Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wyrokiem z dnia 11 października 2017 r., sygn. akt IV SA/Gl 436/17 oddalił skargę K. O. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] marca 2017 r., nr [...] utrzymującą w mocy decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] stycznia 2017 r., nr [...] w przedmiocie odmowy zwolnienia z opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej.
Wyrok zapadł na tle następującego stanu faktycznego i prawnego.
Wnioskiem z dnia [...] września 2016 r., skierowanym do Dyrektora Ośrodka Pomocy Społecznej w [...], K. O. zwróciła się o zwolnienie jej z opłaty za pobyt ojca - H. O. w Domu Pomocy Społecznej w [...], z uwagi na trudną sytuację finansową.
Decyzją z dnia [...] stycznia 2017 r. Prezydent Miasta [...] odmówił wnioskodawczyni zwolnienia z opłaty za pobyt w Domu Pomocy Społecznej w [...]. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia podniósł, że na mocy decyzji Dyrektora Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie w [...] z dnia [...] listopada 2013 r., nr [...], H. O. został umieszczony w Domu Pomocy Społecznej dla Osób Przewlekle Somatycznie Chorych w [...], gdzie zamieszkał w dniu [...] listopada 2013 r. Na podstawie decyzji z dnia [...] grudnia 2013 r., nr [...] ponosi odpłatność za ten pobyt w wysokości 70% własnego dochodu. Wnioskodawczyni na mocy umowy z dnia [...] grudnia 2013 r., zawartej z Dyrektorem Ośrodka Pomocy Społecznej w [...], zobowiązała się do ponoszenia opłaty za pobyt ojca w placówce, w kwocie 1 806,34 zł. miesięcznie. Wnioskodawczyni wyjaśniła, że domaga się całkowitego zwolnienia z ponoszenia odpłatności za pobyt obydwojga rodziców w Domu Pomocy Społecznej w [...]. Podała, że przez okres 3 lat ponosiła odpłatność za pobyt obydwojga rodziców w domu pomocy społecznej, a od marca 2016 r. do lipca 2016 r. odpłatność ta wynosiła łącznie 4 230, 54 zł. miesięcznie, przy czym matka zmarła w dniu [...] listopada 2016 r. Opisała swoją sytuację finansową i życiową podając, że prowadzi gospodarstwo domowe z mężem i synem, a w lipcu 2016 r. dochód jej rodziny wyniósł 10 217,70 zł., co stanowi 3 405,90 zł. na osobę, a miesięczne wydatki wynoszą 7 457,60 zł. Jednocześnie miesięczny dochód rodziny jest wyższy od 300% kryterium dochodowego, które wynosi 1 543, 00 zł. (514,00 zł. x 3 osoby), zatem miesięczna opłata wynosi 1 863,90 zł. Organ administracji ustosunkowując się do wniosku podniósł, że zaciągnięte kredyty nie mogą stanowić podstawy do zastosowania ulgi w trybie art. 64 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, a po śmieci matki wnioskodawczyni odpadła konieczność wnoszenia opłat za jej pobyt w domu pomocy społecznej w wysokości 2 424, 20 zł. miesięcznie. Dlatego odrębną decyzją strona została zwolniona z ponoszenia opłat za pobyt matki w domu pomocy społecznej, za okres od sierpnia 2016 r. do listopada 2016 r., z uwagi na to, że ponosiła również odpłatność za pobyt ojca w domu pomocy społecznej. W ocenie organu administracji sytuacja finansowa strony pozwala na regulowanie odpłatności w umownie ustalonej wysokości i nie daje podstaw do zastosowania żądanej ulgi, a odmowa jej zastosowania nie wpłynie destabilizująco na sytuację materialną jej rodziny.
