Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 22 lipca 2009 r., sygn. akt II SA/Wa 749/09 oddalił skargę Z. L. na postanowienie Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu z dnia [...] września 2007 r. nr [...]w przedmiocie przekazania wniosku według właściwości.
Powyższe rozstrzygnięcie Sąd ten poprzedził następującymi ustaleniami faktycznymi i oceną prawną:
Postanowieniem z dnia [...] września 2007 r. nr [...], Prezes Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz.1071 ze zm.), po ponownym rozpatrzeniu sprawy, utrzymał w mocy swoje wcześniejsze postanowienie z dnia[...]sierpnia 2007 r. nr [...]w przedmiocie przekazania według właściwości Dyrektorowi Oddziału Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu w Warszawie wniosku Z. L. z dnia [...] grudnia 2002 r.
W uzasadnieniu postanowienia organ podał, że Z. L. zwrócił się wnioskiem z dnia [...] grudnia 2002 r. do Instytutu Pamięci Narodowej o udostępnienie dokumentów/zapytanie o status pokrzywdzonego na podstawie obowiązującej wówczas ustawy z dnia 18 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (Dz. U. z 1998 r. Nr 155, poz. 1016 ze zm.). Organ stwierdził, że w wyniku uchylenia przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 21 marca 2006 r. sygn. akt IV SA/Wa 2427/05 postanowień Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej z dnia [...] stycznia i [...] maja 2004 r., w przedmiocie odmowy wydania zaświadczenia stwierdzającego, iż wnioskodawca jest osobą pokrzywdzoną w rozumieniu art. 6 ustawy o IPN, wniosek Z. L. z mocy prawa stał się na podstawie art. 63 ust. 1 ustawy z dnia 18 października 2006 r. o ujawnianiu informacji o dokumentach organów bezpieczeństwa państwa z lat 1944-1990 oraz treści tych dokumentów, wnioskiem o udostępnienie do wglądu kopii dokumentów dotyczących wnioskodawcy.
Organ ponadto wskazał, że organem właściwym do rozpatrzenia takiego wniosku jest dyrektor oddziału Instytutu Pamięci Narodowej, który w myśl art. 43 ust. 2 ustawy o IPN (Dz. U. z 2007 r. Nr 63, poz. 424), w sprawach rozstrzyganych decyzją administracyjną jest organem pierwszej instancji.
Na powyższe postanowienie Z. L. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który wyrokiem z 23 kwietnia 2008 r. sygn. akt II SA/Wa 119/08 oddalił skargę, podzielając powyższe stanowisko organu.
Naczelny Sąd Administracyjny, po rozpoznaniu skargi kasacyjnej Z.L., wyrokiem z dnia 21 kwietnia 2009 r. sygn. akt I OSK 1095/08, uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie.
W uzasadnieniu powyższego wyroku Naczelny Sąd Administracyjny podzielił stanowisko Sądu pierwszej instancji w zakresie skutków spowodowanych wejściem w życie art. 63 ustawy z dnia 18 października 2006 r. o ujawnianiu informacji o dokumentach organów bezpieczeństwa państwa z lat 1944-1990 oraz o treści tych dokumentów wskazując, że zgodnie z treścią art. 63 ust. 1 ww. ustawy wnioski o ustalenie statusu pokrzywdzonego, niezrealizowane do dnia wejścia w życie nowelizacji ustawy o IPN traktuje się jako wnioski o udostępnienie do wglądu kopii dokumentów dotyczących wnioskodawcy. Sąd dodał, że art. 63 ust. 2 ustawy dotyczy spraw niezakończonych i odsyła do nowych przepisów, stąd wniosek skarżącego stał się wnioskiem o udostępnienie dokumentów zgodnie z art. 43 ust. 2 ustawy o IPN i właściwym do rozpatrzenia takiego wniosku jest dyrektor oddziału IPN jako organ pierwszej instancji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 22 lipca 2009 r., sygn. akt II SA/Wa 749/09, oddalając na podstawie art. 151 w związku z art. 190 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi skargę Z. L. na postanowienie Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu z dnia [...] września 2007 r. nr [...]w pełni podzielił pogląd Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażony w uzasadnieniu wyroku z dnia 21 kwietnia 2008 r. Sąd wskazał, że przepis przejściowy art. 63 ustawy z dnia 18 października 2006 r. o ujawnianiu informacji o dokumentach organów bezpieczeństwa państwa z lat 1944- 1990 oraz treści tych dokumentów (Dz. U. z 2007 r. Nr 63, poz. 425 ze zm.) określa tryb postępowania w przypadku wniosków niezrealizowanych, wszczętych i niezakończonych do dnia wejścia w życie tej ustawy.
