Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 8 lipca 2009 r., sygn. akt II SA/Wa 374/09, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił decyzję Ministra Edukacji Narodowej z dnia (...) czerwca 2008 r., nr (...), w przedmiocie nadania stopnia nauczyciela mianowanego.
W uzasadnieniu powyższego wyroku Sąd wskazał na następujący stan faktyczny i prawny sprawy: Minister Edukacji Narodowej decyzją z dnia (...) kwietnia 2008 r., nr (...), wydaną na podstawie art. 7a ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 18 lutego 2000 r. o zmianie ustawy Karta Nauczyciela oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2000 r., Nr 19, poz. 239 ze zm.), odmówił L. B. zwolnienia z obowiązku odbycia stażu i postępowania egzaminacyjnego oraz nadania stopnia nauczyciela mianowanego.
Minister Edukacji Narodowej decyzją z dnia (...) czerwca 2008 r., nr (...), utrzymał w mocy wskazaną wyżej decyzję.
W ocenie organu L. B. nie spełnia wszystkich wymogów formalno-prawnych określonych w powołanym art. 7a ust. 1 pkt 3 ustawy o zmianie ustawy - Karta Nauczyciela, a mianowicie nie przedstawiła wymaganych ocen pracy, o których mowa w tym przepisie, a ponadto na dzień 5 kwietnia 2000 r. nie legitymowała się dyplomem ukończenia studiów wyższych. Na ten dzień, posiadała jedynie zaświadczenie udzielenia absolutorium Papieskiego Wydziału Teologicznego w P. o ukończeniu w latach (...) pięcioletnich studiów teologicznych dla osób świeckich. Natomiast tytuł magistra na Wydziale Teologicznym Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w P. uzyskała w dniu (...) września 2003r.
W ocenie organu L. B. nie spełnia również warunku dotyczącego wymaganego okresu wykonywania nieprzerwanie, w pełnym wymiarze zajęć, zgodnie z wymaganymi kwalifikacjami, pracy pedagogicznej w szkole. Nie posiadała także kwalifikacji do zajmowania stanowiska na stanowisku nauczyciela religii – w świetle postanowień art. 10 ust. 2 pkt 7 ustawy - Karta Nauczyciela w ówczesnym brzmieniu. Organ podkreślił, że skoro uzyskanie stopnia nauczyciela mianowanego w trybie określonym w powołanym art. 7a ust. 1 pkt 3 ustawy o zmianie ustawy - Karta Nauczyciela ma charakter wyjątkowy, bowiem jest to możliwe w szczególnie uzasadnionych wypadkach, podstawową przesłanką ubiegania się o takie szczególne potraktowanie jest bezwzględne spełnienie przez nauczyciela ubiegającego się o przyznanie tego stopnia zawodowego wszystkich wymogów formalno-prawnych określonych w tym przepisie.
Na tę decyzję L. B. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, wskazując, że organ pominął okoliczność, iż – w świetle obowiązującego w 1996 r. art. 10 ust. 2 pkt 7 powołanej ustawy Karta Nauczyciela – przysługiwał jej status nauczyciela mianowanego. Zdaniem skarżącej skoro jej ówczesny pracodawca zaniedbał obowiązek przemianowania jej tytułu nauczycielskiego, to zachodzą przesłanki do uznania jej przypadku, jako przypadku szczególnego w rozumieniu art. 7a ust. 1 pkt 3 ustawy o zmianie ustawy Karta Nauczyciela. Wyjaśniła także, że w świetle powołanych przepisów rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 14 kwietnia 1992 r. oraz Porozumienia pomiędzy Episkopatem Polski a Ministrem Edukacji Narodowej, na dzień 5 kwietnia 2000 r. legitymowała się odpowiednim przygotowaniem teologicznym, czego dowodem jest rekomendacja biskupia do nauki religii w szkole.
Wyrokiem z dnia 8 lipca 2009 r., sygn. akt II SA/Wa 374/09, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylając decyzję Ministra Edukacji Narodowej z dnia (...) czerwca 2008 r., nr (...), wskazał, że sądowa kontrola tego rodzaju decyzji jest ograniczona, gdyż nie obejmuje celowości rozstrzygnięcia w zaskarżonej decyzji.
Sąd wskazał, że z użytego w art. 7a ust. 1 pkt 3 ustawy o zmianie ustawy Karta Nauczyciela, sformułowania "może zwolnić... oraz nadać stopień nauczyciela mianowanego", wynika, że podejmowane na tej podstawie decyzje mają charakter uznaniowy. Oznacza to, że organ decyzyjny posiada swobodę działania i możliwość wyboru określonego sposobu załatwienia sprawy. Do oceny Ministra Edukacji Narodowej należało zatem podjęcie decyzji odnośnie nadania bądź odmowy nadania skarżącej stopnia nauczyciela mianowanego z pominięciem obowiązku odbycia stażu i postępowania egzaminacyjnego.
