – czyli jego małżonek.
Rozważania Sądu w zakresie sytuacji zainteresowanej, przeprowadzone na gruncie art. 6 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników nie były istotne skoro obowiązująca ustawa nie pozostawia wątpliwości, iż do kręgu osób bliskich rolnikowi będących domownikami, w rozumieniu ustawy, nie należy małżonek rolnika. Na gruncie systemu ubezpieczeniowego zajmuje on pozycję odrębną w porównaniu z innymi członkami rodziny, równą pozycji samego rolnika. Wynika to z art. 1 i 5 ustawy.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga kasacyjna zasługiwała na uwzględnienie.
Stosownie do art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270, zwanej dalej "p.p.s.a.") Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę wyłącznie nieważność postępowania, której przesłanki określone zostały w § 2 wymienionego przepisu.
Wobec niestwierdzenia przyczyn nieważności, skargę kasacyjną należało rozpoznać w granicach przytoczonej w niej podstawy.
Jako zasadne należało uznać zarzuty kasacyjne podważające rozstrzygnięcie Sądu Wojewódzkiego, oparte na art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ p.p.s.a.
W rozpoznawanej sprawie przyczyną odmowy przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad synem były ustalenia organów obu instancji wskazujące, że:
- – po pierwsze, skarżąca wraz z mężem są posiadaczami gospodarstwa rolnego,
- – po drugie, skarżąca podlega od lutego 2011 r. z mocy ustawy ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu oraz wypadkowemu, chorobowemu i macierzyńskiemu jako rolnik.
Sąd Wojewódzki nie kwestionując podstawy prawnej wydanych decyzji uznał, że stanowisko organów było co najmniej przedwczesne, bowiem nie znajduje oparcia w zgromadzonym materiale dowodowym.
W szczególności Sąd zaznaczył, że ustalenie w sprawie, iż skarżąca jest rolnikiem prowadzącym gospodarstwo rolne jest zupełnie nieadekwatne do zgromadzonego materiału dowodowego. Ponadto Sąd wskazał, że złożone przez wnioskodawczynię oświadczenie z 8 sierpnia 2013 r. zdaje się wskazywać na to, że zajmuje się ona wyłącznie gospodarstwem domowym, a nie gospodarstwem rolnym.
Według Sądu organ odwoławczy pominął fakt, że skarżąca jest wprawdzie objęta ubezpieczeniem społecznym rolników, jednakże nie jako rolnik, lecz jego małżonka. W konsekwencji Sąd Wojewódzki uznał, że brak poczynienia ustaleń, czy skarżącej można rzeczywiście przypisać status rolnika prowadzącego gospodarstwo rolne – stanowi naruszenie art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a., warunkujące uchylenie kontrolowanych decyzji.
Dokonując takiego wnioskowania Sąd Wojewódzki nie przedstawił jednak analizy prawnej wskazującej na potrzebę dalszego prowadzenia postępowania wyjaśniającego. Ponadto Sąd niewłaściwie zinterpretował zasadnicze motywy rozstrzygnięć podjętych przez organy obu instancji.
Podkreślenia wymaga, że ocena ustaleń faktycznych dokonywana być musi w kontekście określonego stanu prawnego, który ma stanowić podstawę subsumcji. W postępowaniu prowadzonym przez organy administracji wyjaśnieniu podlegają bowiem tylko te okoliczności, które są istotne dla rozstrzygnięcia sprawy.
W pierwszej więc kolejności, Sąd powinien ustalić przepisy mające stanowić podstawę prawną decyzji, dokonać ich interpretacji, a następnie skonkretyzować okoliczności, których wyjaśnienie jest niezbędne dla rozpoznania sprawy.
Tymczasem z uzasadnienia zaskarżonego wyroku nie wynika koncepcja Sądu, co do pozytywnych bądź negatywnych przesłanek warunkujących nabycie świadczenia pielęgnacyjnego przez małżonkę rolnika na gruncie art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych.
Według stanowiska organów orzekających w sprawie, wnioskodawczyni nie spełniła przesłanki rezygnacji z zatrudnienia lub pracy zarobkowej, ani niepodejmowania tychże, w rozumieniu przepisu art. 3 pkt 22 ustawy o świadczeniach rodzinnych.
Organy w ramach oceny prawnej odwołały się do uchwały NSA z dnia 11 grudnia 2012 r., według której: "Prowadzenie gospodarstwa rolnego przez rolnika stanowi negatywną przesłankę przyznania tej osobie świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie art. 17 ust. 1 w zw. z art. 3 pkt 22 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych".