W świetle art. 63 ust. 1 wnioski o ustalenie statusu pokrzywdzonego niezrealizowane do dnia wejścia w życie nowelizacji ustawy o IPN traktuje się jako wnioski, o których mowa w art. 30 ust. 1 ustawy o IPN w jej nowym brzmieniu, tj. jako wnioski o udostępnienie do wglądu kopii dokumentów dotyczących wnioskodawcy. Sąd dodał, że zgodnie z art. 63 ust. 2 powołanej ustawy "do spraw, o których mowa w ust. 1, wszczętych i niezakończonych do dnia wejścia w życie niniejszej ustawy, stosuje się przepisy w brzmieniu ustalonym niniejszą ustawą". Przepis art. 63 ust. 1 dotyczy sytuacji, w której złożony wniosek nie został w ogóle rozpatrzony, natomiast art. 63 ust. 2 w przypadku spraw niezakończonych odsyła do przepisów nowych.
Mając na uwadze powyższe Sąd stwierdził, że wniosek Z. L. z dnia [...] grudnia 2002 r. z mocy prawa - art. 63 ust. 1 ustawy o ujawnianiu informacji, stał się wnioskiem o udostępnienie do wglądu kopii dokumentów dotyczących wnioskodawcy, a wniosek ów, po uchyleniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, wyrokiem z dnia 21 marca 2006 r., sygn. akt IV SA/Wa 2427/05, wydanych przez Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej postanowień z dnia [...] stycznia i [...] maja 2004 r. pozostał niezrealizowany. W świetle art. 43 ust. 2 ustawy o IPN, właściwym do rozpatrzenia wniosku jest dyrektor oddziału Instytutu Pamięci Narodowej jako organ pierwszej instancji, zaś organem odwoławczym jest Prezes Instytutu Pamięci Narodowej.
Od powyższego wyroku skarżący Z. L. wniósł skargę kasacyjną. Zaskarżając wyrok w całości skarżący zarzucił naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na przebieg sprawy tj. art. 43 ustawy z dnia 18 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciw Narodowi Polskiemu (tekst jedn. Dz. U. z 2007 r. Nr 63. poz. 424 ze zm.) polegające na uznaniu, iż organem właściwym do wydania decyzji administracyjnej w przedmiocie udostępnienia dokumentów jest dyrektor oddziału Instytutu Pamięci Narodowej.
W oparciu o powyższy zarzut skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania i zasądzenie kosztów postępowania wg norm przepisanych.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że Z. L. wniosek do Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu złożył w dniu 31 grudnia 2002 r. Wniosek ten pierwotnie dotyczył przyznania skarżącemu statusu pokrzywdzonego i winien być rozpatrzony zgodnie z przepisami ustawy z dnia 18 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciw Narodowi Polskiemu przez organ właściwy jakim jest Prezes Instytutu Pamięci Narodowej. Wniosek ten został rozpoznany przez organ administracyjny w niewłaściwym trybie, organ potraktował wniosek skarżącego jako wniosek o wydanie zaświadczenia w trybie określonym w rozdziale VII kodeksu postępowania administracyjnego, podczas gdy w świetle obowiązujących przepisów, a w szczególności w drodze wykładni art. 6 ustawy z dnia 18 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciw Narodowi Polskiemu, konkretyzacja normy prawa materialnego, jaką stanowi art. 6 ww. ustawy wymaga formy decyzji administracyjnej oraz przeprowadzenia postępowania administracyjnego w trybie i na zasadach określonych przepisami kodeksu postępowania administracyjnego.
Skarżący podkreślił, że składając przedmiotowy wniosek oczekiwał rozpatrzenia sprawy w trybie przewidzianym przepisami prawa na dzień złożenia swojego wniosku. Zaznaczył ponadto, iż zgodnie z art. 43 ustawy z dnia 18 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciw Narodowi Polskiemu, organem właściwym do rozpatrzenia sprawy skarżącego i wydania stosownej decyzji administracyjnej był Prezes Instytutu Pamięci Narodowej. W tej sytuacji skierowanie sprawy do rozpoznania Dyrektorowi Oddziału Instytutu Pamięci Narodowej według właściwości miejscowej stanowi w przekonaniu skarżącego naruszenie art. 43 ustawy z dnia 18 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciw Narodowi Polskiemu w brzmieniu na dzień złożenia przez Z. L. wniosku o udostępnienie dokumentów/zapytanie o status pokrzywdzonego.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.
