Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 5 września 2018 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę J.S. na postanowienie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] listopada 2017 r. w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie wyjaśnienia, na jakiej podstawie procedowano postępowanie zawarte we wniosku Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w H. z dnia [...] maja 1971 r.
Od ww. wyroku skargę kasacyjną wniósł J.S. Zaskarżając wyrok w całości, zarzucił mu naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy:
1/ art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm.), dalej p.p.s.a., w związku z art. 6 i 7 Konstytucji RP przez wybiórcze przedstawienie stanu sprawy oraz uchylenie się od dokonania szczegółowej oceny stanu faktycznego w zakresie naruszenia prawa dającego podstawę do uchylenia postanowienia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi, 2/ art. 113 § 1 p.p.s.a. w związku z art. 7 i 77 k.p.a., poprzez zamknięcie rozprawy przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w sytuacji, gdy sprawa nie była całkowicie wyjaśniona, a Sąd nie podjął wszelkich czynności aby wszechstronnie rozpoznać materiał dowodowy w zakresie podstaw do wzruszenia postanowienia wskazanego przez skarżącego.
Wskazując na powyższe naruszenia autor skargi kasacyjnej wniósł o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania, a także o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania.
Skarżący kasacyjnie złożył oświadczenie o zrzeczeniu się rozprawy.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują, enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 ustawy, przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. Dlatego też, przy rozpoznawaniu sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej.
Biorąc pod uwagę tak uregulowany zakres kontroli instancyjnej sprawowanej przez Naczelny Sąd Administracyjny, stwierdzić należy, że skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.
Kontrolując zgodność z prawem zaskarżonego wyroku w granicach skargi kasacyjnej, Naczelny Sąd Administracyjny ograniczył tę kontrolę do wskazanych w niej zarzutów, powołanych w ramach podstawy wskazanej w art. 174 pkt 2 p.p.s.a. Stosownie zaś do art. 193 in fine uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej.
Stan faktyczny w niniejszej sprawie przedstawiał się następująco.
Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w H. wnioskiem z dnia [...] maja 1971 r. wystąpiło do Sądu Powiatowego w B. o wydanie postanowienia o przejęciu na własność Państwa, na pokrycie zaległych należności scalonych w kwocie 77 045 zł, części nieruchomości T.S. o powierzchni 13.039 ha, położonej we wsi N. J.S. (następca prawny T.S.) wystąpił do Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z wnioskiem o wyjaśnienie, w formie decyzji, na jakiej podstawie prawnej procedowano postępowanie administracyjne zawarte we wniosku z dnia [...] maja 1971 r.
Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi odmówił wszczęcia postępowania. Wskazał, że wniosek PPRN w H. z dnia [...] maja 1971 r. sporządzony został na podstawie przepisów ustawy z dnia 28 czerwca 1962 r. o przejmowaniu nieruchomości rolnych na własność Państwa za zaległe należności (Dz. U. z 1969 r. Nr 17, poz. 130) i nie wywierał skutków prawnych w sferze stosunku administracyjnego, co z kolei oznaczało, że żądanie J.S. o wyjaśnienie podstawy prawnej wniosku PPRN w H. z dnia [...] maja 1971 r. nie stanowiło w ogóle indywidualnej sprawy administracyjnej w rozumieniu art. 1 pkt 1 k.p.a., co obligowało organ do odmowy wszczęcia postępowania.
W zaskarżonym wyroku Sąd I instancji działanie organu uznał za legalne, a Naczelny Sąd Administracyjny w pełni zgadza się z taką oceną.
Stosownie do art. 61a § 1 k.p.a. gdy żądanie wszczęcia postępowania zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Prawidłowo przyjął Sąd Wojewódzki, że przez wymienione w art. 61 a § 1 "inne uzasadnione przyczyny", uniemożliwiające wszczęcie postępowania administracyjnego, należy rozumieć sytuacje, które w sposób oczywisty stanowią przeszkodę do wszczęcia postępowania. Taka sytuacja występuje w niniejszej sprawie, która nie podlega załatwieniu przez organ administracyjny w formie decyzji administracyjnej, bowiem ma cywilnoprawny charakter.
Przepis art. 3 ust. 1 ustawy o przejmowaniu nieruchomości rolnych na własność Państwa za zaległe należności scalone stanowił, że przymusowe przejęcie całości lub części nieruchomości rolnej na własność Państwa następowało na podstawie postanowienia sądu powiatowego właściwego ze względu na miejsce położenia nieruchomości. Wniosek o wydanie postanowienia zgłaszał organ finansowy w wykonaniu uchwały prezydium powiatowej rady narodowej o wszczęciu postępowania. Do wniosku organ finansowy dołącza odpis uchwały prezydium powiatowej rady narodowej i wykaz należności scalonych. Z przepisu tego wyraźnie zatem wynika, że rozstrzygnięcie o prawach i obowiązkach w przedmiotowej materii należało do kompetencji sądu powiatowego. Nie mógł takiego skutku wywrzeć wniosek Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w H. z dnia [...] maja 1971 r., który w niniejszej sprawie, jak prawidło podkreślił Sąd I instancji, otwierał postępowanie sądowe, toczące się w trybie nieprocesowym, w którym sąd powszechny samodzielnie ustalał, czy zachodzą warunki do przejęcia nieruchomości przewidziane w art. 31 i art. 32 powołanej wyżej ustawy.
Zawarte we wniosku dane o przejęciu części czy całości nieruchomości ustalone przez władzę administracyjną w stadium postępowania przedsądowego sąd ten rozważał na tle całokształtu okoliczności sprawy. Nie był w tym zakresie związany, gdyż co do zasadności i zakresu przejęcia nieruchomości rolnej decydował na podstawie własnych, danych mu przez ustawę samodzielnych uprawnień, niezależnych od władzy administracyjnej (por. uchwała SN z 23 sierpnia 1968 r. sygn. akt III CZP 69/68). Sąd powszechny w tym postępowaniu badał zarówno spełnienie przesłanek formalnych (wniosek organu finansowego poprzedzony uchwałą prezydium powiatowej rady narodowej), jak i przesłanek materialnych z art. 31 i art. 32 ww. ustawy.
W świetle art. 3 ust. 1 ustawy o przejmowaniu nieruchomości rolnych na własność Państwa za zaległe należności zarówno uchwała prezydium powiatowej rady narodowej (naczelnika powiatu), jak i wniosek organu finansowego nie rozstrzygają o niczyich prawach i obowiązkach, a mają jedynie na celu doprowadzenie do tego, aby o prawach i obowiązkach orzekł sąd powszechny. Nie stanowią wobec tego sprawy administracyjnej. Organ powinien był zatem odmówić wszczęcia postępowania administracyjnego w oparciu o art. 61a k.p.a. (por. wyrok NSA z 16 października 2015 r., I OSK 271/14).
Nie doszło zatem do wskazanych w skardze kasacyjnej naruszeń, a Sąd Wojewódzki prawidłowo zamknął rozprawę i wydał wyrok uznając, że sprawa jest całkowicie wyjaśniona.
Wobec powyższego Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.