Od powyższej decyzji wnioskodawczyni wniosła odwołanie domagając się uchylenia zaskarżonej decyzji i orzeczenia co do istoty sprawy ewentualnie uchylenia zaskarżonej decyzji i przekazania jej do ponownego rozpatrzenia przez organ
I instancji. W uzasadnieniu odwołania wskazała na przepis art. 64 pkt 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej wyjaśniając, że ma on charakter uznaniowy, co obliguje organ do podjęcia wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz rozpatrzenia całego materiałów dowodowego zgodnie z art. 7 i art. 77 k.p.a. Organ I instancji nie wywiązał się z tego obowiązku, gdyż z naruszeniem art. 61 ustawy o pomocy społecznej określił osoby zobowiązane do ponoszenia opłat za pobyt w domu pomocy społecznej. Sam ustawodawca wprowadził kolejność ponoszenia tych opłat, zatem istnieje obowiązek ustalenia, czy osoby z danej grupy zobowiązanej do odpłatności istnieją i czy są w stanie ponosić tę odpłatność. Wskazując na art. 128 i art. 129 § 2 k.r.i.o. zdaniem strony koniecznym było zbadanie sytuacji majątkowej również jej brata - T. O., jako krewnego w tej samej linii, zobowiązanego do ponoszenia opłat.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] utrzymując w mocy zaskarżoną decyzję, w uzasadnieniu rozstrzygnięcia przywołało treść art. 64 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jednolity Dz. U. z 2015 r. poz. 163 z późn. zm.), który stanowi, że osoby wnoszące opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej można zwolnić, na ich wniosek, częściowo lub całkowicie z tej opłaty, w szczególności jeżeli: 1) wnoszą opłatę za pobyt innych członków rodziny w domu pomocy społecznej, ośrodku wsparcia lub innej placówce;
- występują uzasadnione okoliczności, zwłaszcza długotrwała choroba, bezrobocie, niepełnosprawność, śmierć członka rodziny, straty materialne powstałe w wyniku klęski żywiołowej lub innych zdarzeń losowych;
- małżonkowie, zstępni, wstępni utrzymują się z jednego świadczenia lub wynagrodzenia;
- osoba obowiązana do wnoszenia opłaty jest w ciąży lub samotnie wychowuje dziecko. Zwolnienie z ponoszenia opłat za pobyt w domy pomocy społecznej ma charakter fakultatywny. Organ administracji może zwolnić z ponoszenia wydatków na dom pomocy społecznej jedynie na wniosek osoby zainteresowanej; wniosek może złożyć osoba ustawowo zobowiązana do wnoszenia opłat, jak również mieszkaniec domu, jeżeli partycypuje on w pokrywaniu wydatków. Ustawodawca jedynie przykładowo wymienił sytuacje uprawniające do zwolnień i nie zależą one bezpośrednio od dochodu, jednakże osoba ubiegająca się o zwolnienie musi spełniać kryteria dochodowe wskazane w art. 61 ust. 2 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej, gdyż w przeciwnym razie obowiązek wnoszenia opłaty nie powstaje. Uiszczanie opłat na dom pomocy społecznej stanowi dla osoby zobowiązanej obciążenie finansowe, głównym powodem zastosowania zwolnienia powinna być sytuacja materialna i rodzinna zobowiązanego. Zwolnienie nie powinno nastąpić, jeżeli pomimo zaistnienia wskazanych okoliczności osoba jest w stanie płacić za pobyt w placówce (np. utrzymuje się z jednego, ale wysokiego wynagrodzenia). Niezasadne zwolnienie jest sprzeczne z zasadą pomocniczości, przerzuca bowiem na jednostki samorządu terytorialnego i obywateli koszty utrzymania osób, które są samowystarczalne pod względem finansowym lub mogą być utrzymywane przez swoich krewnych. W ocenie organu odwoławczego, stosując art. 64 ustawy o pomocy społecznej należy wnikliwie rozważyć, czy w danej sytuacji przerzucenie obowiązków na podatników jest w pełni uzasadnione. Stosowanie powyższego przepisu oparte jest na zasadzie uznaniowości, co oznacza, że organ korzysta ze swobody zastosowania zwolnienia oraz określenia jego zakresu (może zwolnić z części lub całości opłaty). Skorzystanie z uprawnień wymaga zbadania sytuacji materialnej, osobistej i rodzinnej wnioskodawcy. Organ II instancji przywołał wyrok z dnia 15 maja 2014 r. sygn. akt II SA/Sz 66/14, w którym WSA w Szczecinie napisał: "Decyzja w przedmiocie całkowitego lub częściowego zwolnienia z opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej wydana na podstawie art. 64 u.p.s. ma charakter uznaniowy. W przypadku wystąpienia szczególnych okoliczności związanych z sytuacją osoby zobowiązanej do ponoszenia opłaty, organ dokonuje oceny tych okoliczności zgodnie z wymaganiami art. 7 k.p.a., tzn. mając na względzie nie tylko słuszny interes osoby wnioskującej o zwolnienie, ale także interes społeczny. Fakultatywność orzeczenia o zwolnieniu z odpłatności zależna jest od sytuacji materialnej i rodzinnej osób zobowiązanych do opłat".