Zdaniem Sądu pierwszej instancji w niniejszej sprawie Minister Edukacji Narodowej dopuścił się naruszenia wszystkich tych reguł procesowych w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy, czego dowodem są przede wszystkim uzasadnienia obu jego decyzji. Sprowadzają się one wyłącznie do przytoczenia okoliczności faktycznych, które – w jego ocenie – wpłynęły na odmowę, nie wspominają natomiast o tych, które mogą stanowić podstawę do nadania skarżącej stopnia nauczyciela mianowanego, z pominięciem obowiązku odbycia stażu i postępowania egzaminacyjnego, to znaczy na warunkach określonych w powołanym art. 7a ust. 1 pkt 3 ustawy o zmianie ustawy Karta Nauczyciela.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zauważył, że w niniejszej sprawie Naczelny Sąd Administracyjny orzekający w sprawie opinii nadania skarżącej stopnia nauczyciela mianowanego na warunkach określonych w art. 7a ust. 1 pkt 3 ustawy o zmianie ustawy Karta Nauczyciela, w uzasadnieniu wyroku z dnia 10 listopada 2006 r., sygn. akt I OSK 318/06, uznał, że w sprawie konieczne jest ustalenie statusu Papieskiego Wydziału Teologicznego w P. przy Arcybiskupim Seminarium Duchownym w P. (który w roku (...) ukończyła skarżąca), formy ukończenia tych studiów, jakie dawał uprawnienia, a także - czy, stosownie do postanowień Porozumienia pomiędzy Konferencją Episkopatu Polski a Ministrem Edukacji Narodowej z dnia 8 czerwca 1993 r. w sprawie kwalifikacji zawodowych wymaganych od nauczycieli religii, skarżąca posiada przygotowanie katechetyczno-pedagogiczne.
Sąd pierwszej instancji uznał, że Minister Edukacji Narodowej podjął zaskarżoną decyzję bez należytego wykonania powołanych wytycznych Naczelnego Sądu Administracyjnego.
Sąd wskazał ponadto, że bezpodstawne jest stanowisko organu, który ujemnymi skutkami zaniedbań dyrektora szkoły w kwestii wydania oceny pracy skarżącej, w rozumieniu art. 6a ust. 2 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. Karta Nauczyciela, obciążył skarżącą. W ocenie Sądu organ nie wyjaśnił przyczyn, dla których dyrektor szkoły nie wydał skarżącej takiej oceny.
Od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę kasacyjną złożył Minister Edukacji Narodowej wnosząc o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie przepisów postępowania, to jest art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.) w związku z przepisami art. art. 7, 9, 77 § 1, 80, 107 § 3 k.p.a., poprzez uwzględnienie skargi pomimo, że postępowanie administracyjne nie było dotknięte żadną z wad, która mogłaby mieć wpływ na wynik sprawy, to jest
- 1) poprzez przyjęcie, iż organ nie przestrzegał zasady dochodzenia do prawdy materialnej (art. 7 k.p.a.),
- 2) poprzez przyjęcie, iż organ nienależycie i niewyczerpująco informował stronę o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogły mieć wpływ na ustalenie jej praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego (art. 9 k.p.a.),
- 3) poprzez przyjęcie, iż organ w sposób niewyczerpujący zebrał, rozpatrzył i ocenił cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.),
- 4) przez przyjęcie, że organ nie uzasadnił rozstrzygnięcia zgodnie z wymaganiami określonymi w tymże przepisie (art. 107 § 3 kpa).
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że w toku postępowania podjęto wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, a w uzasadnieniu decyzji wyjaśniono jej podstawę prawną, jak również wskazano wyczerpująco dokonane ustalenia faktyczne i prawne, oraz powody wydania decyzji odmownej zwolnienia z obowiązku odbycia stażu i postępowania egzaminacyjnego oraz nadania stopnia nauczyciela mianowanego.
Organ podkreślił, że wykonując wskazania Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, zawarte w wyroku z dnia 22 maja 2007 r. sygn. akt II SA/Wa 238/07, przekazał sprawę do zaopiniowania Wielkopolskiemu Kuratorowi Oświaty, zgodnie z art. 7a ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 18 lutego 2000 r.
