Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 18 lipca 2008 r., sygn. akt II SA/Ke 276/08. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach oddalił skargę B. M. na decyzję Wojewody Świętokrzyskiego z dnia [...] marca 2008 r. znak: [...] w przedmiocie odmowy umorzenia pożyczki.
W uzasadnieniu powyższego wyroku Sąd wskazał na następujący stan faktyczny i prawny sprawy: Rejonowy Urząd Pracy w Sandomierzu w dniu [...] marca 1993r. udzielił B. M. pożyczki na rozpoczęcie działalności gospodarczej w zakresie hotelarstwa w kwocie [...] milionów starych złotych. Zgodnie z umową pożyczka miała być spłacona w 14 kwartalnych ratach, począwszy od 1 sierpnia 1993r. Jako zabezpieczenie jej spłaty została ustanowiona hipoteka na nieruchomości położonej w Sandomierzu, stanowiącej własność B. M. i jego żony.
W dniu [...] lutego 2004r. B. M. złożył wniosek o umorzenie udzielonej mu pożyczki wraz z należnymi odsetkami, motywując to trudną sytuacją materialną.
Decyzją z dnia [...] marca 2004 r. Starosta Sandomierski na podstawie art. 6 pkt 15 lit. d i art. 18 pkt 4a ustawy z dnia 14 grudnia 1994 r. o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu (Dz. U. z 2003 r., Nr 58, poz. 514) oraz art. 104k.p.a., odmówił umorzenia B. M. pożyczki wraz z należnymi odsetkami, a na skutek odwołania z dnia [...] kwietnia 2004 r., rozstrzygnięcie to zostało utrzymane w mocy decyzją Wojewody Świętokrzyskiego z dnia [...] czerwca 2004 r.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach wyrokiem z dnia 28 października 2005r., sygn. akt II SA/Ke 88/05 uchylił obie wskazane wyżej decyzje, stwierdzając, że organy wbrew dyspozycji art. 18 ust. 4a pkt 5 ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu nie przeprowadziły postępowania mającego na celu wyjaśnienie, czy w sprawie zachodzą szczególne względy gospodarcze lub społeczne przemawiające za umorzeniem pożyczki.
Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Starosta Sandomierski, decyzją z dnia [...] lipca 2006r., na podstawie art. 139 art. 5 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz..U. Nr 99, poz. 1001 z późn. zm), odmówił umorzenia pożyczki wraz z należnymi odsetkami, a Wojewoda Świętokrzyski utrzymał to rozstrzygnięcie w mocy decyzją z dnia [...] października 2006 r.
Wojewódzki Sąd Administracyjnego w Kielcach wyrokiem z dnia 12 stycznia 2007 r., sygn. akt. II SA/Ke 652/06 ponownie uchylił decyzje organów obu instancji, wskazując, że organy nie ustaliły okoliczności, o których mowa w art. 18 ust. 4a pkt 1-5 ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu, w szczególności dotyczących stanu majątkowego skarżącego.
Rozpatrując ponownie sprawę Starosta Sandomierski zwrócił się do Sądu Rejonowego Ostrowcu Świętokrzyskim – Wydział Ksiąg Wieczystych o wydanie odpisu z księgi wieczystej nr KW [...], a do Starostwa Powiatowego o informację, czy B. M. figuruje w ewidencji jako właściciel działek nr [...] i [...] położonych w Ostrowcu Świętokrzyskim, a także do Ośrodka Pomocy Społecznej w Sandomierzu o udostępnienie danych ze zbioru danych osobowych o ustalenie sytuacji materialnej i rodzinnej i następnie postanowieniem z dnia [...] maja 2007r. na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 kpa zawiesił postępowanie.
Decyzją z dnia [...] stycznia 2008r. Starosta Sandomierski, na podstawie art. 139 ust.
5. art. 9 pkt 14 lit. d powołanej ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, odmówił B. M. umorzenia pożyczki wraz z należnymi odsetkami, wskazując, że w wyniku postępowania wyjaśniającego zostało ustalone, że jest on właścicielem położonych w Ostrowcu Świętokrzyskim działek o powierzchni 0,2069 ha oraz 0,6103 ha oraz, że Powiatowa Rada Zatrudnienia w Sandomierzu w dniu [...] grudnia 2007 r. negatywnie zaopiniowała wniosek B. M. o umorzenie pożyczki.