Wobec tego, że w rozpoznawanej sprawie nie stwierdzono występowania przesłanek nieważności postępowania sądowoadministracyjnego zakończonego zaskarżonym wyrokiem, które wskazane zostały w art. 183 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej P.p.s.a.), zgodnie z § 1 powołanego artykułu, Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej.
Podniesiony w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia art. 43 ustawy z dnia 18 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciw Narodowi Polskiemu (Dz. U. z 2007 r. Nr 67, poz. 424 ze zm.) nie mógł być uznany za usprawiedliwiony.
Na wstępie zauważyć trzeba, że zarzut ten winien być zgłoszony w ramach podstawy wymienionej w art. 174 pkt 1 P.p.s.a., to jest naruszenia prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie. Niezależnie jednak od powyższego stwierdzić należy, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznając w zaskarżonym wyroku słuszność stanowiska organu, że w świetle art. 43 powołanej ustawy o Instytucie Pamięci Narodowej, właściwym do rozpatrzenia wniosku Z. L. z dnia [...] grudnia 2002 r. jest dyrektor Oddziału Instytutu Pamięci Narodowej jako organ pierwszej instancji, zaś organem odwoławczym jest Prezes Instytutu Pamięci Narodowej, w żaden sposób wskazanemu przepisowi nie uchybił.
Przede wszystkim bowiem podnieść należy, że zasadą jest, iż organy winny rozpatrzyć sprawę w oparciu o przepisy obowiązujące w dacie orzekania. Żądanie, by wniosek Z. L. w dniu 31 grudnia 2002 r. rozpatrzony został w trybie obowiązującym w dacie jego złożenia nie znajduje oparcia w aktualnie obowiązujących przepisach ustawowych.
Niezależnie od tego, że Naczelny Sąd Administracyjny w składzie orzekającym w sprawie w pełni podziela stanowisko wyrażone w zaskarżonym wyroku, to zauważyć trzeba, że Sąd ten na podstawie art. 190 P.p.s.a. związany był wykładnią prawa dokonaną w sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 21 kwietnia 2009 r., I OSK 1095/08. Już w tym wyroku podniesiono, że przepis przejściowy art. 63 ustawy z dnia 18 października 2006 r. o ujawnianiu informacji o dokumentach organów bezpieczeństwa państwa z lat 1944-1990 oraz treści tych dokumentów (Dz. U. z 2007 r. Nr 63, poz. 425 ze zm.) określa tryb postępowania w przypadku wniosków niezrealizowanych, wszczętych i niezakończonych od dnia wejścia w życie ustawy. Zgodnie z treścią art. 63 ust. 1 wnioski o ustalenie statusu pokrzywdzonego niezrealizowane do dnia wejścia w życie nowelizacji ustawy o Instytucie Pamięci Narodowej traktuje się jako wnioski, o których mowa w art. 30 ust. 1 ustawy o Instytucie Pamięci Narodowej w jej nowym brzmieniu, to jest jako wnioski o udostępnienie do wglądu kopii dokumentów dotyczących wnioskodawcy.
Ponadto, zgodnie z art. 63 ust. 2 powołanej ustawy "do spraw, o których mowa w ust. 1, wszczętych i niezakończonych do dnia wejścia w życie niniejszej ustawy, stosuje się przepisy w brzmieniu ustalonym niniejsza ustawą".
Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził następnie w powołanym wyroku, że wniosek Z. L. z dnia [...] grudnia 2002 r. z mocy prawa - art. 63 ust. 1 ustawy o ujawnianiu informacji, stał się wnioskiem o udostępnienie do wglądu kopii dokumentów dotyczących wnioskodawcy.
W świetle powyższego, skoro w myśl art. 43 ust. 2 ustawy z dnia 18 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (Dz. U. z 2007 r. Nr 63, poz. 424 ze zm.) w sprawach rozstrzyganych decyzją administracyjną organem pierwszej instancji jest dyrektor Oddziału Instytutu Pamięci Narodowej, a organem odwoławczym Prezes Instytutu Pamięci Narodowej, Sąd pierwszej instancji zajął w sprawie prawidłowe stanowisko.
Z przedstawionych względów skarga kasacyjna podlegała oddaleniu na podstawie art. 184 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.