W ocenie Ministra Edukacji, w uzasadnieniu decyzji odniesiono się zarówno do informacji przekazanych w piśmie Dziekana Wydziału Teologicznego Uniwersytetu im. A. Mickiewicza w P. z dnia (...) listopada 2007 r. Nr (...), jak i do ustaleń W. Kuratora Oświaty zawartych w postanowieniu z dnia (...) stycznia 2008 r. Nr (...). Organ ustalił, iż absolutorium Papieskiego Wydziału Teologicznego w P. uprawniało do starania się o skierowanie przez władzę kościelną do pracy w katechezie parafialnej do roku 1990. Zdaniem autora skargi kasacyjnej nie można jednak przyjąć, iż obowiązkiem organu było podjęcie starań o wyjaśnienie, z jakich uprawnień korzystały osoby legitymujące się kartą absolutoryjną tej katolickiej uczelni po roku 1990, gdyż kwestia ta nie mieści się w zakresie prowadzonego postępowania administracyjnego.
Podkreślono, że w niniejszej sprawie jest bezsporne, że L. B. nie posiada ocen pracy, o których mowa w art. 10 ust 2 pkt 7 ustawy Karta Nauczyciela w brzmieniu obowiązującym w dniu 5 kwietnia 2000 r. Natomiast ustalenie powodów takiego stanu rzeczy nie może być, zdaniem organu, przedmiotem postępowania w sprawie zwolnienia z obowiązku odbycia stażu i postępowania egzaminacyjnego oraz nadania stopnia nauczyciela mianowanego. Zwrócono uwagę, że zgodnie z ówczesnym stanem prawnym, kryteria oraz szczegółowe zasady i tryb dokonywania oceny pracy nauczycieli określały przepisy art. 6a ustawy Karta Nauczyciela oraz rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 19 lutego 1997 r. w sprawie kryteriów oraz szczegółowych zasad i trybu dokonywania oceny pracy nauczycieli oraz zadań i obowiązków dyrektora szkoły w zakresie opieki nad nauczycielami rozpoczynającymi pracę w zawodzie. Wskazano, że w przepisach tych nie było regulacji dopuszczających przyjęcie, iż w przypadku niedopełnienia przez dyrektora szkoły obowiązków w zakresie dokonania oceny pracy, nauczyciel taką ocenę posiada.
W ocenie wnoszącego skargę kasacyjną intencją ustawodawcy nie było tworzenie równoległej ścieżki awansu zawodowego w stosunku do standardowych procedur, ale stworzenie podstawy prawnej do uzyskania stopnia nauczyciela mianowanego przez osoby o znacznym dorobku zawodowym, na co wskazuje użycie w art. 7a ust. 1 ustawy z dnia 5 kwietnia 2000 r. o zmianie ustawy Karta Nauczyciela, określenia "w szczególnie uzasadnionych przypadkach". Natomiast w niniejszym przypadku, zdaniem organu, nie mamy do czynienia ze szczególnie uzasadnionym przypadkiem.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują przesłanki nieważności określone w art. 183 § 2 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zatem Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej.
Na wstępie rozważań zauważyć należy, że, jak z akt wynika, w niniejszej sprawie orzekał już Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie i Naczelny Sąd Administracyjny. Wyrokiem z dnia 10 listopada 2006 r., sygn. akt I OSK 318/06, Naczelny Sąd Administracyjny uchylił bowiem wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 8 listopada 2005 r. w sprawie ze skargi L. B. na decyzję Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia (...) maja 2005 r. w przedmiocie opinii dotyczącej zwolnienia z odbycia stażu i postępowania egzaminacyjnego oraz nadania stopnia nauczyciela mianowanego.
Zatem przy ponownym rozpoznaniu sprawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie – zgodnie z art. 190 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – był związany wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego o sygn. akt I OSK 318/06.
Wyrokiem z dnia 22 maja 2007 r., sygn. akt II SA/Wa 238/07 Wojewódzki Sad Administracyjny w Warszawie uchylił postanowienie Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 30 maja 2005 r. oraz utrzymane nim w mocy postanowienie organu pierwszej instancji. Tym samym Minister Edukacji Narodowej wydając zaskarżone postanowienie z dnia (...) czerwca 2008 r. był związany tym właśnie wyrokiem.
Naczelny Sąd Administracyjny rozpoczynając rozważania nad zasadnością skargi kasacyjnej za niezasadne uznał stwierdzenie Sądu pierwszej instancji zawarte w zaskarżonym niniejszą skargą kasacyjną wyroku z dnia 8 lipca 2009 r., o tym, że Minister Edukacji Narodowej nie zastosował się do wskazówek Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Warszawie zawartych w wyroku z dnia 22 maja 2007 r.