Decyzją z dnia [...] marca 2008 r. znak: [...] Wojewoda Świętokrzyski po rozpatrzeniu odwołania B. M. uchylił w całości wskazaną wyżej decyzję i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji, wskazując, że tenże organ przy jej wydaniu nie uwzględnił wszystkich wytycznych, zawartych w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z dnia 12 stycznia 2007r. Organ ten bowiem ustalił, iż B. M. jest właścicielem działek położonych w Ostrowcu Świętokrzyskim o powierzchni 0,2069 ha oraz 0,6103 ha opierając się na piśmie Starostwa Powiatowego w Ostrowcu Świętokrzyskim z dnia [...] czerwca 2007r. oraz na odpisie z księgi wieczystej nr [...] z dnia [...] września 2007r., z którego wynika, że dotyczy on tylko działek: Nr [...],[...],[...] oraz [...] o łącznej powierzchni 0,5507 ha oraz, że w dziale III zawarto ostrzeżenie o niezgodności treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym.
Wojewoda Świętokrzyski podkreślił, że z pisma Sądu Rejonowego w Ostrowcu Świętokrzyskim z dnia [...] sierpnia 2007r. wynika, że wskazana księga nie obejmuje działki nr [...], natomiast zgodnie z wypisem z rejestru gruntów z dnia [...] czerwca 2007 r., dla działki nr [...] i [...] o łącznej powierzchni 0,6103 ha w rubryce - Nr KW lub inny dokument własności - widnieje oznaczenie [...]. Wojewoda zaznaczył, że organ pierwszej instancji dla wskazanych nieruchomości nie uzyskał odpisu z księgi wieczystej, ani też odpisu aktu notarialnego, które to dokumenty zgodnie z wytycznymi Sądu potwierdzałby prawo własności B. M. Organ drugiej instancji zauważył także, iż istnieją rozbieżności co do numerów działek w ramach księgi wieczystej KW Nr [...], bowiem z wypisu z rejestru gruntów wynika, że B. M. jest właścicielem działki nr [...] - tereny przemysłowe o pow. 0,2069 ha, podczas gdy taka działka nie jest wymieniona w uzyskanym odpisie z księgi wieczystej.
Wojewoda zwrócił również uwagę, że organ pierwszej instancji w dniu wydania decyzji nie dysponował aktualnymi informacjami, co do stanu majątkowego B. M. Na wskazaną wyżej decyzję B. M. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach, zarzucając, że Wojewoda powinien zbadać przede wszystkim kwestie wygaśnięcia tytułu prawnego dochodzenia roszczenia z tytułu zaciągniętej pożyczki. Wskazał, że od marca 2004 r. nie ma możliwości ściągnięcia zadłużenia, ponieważ w żaden sposób nie przerwano biegu przedawnienia, w związku z czym wierzytelność się przedawniła.
Wyrokiem z dnia 18 lipca 2008 r., sygn. akt II SA/Ke 276/08. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach oddalając skargę B. M. na decyzję Wojewody Świętokrzyskiego z dnia [...] marca 2008 r., stwierdził, że zarzut skarżącego, iż wygasło prawo do dochodzenia roszczenia, w związku z czym postępowanie jako bezprzedmiotowe powinno ulec umorzeniu, jest bezzasadny.
Sąd pierwszej instancji wskazał, że zgodnie z art. 123 § 1 pkt 1 k.c., bieg przedawnienia przerywa się między innymi przez każdą czynność przed sądem lub innym organem powołanym do rozpoznawania spraw lub egzekwowania roszczeń danego rodzaju, przedsięwziętą bezpośrednio w celu dochodzenia lub ustalenia albo zaspokojenia lub zabezpieczenia roszczenia. W niniejszej natomiast sprawie z jej akt administracyjnych wynika, iż Sąd Rejonowy w Sandomierzu nakazem zapłaty z dnia [...] marca 1994 r. zobowiązał B. M. do zapłacenia kwoty, na jaką opiewała przedmiotowa pożyczka.