Z treści decyzji wydanych w sprawie wynika, że zasadnicze znaczenie organy przypisały zaświadczeniu KRUS, z którego wynika podleganie skarżącej ubezpieczeniom społecznym rolników, przy czym w podstawie prawnej decyzji Samorządowe Kolegium Odwoławcze powołało m.in. art. 5 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników stanowiącym, iż przepisy ustawy dotyczące ubezpieczenia rolnika i świadczeń przysługujących rolnikowi stosuje się także do małżonka rolnika, chyba że ten małżonek nie pracuje w gospodarstwie rolnika ani w gospodarstwie domowym bezpośrednio związanym z tym gospodarstwem rolnym.
Wobec powyższego rzeczą Sądu było dokonanie w pierwszej kolejności oceny zasadności odmowy przyznania przedmiotowego świadczenia przy założeniu, że skarżąca – będąc małżonką rolnika ubezpieczoną zgodnie z zaświadczeniem KRUS – prowadzi gospodarstwo domowe bezpośrednio związane z gospodarstwem rolnym prowadzonym przez jej męża.
Nie było natomiast w okolicznościach niniejszej sprawy istotne, czy skarżąca prowadzi gospodarstwo rolne. Wbrew temu co przyjął Sąd Wojewódzki w rozważaniach, z kontrolowanych decyzji nie wynika, aby organy swoje rozstrzygnięcia wywiodły z ustalenia, że skarżąca jest rolnikiem prowadzącym gospodarstwo rolne.
Z uwag poczynionych w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku nie wynika jakie znaczenie z punktu widzenia art. 17 ust. 1 w zw. z art. 3 pkt 22 ustawy o świadczeniach rodzinnych – miało dla Sądu Wojewódzkiego rozróżnienie przypadku, gdy małżonka rolnika pracuje w gospodarstwie rolnym od przypadku gdy pracuje w gospodarstwie domowym bezpośrednio związanym z gospodarstwem rolnym prowadzonym przez jej męża, zwłaszcza że w świetle materiału zgromadzonego w aktach nie budziła wątpliwości okoliczność zajmowania się przez skarżącą gospodarstwem domowym.
Sąd Wojewódzki nie wyjaśnił w kontekście podstawy prawnej kontrolowanej decyzji jakie konsekwencje dla rozstrzygnięcia sprawy wynikają z faktu pominięcia przez organ odwoławczy tego, iż skarżąca wprawdzie jest objęta ubezpieczeniem społecznym rolników, jednak nie jako rolnik, lecz jego małżonka.
Ponadto Sąd Wojewódzki nie odniósł się do treści uchwały NSA z dnia 11 grudnia 2012 r., I OPS 5/12, w uzasadnieniu której zawarte są ważne wskazania interpretacyjne, mające zastosowanie również w rozpatrywanym przypadku.
Brak w skardze kasacyjnej zarzutów dotyczących prawa materialnego uniemożliwia Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu odniesienie się do kwestii związanych z interpretacją i zastosowaniem w sprawie przepisów normujących przedmiotowe świadczenie.
Zgodzić się jednak należało z organem odwoławczym, że wskazane w zaskarżonym wyroku przyczyny uchylenia kontrolowanych decyzji nie były trafne. Rację ma bowiem autor skargi kasacyjnej, że w świetle zaświadczenia KRUS oraz innych dowodów zebranych w sprawie należało przyjąć, że skarżąca uzyskała status rolnika jako małżonka osoby przejmującej gospodarstwo rolne i na mocy przepisu art. 36 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 5 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników została potraktowana tak samo jak rolnik. Niewątpliwie organy orzekające w niniejszej sprawie musiały w stanie faktycznym i prawnym uwzględnić treść dokumentu urzędowego, jakim jest zaświadczenie KRUS, złożone do akt administracyjnych.
Natomiast obowiązkiem Sądu Wojewódzkiego było zweryfikowanie dokonanej przez organy oceny w zakresie konsekwencji prawnych wynikających z faktu objęcia skarżącej ubezpieczeniem społecznym rolników. Rację ma również organ odwoławczy, że zawarte w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku wskazania co do dalszego postępowania wyjaśniającego prowadziłyby do tego, że organ pierwszej instancji musiałby podjąć działania wkraczające w sferę właściwości innych organów administracji publicznej.
Z tych wszystkich względów orzeczono jak w sentencji, zgodnie z art. 185 p.p.s.a. Postanowienie o kosztach postępowania podjęto na podstawie art. 207 § 2 p.p.s.a.