Zauważyć bowiem należy, że stosując się do wskazówek Sądu, zwrócono się do Wydziału Teologicznego Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza o zajęcie stanowiska w kwestii Statusu Papieskiego Wydziału Teologicznego w P., wskutek czego ustalono, że w dniu 5 kwietnia 2000 r. L. B. nie posiadała kwalifikacji wymaganych do zajmowania stanowiska nauczyciela religii w szkole podstawowej w szczególności dlatego, że nie posiadała dyplomu ukończenia studiów, a jedynie poświadczenie o uzyskaniu absolutorium. Podkreślono, że tytuł magistra skarżąca uzyskała dopiero w dniu (...) września 2003 r.
Minister Edukacji wskazał, że poświadczenie o uzyskaniu absolutorium nie stanowi dokumentu potwierdzającego przygotowanie katechetyczno – pedagogiczne w rozumieniu § 3 ust. 2 powołanego Porozumienia, zaś skierowanie do nauczania religii w danej szkole – wydane przez właściwego biskupa diecezjalnego – świadczy o posiadaniu przygotowania teologicznego, nie zastępuje natomiast dokumentów stwierdzających posiadanie kwalifikacji zawodowych wymaganych od nauczyciela religii. Również fakt traktowania pracownika dla celów płacowych jako osoby posiadającej wyższe wykształcenie, nie przesądza – zdaniem organu – o posiadaniu przez tegoż pracownika takiego wykształcenia. Organ uznał zatem, że okres pracy wykonywanej przez skarżącą na stanowisku nauczyciela religii nie był okresem pracy wykonywanej zgodnie z wymaganymi kwalifikacjami.
W świetle powyższych rozważań, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, nie można uznać, że Minister Edukacji w decyzji z dnia (...) czerwca 2008 r., nie zastosował się do wskazań wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 22 maja 2007 r.,(sygn. akt II SA/Wa 238/07), wydanego wskutek wyroku uchylającego Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 listopada 2006 r. (sygn. akt I OSK 318/06). Nie można bowiem uznać, że w zaskarżonej decyzji organ pominął kwestię, że po roku 1990 r. L. B. została skierowana przez władze kościelne jako nauczycielka religii w szkole podstawowej, przy akceptacji władz oświatowych i nadal tam pracuje, co zasugerował Sąd pierwszej instancji. To, że nadal pracuje w szkole na powyższych warunkach nie oznacza bowiem, że posiada kwalifikacje zawodowe określone w § 3 ust. 2 Porozumienia pomiędzy Konferencją Episkopatu a ministrem Edukacji Narodowej z dnia 8 czerwca 1993 r. w sprawie kwalifikacji wymaganych od nauczycieli religii. Takie skierowanie do nauczania przez odpowiednie władze jest bowiem uprawnieniem a nie obowiązkiem tychże władz, nie można zatem tych pojęć stosować zamiennie.
Podkreślić w tym miejscu należy, że pomimo, iż z jednej strony skarżąca cały czas podtrzymuje, iż posiada przygotowanie katechetyczno – pedagogiczne zgodnie z wymogami określonymi w § 3 ust. 2 powołanego Porozumienia, to z drugiej strony na rozprawie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym w dniu 14 kwietnia 2010 r. potwierdziła, że w 1986 r. uzyskała absolutorium na Papieskim Wydziale Teologicznym P., nie przystąpiła zaś do egzaminu magisterskiego. Dopiero w 2003 r. na Uniwersytecie p. obroniła pracę magisterską po zakończeniu uzupełniających studiów magisterskich. Podała, że ubiegała się o ocenę pracy, ale uzyskała tylko ocenę swojej pracy przedstawiciela Kościoła, a nie otrzymała tej oceny od dyrektora szkoły.
W związku z tym należy dojść do wniosku, że stan faktyczny w niniejszej sprawie przedstawiony przez skarżącą co do zasady "pokrywa się" z tym, co przedstawił organ w zaskarżonej decyzji. Nie można zatem uznać, jak to uczynił Sąd pierwszej instancji, że Minister Edukacji Narodowej nie odniósł się do kwestii wskazanych przez Sąd, czyli nie wykonał jego zaleceń. Należy wręcz uznać, że organ zastosował się do zaleceń Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Warszawie zawartych w wyroku z dnia 22 maja 2007 r. i dokonał stosownych ustaleń, zaś Sad pierwszej instancji w zaskarżonym wyroku uchylił się od oceny tychże zgromadzonych materiałów dowodowych, do czego był obowiązany.
Dlatego też stwierdzić należy, że zarzuty skargi kasacyjnej zasługują na uwzględnienie.
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sad Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł, jak w sentencji.
O kosztach orzeczono na podstawie art. 203 pkt 2 wskazanej wyżej ustawy.