Organ odwoławczy ustalił, że na mocy zawartej w dniu [...] grudnia 2013 r. w [...] umowy (ze zmianami wchodzącymi w życie w dniu [...] lutego 2014 r. [...] kwietnia 2015 r. i [...] marca 2016 r.) wnioskodawczyni zobowiązała się dobrowolnie ponosić opłatę za pobyt ojca - H. O. w domu pomocy społecznej w kwocie 1 806, 34 zł. miesięcznie. W piśmie z dnia [...] listopada 2016 r. wnioskodawczyni wyjaśniła, że wnosi o zwolnienie w całości z ponoszenia opłat za pobyt ojca w domu pomocy społecznej, ewentualnie, gdyby nie było podstaw do zwolnienia w całości, o "zmianę dotychczasowych umów (...) w zakresie dotyczącym stawki naliczonej opłaty". W tym stanie sprawy Kolegium ustaliło, że strona prowadzi 3-osobowe gospodarstwo domowe, którego dochód w lipcu 2016 r. wyniósł 10 217, 70 zł. (we wrześniu - 11 583,06 zł. i w październiku - 11 597,56 zł.), co stanowi 3 405, 90 zł. na osobę w rodzinie przy kryterium dochodowym wynoszącym dla osób w rodzinie 514, 00 zł. (art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej). Wydatki rodziny strony, w tym okresie wyniosły 7 457, 60 zł., w tym obsługa umowy kredytowej konsolidacyjnej w kwocie 4 364,67 zł. miesięcznie oraz pozostałych dwóch kredytów w kwocie: 269,34 zł. i 508, 11 zł. oraz koszty utrzymania mieszkania brata strony w kwocie 287,08 zł. Zatem rodzinie pozostaje miesięcznie 2 760,10 zł. i kwotę tę powinna przeznaczyć na zakup żywności, odzieży, obuwia, środków czystości oraz opłatę za pobyt ojca w domu pomocy społecznej.
Zdaniem Kolegium strona nie wykazała, by spełniona została którakolwiek z przesłanek wymienionych w art. 64 ustawy o pomocy społecznej, bowiem na mocy decyzji organu I instancji z dnia [...] stycznia 2017 r., nr [...], strona została zwolniona z opłaty za pobyt matki - M. O. w Domu Pomocy Społecznej w [...], za okres od sierpnia do listopada 2016 r, zatem w tym okresie była zobowiązana do ponoszenie jedynie opłaty za pobyt ojca. Jednocześnie okolicznościami tymi nie są w również koszty związane z utrzymywaniem mieszkania brata, gdyż strona ponosi je dobrowolnie, czy spłata kredytów, których zaciągnięcie nastąpiło wówczas, gdy na stronie ciążył już obowiązek ponoszenia opłat za pobyt nie tylko ojca, ale również matki w domu pomocy społecznej. Strona miała pełną świadomość tego, że poza spłatą kredytów, dobrowolnym opłacaniem kosztów utrzymywania mieszkania brata (okresowo również rodziny syna w [...]), będzie musiała także opłacać pobyt rodziców w domu pomocy społecznej. Nadto, z przedłożonej dokumentacji wynika, że dochody rodziny systematycznie rosną, bowiem w lipcu 2016 r. wynosiły 10 217,70 zł., a w październiku 2016 r. już 11 597,56 zł. Zdaniem organu odwoławczego z uwagi na posiadane własne środki pieniężne, które powinny być wystarczające na miesięczne utrzymanie 3-osobowej rodziny i ponoszenie pełnej opłaty za pobyt ojca w domu pomocy społecznej, strona nie jest uprawniona do przyznania wnioskowanej pomocy. Byłoby to sprzeczne z przepisami prawa oraz interesem społecznym, bowiem przedmiotowa opłata musiałaby być pokryta z pieniędzy publicznych, tzn. obciążyć podatników, z których większość nie może