Sąd stwierdził zatem, że bieg przedawnienia został przerwany. Po uzyskaniu klauzuli wykonalności wierzyciel wystąpił do komornika o wszczęcie postępowania egzekucyjnego. Sąd podkreślił, że postępowanie to dotychczas nie zostało zakończone, w szczególności toczyło się jeszcze w dniu [...] marca 2008 r., o czym świadczy znajdujące się w aktach administracyjnych postanowienie Sądu Rejonowego w Sandomierzu. Zgodnie natomiast z art. 124 § 2 k.c., w razie przerwania przedawnienia przez czynność w postępowaniu przed sądem lub innym organem powołanym do rozpoznawania spraw lub egzekwowania roszczeń danego rodzaju albo przed sądem polubownym albo przez wszczęcie mediacji, przedawnienie nie biegnie na nowo, dopóki postępowanie to nie zostanie zakończone.
W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach, Wojewoda Świętokrzyski ma w niniejszej sprawie rację uznając, że organ pierwszej instancji nie uwzględnił wszystkich wytycznych Sądu zawartych w wyroku z dnia 12 stycznia 2007r., bowiem sytuacja materialna skarżącego nie została należycie wyjaśniona.
Sąd uznał zatem, że skoro powodem, dla którego odmówiono skarżącemu umorzenia pożyczki jest fakt, iż jest on właścicielem innych nieruchomości, to organ powinien dokładnie ustalić, jakie to są nieruchomości i czy skarżący jest ich właścicielem, czy też nie, przy czym Sąd podkreślił, że skarżący w składanych odwołaniach od poprzednio wydanych w tej sprawie decyzji, kwestionował, że jest właścicielem działek położonych na terenie Ostrowca oraz podnosił, iż z jakichś względów nie może nimi dysponować. Zdaniem Sądu pierwszej instancji niewyjaśnienie tych okoliczności spowodowało, że dwukrotnie już Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach uchylał wydane w tej sprawie decyzje, a mimo tego jednak organ pierwszej instancji ponownie rozpoznając sprawę nie wyjaśnił do końca tych wątpliwości. Zdaniem Sądu organ ten nie ustalił także aktualnej sytuacji rodzinnej i majątkowej B. M. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zauważył z urzędu, że decyzja organu pierwszej instancji została wydana w czasie, gdy postępowanie w sprawie było zawieszone postanowieniem z dnia [...] maja 2007 r., zatem z naruszeniem art. 102 k.p.a., który wskazuje, jakie czynności mogą być podejmowane w czasie, gdy postępowanie jest zawieszone, oraz z naruszeniem art. 97 § 2 k.p.a., gdyż organ bez wcześniejszego podjęcia postępowania merytorycznie rozstrzygnął sprawę.
Również z urzędu Sąd pierwszej instancji zauważył, że organ pierwszej instancji zawiesił postępowanie z naruszeniem art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a., wskazując, że zwrócenie się do sądu powszechnego o nadesłanie odpisu z księgi wieczystej, oraz do Starostwa Powiatowego w sprawie nadesłanie wypisów z ewidencji gruntów, czy też do Ośrodka Pomocy Społecznej o ustalenie sytuacji materialnej skarżącego nie mieści się w pojęciu "rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego", o którym mowa w art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a.
Od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach skargę kasacyjną złożył pełnomocnik B. M., wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji oraz o zasądzenie na rzecz pełnomocnika kosztów zastępstwa w postępowaniu kasacyjnym według norm przepisanych.
Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie przepisów prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 125 k.c. przez przyjęcie, iż nie zachodzą przesłanki do przedawnienia roszczenia wobec Rejonowego Urzędu Pracy w Sandomierzu dotyczące wydanego nakazu zapłaty z dnia [...] marca 1994 r. w postępowaniu nakazowym przez Sąd Rejonowy w Sandomierzu.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wskazano, że od daty wydania nakazu zapłaty, to jest od dnia [...] marca 1994 r. do chwili obecnej upłynęło 14 lat, a stosownie do art. 125 k.c., roszczenie stwierdzone prawomocnym orzeczeniem sądu przedawnia się z upływem lat dziesięciu.
W związku z tym stwierdzono, że w niniejszej sprawie roszczenie Rejonowego Urzędu Pracy w Sandomierzu o zapłatę kwoty pożyczki stwierdzone prawomocnym nakazem zapłaty w stosunku do skarżącego uległo przedawnieniu w 2004 r.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.
