Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wyrokiem z 23 kwietnia 2021 r. II SA/Gl 138/21 oddalił skargę [...] (Skarżący) na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Częstochowie (Kolegium) z 26 listopada 2020 r. w przedmiocie nieodpłatnego przyznania nieruchomości.
Skarżący wniósł od powyższego wyroku skargę kasacyjną zaskarżając go w całości i zarzucając mu:
1, na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. naruszenie przepisów prawa materialnego, a mianowicie:
- - art. 118 ust. 2 a ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników poprzez błędną jego wykładnię polegającą na przyjęciu, iż znajduje on zastosowanie tylko wtedy, gdy w decyzji o przejęciu gospodarstwa rolnego na rzecz Skarbu Państwa wskazane zostało prawo dożywotniego użytkowania działki na rzecz przekazujących podczas gdy znajduje on zastosowanie również w sytuacji gdy pomimo braku takiego wskazania, prawo dożywotniego użytkowania działki było wykonywane przez przekazujących, przy akceptacji właściciela nieruchomości
- 2. na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie:
- - naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 134 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 8, art. 9, art. 77 § 1 k.p.a. oraz art. 107 § 3 k.p.a. polegające na oddaleniu zamiast uwzględnieniu skargi, a w konsekwencji nieuchylenie decyzji organu II instancji, pomimo, że nie zebrano i nie rozważono całego materiału dowodowego w niniejszej sprawie, w tym nie ustalono zakresu oraz czasokresu władania nieruchomością ozn. nr [...] o powierzchni 0,3 h przez [...] i [...] oraz nie wyjaśniono jakie znaczenie ma treść wniosku złożonego w 1979 r. przez małżonków Królewskich oraz nie rozważono przyczyn i skutków prawnych podziału nieruchomości ozn. nr [...] co skutkowało nienależytym i niewyczerpującym wyjaśnieniem Skarżącemu w uzasadnieniu decyzji okoliczności faktycznych i prawnych, mających wpływ na ustalenie praw i obowiązków skarżącego, będących przedmiotem postępowania administracyjnego.
Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gliwicach oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych,
W piśmie z 31 marca 2022 r. Skarżący podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie podkreślając, że jest cały czas we władaniu działki [...], która wydzielona została z gospodarstwa rolnego [...] i [...] w celu przekazania im jej w dożywotnie użytkowanie.
Odpowiedź na skargę kasacyjną nie została wniesiona.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z art. 183 §1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.), powoływanej dalej jako "p.p.s.a.", Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W sprawie nie zachodzą okoliczności skutkujące nieważnością postępowania, określone w art. 183 § 2 P.p.s.a., należy zatem ograniczyć się do zarzutów wskazanych w podstawie skargi kasacyjnej. Związanie granicami skargi kasacyjnej oznacza natomiast związanie wskazanymi w niej podstawami zaskarżenia oraz wnioskiem.
Ocenę naruszenia przepisów wskazanych w skardze kasacyjnej należy poprzedzić przypomnieniem istoty sporu zaistniałego w sprawie.
Skarżący wystąpił o wydanie decyzji przyznającej nieodpłatnie na jego rzecz prawa własności nieruchomości gruntowej położonej w obrębie ewidencyjnym [...], oznaczonej jako działka [...] o powierzchni 0,3 ha, która stanowi własność Gminy [...]. Podstawą prawną żądania Skarżącego był art. art. 118 ust. 1 i 2a ustawy z dnia 20 grudnia 1990. o ubezpieczeniu społecznym rolników (obecnie tekst jednolity Dz. U. z 2021 r., poz. 266 ze zm. – dalej u.s.r.).
Sporna działka została przejęta na rzecz Skarbu Państwa na podstawie decyzji Naczelnika Miasta i Gminy w [...] z 3 listopada 1979 r. w sprawie przejęcia gospodarstwa rolnego na rzecz Skarbu Państwa, w zamian za rentę, od [...] i [...] – dziadków Skarżącego.
Organy obu instancji uznały, że skoro w decyzji z 3 listopada 1979 r. nie zostało ustanowione prawo użytkowania przedmiotowej działki, nie zostały spełnione przesłanki do zastosowania art. 18 ust. 1 i 2a ustawy u.s.r. Stanowisko to podzielone zostało przez sąd pierwszej instancji.
Dla możliwości zastosowania art. 118 ust. 2a u. s. r. konieczne było ustalenie, że wstępnemu osoby występującej o przyznanie prawa własności działki przysługiwało prawo jej użytkowania z mocy dotychczasowych przepisów regulujących przekazanie gospodarstwa rolnego na rzecz Skarbu Państwa.
W sprawie niesporne jest, że w decyzji z 3 listopada 1979 r. o przejęciu przez Skarb Państwa gospodarstwa rolnego nie zostało zawarte żadne rozstrzygnięcie o przyznaniu dziadkom Skarżącego prawa użytkowania działki gruntu.