wykazać miesięcznego dochodu na osobę w rodzinie wynoszącego 3 405,90 zł. i nie posiada zdolności kredytowej takiej, jaką posiada rodzina strony. Odnosząc się do okoliczności podniesionych w odwołaniu Kolegium wyjaśniło, że rozpatrując wniosek o całkowite zwolnienie z opłat za pobyt ojca w domu pomocy społecznej badało przesłanki z art. 64 ustawy o pomocy społecznej jedynie pod kątem złożonego wniosku. Nie mogło badać zasadności ponoszenia opłat za pobyt H. O. jedynie przez stronę, gdyż ta okoliczność nie była przedmiotem prowadzonego postępowania. Krąg osób zobowiązanych do ponoszenia opłat za pobyt członka rodziny w domu pomocy społecznej ustalany jest w odrębnym, wcześniejszym postępowaniu prowadzonym w trybie art. 61 ustawy o pomocy społecznej, której przedmiotem jest ustalenie opłat za pobyt w domu pomocy społecznej i osób zobowiązanych do ich ponoszenia. W ramach tamtego postępowania strona zgodziła się dobrowolnie do ponoszenia opłaty za pobyt ojca - H. O. w domu pomocy społecznej, o czym świadczy treść zawartej w dniu [...] grudnia 2013 r. umowy z Dyrektorem Ośrodka Pomocy Społecznej w [...]. Zdaniem organu II instancji kwestionowanie obecnie powyższej okoliczności nie może mieć wpływu na treść rozstrzygnięcia w sprawie całkowitego zwolnienia z opłaty na pobyt ojca w domu pomocy społecznej przez osobę, która na taką odpłatność wyraziła zgodę. Nadto, Kolegium wyjaśniło, że skoro w piśmie z dnia [...] listopada 2016 r. złożono dwa alternatywne wnioski dotyczące opłaty za pobyt ojca - H. O. w domu pomocy społecznej, to obowiązkiem organu I instancji będzie w chwili obecnej, po zakończeniu decyzją ostateczną sprawy całkowitego zwolnienia z wyżej opisanej opłaty, odnieść się merytorycznie, w odrębnym postępowaniu, do drugiego wniosku.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu
I instancji oraz zasądzenie kosztów postępowania. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 64 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej, poprzez nieustalenie wszystkich osób obowiązanych do ponoszenia opłat za pobyt H. O. w domu pomocy społecznej, w tym brata skarżącej - T. O., a także poprzez jego niezastosowanie wobec zaistnienia przesłanek do jej zwolnienia z obowiązku ponoszenia wymienionej opłaty. Dodatkowo, zarzuciła naruszenie przepisów postępowania administracyjnego, tj. art. 7, art. 77 § 1 i art. 138 § 1 pkt 1 i 2 k.p.a. polegające na niewyczerpującym rozpatrzeniu zebranego w sprawie materiału dowodowego, a przez to nienależyte rozpatrzenie sprawy bez uwzględnienia aktualnej sytuacji dochodowej zarówno strony, jak i jej brata. W ocenie skarżącej, organ powinien zbadać wnikliwie wniosek i uwzględnić jej realne możliwości finansowe, zważywszy na fakt, że ustawodawca wprowadził kolejność ponoszenia przedmiotowych opłat za pobyt jej ojca w domu pomocy społecznej. Zdaniem skarżącej koniecznym było zbadanie również sytuacji majątkowej jej brata - T. O., jako krewnego w tej samej linii zobowiązanego do ponoszenia opłat, tak jak ona sama, czego organ nie uczynił. Nadto, zaciągnięte przez stronę skarżącą kredyty winny mieć wpływ na rozpatrzenie jej wniosku.