W myśl art. 174 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach:
- 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie;
- 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, albowiem według art. 183 § 1 wskazanej wyżej ustawy rozpoznaje skargę w jej granicach, biorąc z urzędu pod uwagę jedynie nieważność postępowania. Oznacza to, że zakres rozpoznania sprawy przez ten Sąd wyznacza sama strona wnosząca skargę kasacyjną poprzez konstrukcję podstaw kasacyjnych.
W związku z tym stwierdzić należy, że strona wnosząca skargę kasacyjną, kwestionująca orzeczenie wojewódzkiego sądu administracyjnego obowiązana jest wskazać przepisy, które w jej ocenie zostały naruszone (vide wyrok w składzie 7 sędziów NSA z dnia 16 stycznia 2006 r. w sprawie sygn. akt I OPS 4/05, ONSAiWSA 2/2006, poz. 39). Oznacza to konieczność powołania konkretnych przepisów prawa, którym – zdaniem skarżącego – uchybił sąd, określenia, jaką postać miało to naruszenie, uzasadnienia zarzutu ich naruszenia, a w razie zgłoszenia zarzutu naruszenia prawa procesowego – wykazania dodatkowo, że to wytknięte uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Wskazanie naruszonych przepisów następuje poprzez przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie. Kasacja nieodpowiadająca tym wymaganiom, pozbawiona konstytuujących ją elementów treściowych uniemożliwia sądowi ocenę jej zasadności.
Podstawę prawną wydania decyzji stanowi przepis art. 18 ust. 4a ustawy z dnia 14 grudnia 1994 r. o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu (Dz. U. z 2003 r., Nr 58, poz. 514 ze zm.), który ma zastosowanie do niniejszej sprawy na podstawie art. 146 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz. U. z 2008 r., Nr 69, poz. 415 z późn. zm.). Przepis art. 18 ust. 4a powołanej wyżej ustawy z dnia 14 grudnia 1994 r. stanowi, że "Starosta może odroczyć termin spłaty, rozłożyć na raty albo po zasięgnięciu opinii powiatowej rady zatrudnienia umorzyć w części lub w całości pożyczkę, o której mowa w ust. 1, jeżeli:
- 1) w wyniku postępowania egzekucyjnego lub na podstawie innych okoliczności lub dokumentów stwierdzono, że pożyczkobiorca nie posiada majątku, z którego można dochodzić należności;
- 2) w wyniku egzekucji pożyczkobiorca lub osoby pozostające na jego utrzymaniu byłyby pozbawione niezbędnych środków utrzymania;
- 3) pożyczkobiorca zmarł nie pozostawiając majątku, z którego można dochodzić należności;
- 4) wydatki egzekucyjne będą wyższe od należności;
- 5) przeprowadzone postępowanie wyjaśniające wykaże, że za umorzeniem przemawiają szczególne względy gospodarcze lub społeczne".
Zasadnie zatem organ drugiej instancji wskazał, że przesłanki wynikające z tego przepisu nie zostały wyjaśnione w toku postępowania administracyjnego i wydał decyzję kasatoryjną, co Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach uznał za decyzję nienaruszającą przepisów obowiązującego prawa.
Dodać należy, że na dłużniku ciąży obowiązek przedstawienia dowodu o stanie egzekucji prowadzonej w celu dochodzenia spłaty należności. Natomiast w niniejszej sprawie skarżący kasacyjnie zarzuca jedynie naruszenie przepisu art. 125 k.c., który to przepis ma zastosowanie do postępowania przed sądem powszechnym, gdyż roszczenie zostało stwierdzone prawomocnym nakazem zapłaty wydanym przez Sąd Rejonowy w Sandomierzu z dnia [...] marca 1994 r.
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł, jak w sentencji
Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł w wyroku o przyznaniu pełnomocnikowi skarżącego wynagrodzenia na zasadzie prawa pomocy, gdyż przepisy art. 209 i 210 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi mają zastosowanie tylko do kosztów postępowania między stronami. Natomiast wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną należne od Skarbu Państwa (art. 250 wskazanej ustawy), przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 258 - 261 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Stosownie do § 16 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz.U. nr 163, poz. 1349 z późn. zm.), pełnomocnik skarżącego powinien złożyć wojewódzkiemu sądowi administracyjnemu oświadczenie, o jakim mowa w tym przepisie.