Jak wynika z akt administracyjnych sprawy, Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z 16 marca 2018 r. umorzył prowadzone z wniosku Skarżącego postępowanie w sprawie zmiany, w trybie art. 155 k.p.a., decyzji Naczelnika Miasta i Gminy [...] (Naczelnik z 3 listopada 1979 r. nr 7015"a"/64/79) orzekającej o przejęciu od [...] i [...] małż. [...] na własność Państwa gospodarstwa rolnego o pow. 3,1987 ha, położonego w Osieku, poprzez ustalenie prawa użytkowania działki nr [...] o pow. 0,3 ha.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 21 listopada 2018 roku sygn. akt I SA/Wa 1060/18 oddalił skargę Skarżącego na decyzję Ministra, następnie Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z 27 maja 2020 r. I OSK 1592/19 oddalił skargę kasacyjną.
Decyzja z 3 listopada 1979 r. wydana została na podstawie ustawy z dnia 27 października 1977 r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin (Dz. U. z 1977 r., Nr 32, poz. 140 ze zm., dalej "ustawa"). W ustawie tej przewidziane uprawnienie rolnika który przekazał gospodarstwo rolne następcy lub Państwu do bezpłatnego użytkowania działki gruntu rolnego o obszarze do 0,3 ha (art. 22 ust. 1 ustawy), a w razie przekazania nieruchomości wraz z budynkami – prawo do bezpłatnego użytkowania działki gruntu o powierzchni do 0,3 ha (art. 55 ust. 2 pkt 2 ustawy).
W obu przypadkach do bezpłatnego użytkowania działki gruntu zastosowanie miał art. 22 ust. 2 ustawy, zgodnie z którym do korzystania z lokalu mieszkalnego, pomieszczeń gospodarskich oraz użytkowania działki gruntu rolnego stosuje się przepisy Kodeksu cywilnego o służebności mieszkania i o użytkowaniu.
Prawo użytkowania przewidziane w ustawie stanowiło zatem ograniczone prawo rzeczowe w rozumieniu przepisów kodeksu cywilnego. Jego powstanie wymagało potwierdzenia poprzez wydanie decyzji administracyjnej – o ile nieruchomość przekazana została Skarbowi Państwa lub w drodze umowy – o ile nieruchomość przekazana została następcy. Nie było natomiast możliwe powstanie tego w sposób dorozumiany – a takie stanowisko prezentuje Skarżący.
W sytuacji, w której w decyzji wydanej na podstawie ustawy nie wskazano, iż osoby przekazujące gospodarstwa mają prawo do użytkowania działki o określonej powierzchni, brak jest podstaw do uznania, że prawo takie powstało i przysługiwało adresatom decyzji.
Zatem przywoływane przez Skarżącego w skardze kasacyjnej okoliczności takie jak treść wniosku złożonego przez małżonków [...] w 1979 r., wystąpienie przez Naczelnika z wnioskiem o podział działki [...] celem wydzielenia działki, która miała zostać przekazana w użytkowanie małżonkom [...], przypisanie w dokumentach geodezyjnych [...] do działki [...] pozostają bez znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy. Brak stosownego rozstrzygnięcia o przyznaniu dziadkom Skarżącego prawa użytkowania działki oznacza, że prawo to nie powstało.
Skarżący nie może być zatem uznany za osobę, o której mowa w art. 118 ust. 2a u.s.r., to jest za zstępnego osoby uprawnionej. Będące jego wstępnymi osoby, które przekazały gospodarstwo rolne nie nabyły prawa użytkowania działki.
W konsekwencji, zarzuty podniesione w skardze kasacyjnej uznać należało za niezasadne.
Sąd kasacyjny wskazuje w tym miejscu, że przywołany w skardze kasacyjnej fragment uzasadnienia wyroku NSA z 27 maja 2020 r. I OSK 1592/19, zgodnie z którym "wynik niniejszej sprawy nie przesądza o ewentualnym prawie [...] i [...] do użytkowania tej działki" nie oznacza, że Sąd rozpoznający sprawę ze skargi na decyzję Ministra umarzającą postępowanie w sprawie zmiany w trybie art. 155 k.p.a. decyzji z 3 listopada 1979 r. przesądził o istnieniu po stronie dziadków Skarżącego prawa użytkowania działki.
Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a oddalił skargę kasacyjną. Uzasadnienie niniejszego wyroku sporządzone zostało zgodnie z wymogami art. 193 zdanie drugie p.p.s.a.
W niniejszej sprawie pełnomocnik skarżącego kasacyjnie – na podstawie art. 176 § 2 p.p.s.a. – zrzekł się rozprawy, a strona przeciwna w ustawowym terminie nie zawnioskowała o przeprowadzenie rozprawy, stąd też rozpoznanie skargi kasacyjnej nastąpiło na posiedzeniu niejawnym, zgodnie z art. 182 § 2 i 3 p.p.s.a.