Powołanym we wstępie wyrokiem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę wskazując w uzasadnieniu, że zgodnie z art. 64 ustawy o pomocy społecznej osoby wnoszące opłatę za pobyt w domu społecznej można zwolnić, na ich wniosek, częściowo lub całkowicie z tej opłaty, w szczególności jeżeli: 1) wnoszą opłatę za pobyt innych członków rodziny w domu pomocy społecznej, ośrodku wsparcia lub innej placówce;
- występują uzasadnione okoliczności, zwłaszcza długotrwała choroba, bezrobocie, niepełnosprawność, śmierć członka rodziny, straty materialne powstałe w wyniku klęski żywiołowej lub innych zdarzeń losowych;
- małżonkowie, zstępni, wstępni utrzymują się z jednego świadczenia lub wynagrodzenia;
- osoba obowiązana do wnoszenia opłaty jest w ciąży lub samotnie wychowuje dziecko.
Sąd wyjaśnił, że powyższy przepis jest podstawą wykonywania przez właściwe w sprawie organy kompetencji uznaniowej, której istota polega na tym, że organ administracji publicznej zachowuje w granicach wyznaczonych przez przepisy prawa oraz cel upoważnienia ustawowego swobodę w zakresie wyboru sposobu zachowania kompetencyjnego, rodzaju podejmowanego rozstrzygnięcia lub wariantu następstw prawnych określonych w dyspozycji konkretyzowanej normy. Swoboda decyzyjna organów w sprawie, o której mowa w art. 64 ustawy o pomocy społecznej jest - co podkreślił Sąd - związana nie tylko z orzekaniem w warunkach uznania administracyjnego, lecz także z upoważnieniem do swobodnej oceny stanu faktycznego sprawy w zakresie sytuacji (osobistej, majątkowej, dochodowej, rodzinnej) osoby wnoszącej opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej i ubiegającej się o całkowite lub częściowe zwolnienie od obowiązku ponoszenia tej opłaty.
Sąd wyjaśnił, że organ administracji jest wprawdzie zobowiązany do poddania sytuacji podmiotu wnioskującego, w świetle przesłanek określonych w punktach 1-4 art. 64 ustawy o pomocy społecznej, jednak organ ten może uwzględnić także inne okoliczności niż wskazane w przepisie, uznając je za szczególnie uzasadnione. Muszą być to okoliczności szczególnie uzasadnione i związane z wyjątkową lub trudną sytuacją podmiotu ubiegającego się o zwolnienie. Okoliczności te powinny ponadto być związane z sytuacją rodzinną (pkt 1-3), osobistą (pkt 2 lub 4) lub majątkowo-dochodową (pkt 2 lub 3) osoby ubiegającej się o zwolnienie lub członka jej rodziny.
Sąd wskazał, że organy orzekając odmownie w przedmiocie wniosku o zwolnienie z obowiązku ponoszenia opłaty za pobyt jej ojca w domu pomocy społecznej, zachowały nie tylko wymogi legalności formalnej, wydając decyzje w zgodzie z przepisami kompetencyjnymi, ustrojowymi i procesowymi (w tym przeprowadzając postępowanie wyjaśniające w sposób wyczerpujący i zupełny, jak również dokonując wszechstronnej i wnikliwej oceny zebranego materiału procesowego), lecz także nie naruszyły przepisów prawa materialnego będących podstawą wydania decyzji. Organy orzekające w sprawie nie kwalifikując sytuacji skarżącej jako uzasadnionej na gruncie art. 64 ustawy o pomocy społecznej nie naruszyły granic swobodnej oceny prawnej stanu faktycznego, rozważyły bowiem wszystkie istotne, w tym podnoszone przez samą skarżącą w toku postępowania okoliczności związane z jej sytuacją rodzinną, majątkową, osobistą i rodzinną, dokonując w tym zakresie racjonalnej i weryfikowalnej oraz należycie uzasadnionej oceny. Przede wszystkim organy ustaliły w sposób prawidłowy oraz poddały wszechstronnej i wnikliwej ocenie całokształt sytuacji rodzinnej, osobistej oraz majątkowo-finansowej skarżącej.
W ocenie Sądu okoliczności uzasadniające zastosowanie zwolnienia z art. 64 ustawy o pomocy społecznej (poza wymienionymi w tym przepisie w punktach1-4) muszą mieć charakter obiektywny, wyjątkowy i nadzwyczajny. Są to okoliczności, na które zobowiązany do ponoszenia opłaty nie ma wpływu i których zaistnienie wyłącza lub istotnie ogranicza możliwość wykonywania obowiązku ponoszenia opłat. Nawet bowiem okresowe pogorszenie sytuacji finansowej lub zdrowotnej zobowiązanego lub jego rodziny nie przesądza automatycznie o spełnieniu niewymienionej w art. 64 ustawy o pomocy społecznej przesłanki uzasadniającej zwolnienie, jeśli przesłanka ta nie jest porównywalna w zakresie doniosłości z przesłankami wymienionymi w punktach 1-4. Ponadto Sąd wyjaśnił, że granice uznania administracyjnego na gruncie rozpoznawanej sprawy zostały również zachowane. Organy zachowały ustawowe oraz celowe granice uznania, biorąc pod uwagę wszystkie istotne przesłanki normatywne wykonywania kompetencji do rozstrzygnięcia co do istoty sprawy dotyczącej przyznania ulgi w postaci zwolnienia z ustawowego obowiązku ponoszenia opłat za pobyt w domu pomocy społecznej członka rodziny. Rozstrzygnięcia organów w tym zakresie jako oparte na dostatecznie wyczerpującym i prawidłowo ustalonym stanie faktycznym oraz uzasadnieniu prawnym poddają się kontroli sądowoadministracyjnej i nie mogą być uznane za arbitralne lub dowolne.
Zdaniem Sądu organy administracji właściwie uzasadniły, że w ich ocenie interes skarżącej nie może uzyskać przewagi nad interesem społecznym związanym z partycypacją rodziny w kosztach pobytu jej członka w domu pomocy społecznej. Nie można bowiem doprowadzać do sytuacji, w której obowiązki członków rodziny w zakresie pokrywania kosztów pobytu w domu pomocy społecznej jej członka byłyby w sposób zbyt swobodny i nieznajdujący uzasadnienia w wyjątkowych okolicznościach przerzucane na jednostki samorządu terytorialnego, powodując nadmierne obciążenie sektora finansów publicznych, a w konsekwencji całego społeczeństwa. Wniosek o zwolnienie z odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej jest bowiem de facto wnioskiem o udzielenie pomocy ze środków publicznych jednak na stronie skarżącej ciąży już obowiązek ponoszenia tej odpłatności wyznaczony treścią zawartej umowy cywilnoprawnej.
Odnosząc się do zarzutów skargi Sąd wyjaśnił, że przedmiotem sprawy nie jest decyzja ustalająca odpłatność za pobyt ojca skarżącej w domu pomocy społecznej, czy też obciążenie tą odpłatnością jej brata. W związku z tym, Sąd, w obecnie rozpatrywanej sprawie nie może dokonywać oceny słuszności nałożenia obowiązku ponoszenia odpłatności za pobyt ojca skarżącej w domu pomocy społecznej tylko na nią, a nie także na jej rodzeństwo. Prawidłowo zatem organ odwoławczy pouczył w treści zaskarżonej decyzji, że skoro w piśmie z dnia [...] listopada 2016 r. skarżąca złożyła dwa alternatywne wnioski dotyczące opłaty za pobyt ojca w domu pomocy społecznej, to obowiązkiem organu I instancji będzie
- po zakończeniu decyzją ostateczną sprawy całkowitego zwolnienia z wyżej opisanej opłaty, odnieść się merytorycznie, w odrębnym postępowaniu, do drugiego jej wniosku.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła do Naczelnego Sądu Administracyjnego K. O., reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, który zaskarżonemu wyrokowi na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. zarzucił:
- naruszenie art. 64 ustawy o pomocy społecznej - poprzez jego niezastosowanie, podczas gdy zachodzą przesłanki do zwolnienia strony z obowiązku ponoszenia opłaty za pobyt ojca w domu pomocy społecznej,
- naruszenie art. 61 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej - poprzez jego niezastosowanie, co skutkowało brakiem ustalenia wszystkich stron obowiązanych do ponoszenia opłat za pobyt H. O. w domu pomocy społecznej, w sytuacji gdy oprócz skarżącej osobą obowiązaną do ponoszenia opłat jest również brat skarżącej T. O.,
- błąd w ustaleniach faktycznych.
Wskazując na powyższe zarzuty pełnomocnik skarżącej kasacyjnie wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i wydanie orzeczenia zgodnego z prawem oraz zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych.
W uzasadnieniu pełnomocnik skarżącej kasacyjnie odnosząc się do naruszenia art. 64 ustawy o pomocy społecznej wskazał, że niezrozumiałe jest stwierdzenie zarówno organu II instancji, jak i Sądu, jakoby zwolnienie skarżącej z ponoszenia opłaty byłoby sprzeczne z przepisami prawa. Strona w sposób szczegółowy przedstawiła swoją sytuację rodzinną i majątkową, z której wynika, że nie jest w stanie ponosić opłat za pobyt ojca w domu pomocy społecznej. Podkreślił, iż skarżąca od przeszło 3 lat ponosiła również opłaty za pobyt matki w domu pomocy społecznej, co nie zostało wzięte pod uwagę, a stanowi przesłankę do zwolnienia z ponoszenia opłat. Zdaniem pełnomocnika skarżącej kasacyjnie w sytuacji, gdy Sąd uznał, że nie zachodzą przesłanki do zwolnienia w całości z ponoszenia opłaty, winien zbadać sytuację strony pod kątem częściowego zwolnienia, ewentualnie uchylić decyzję i przekazać do ponownego rozpoznania. Jednakże Sąd w tym zakresie nie podjął żadnych rozważań, a tym samym utrzymał w obrocie wadliwą decyzję organu II instancji, który natomiast nie dokonał weryfikacji decyzji organu
I instancji w tym zakresie.
Następnie pełnomocnik skarżącej kasacyjnie podniósł, że Sąd uznał, że dla kwestii zwolnienia z opłaty nie ma żadnego znaczenia konieczność zbadania, czy do ponoszenia opłat związanych z pobytem w domu pomocy społecznej oprócz skarżącej są zobowiązane inne osoby. Tymczasem strona w pismach kierowanych do organów, jak i w skardze do Sądu wskazywała na konieczność zbadania sytuacji materialnej wszystkich osób zobowiązanych do ponoszenia opłat za pobyt ojca w domu pomocy społecznej. Wynikało to z faktu, że do ponoszenia opłat zobowiązani są wszyscy członkowie rodziny, którzy posiadają dochody - w związku z czym zbadaniu winna podlegać również sytuacja rodzinna i finansowa brata skarżącej. W art. 61 ust. 1 ustawy określone zostały osoby zobowiązane do wnoszenia opłat za pobyt w domu pomocy społecznej. Są nimi w kolejności: mieszkaniec domu, małżonek, zstępni przed wstępnymi oraz gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej. W przypadku niemożności uiszczenia pełnej opłaty przez pensjonariusza, cały lub częściowy koszt pobytu w domu pokrywają: małżonek, zstępni i w ostatniej kolejności wstępni, pod warunkiem spełnienia kryterium dochodowego. Przewidziany w art. 61 ust. 1 ustawy obowiązek wnoszenia opłat za pobyt w domu pomocy społecznej musi być jednak skonkretyzowany i zindywidualizowany w stosunku do każdej z osób, które miałyby takie opłaty ponosić. Ustawodawca w art. 61 ust. 1 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej obciążył wszystkich zstępnych obowiązkiem ponoszenia odpłatności za pobyt ich wstępnych w domu pomocy społecznej, a jednocześnie uzależnił istnienie tego obowiązku od ich sytuacji dochodowej, która podlega badaniu przez właściwy organ. Jednakże w przedmiotowej sprawie całkowicie zaniechano zbadania sytuacji brata strony, który również jest zobowiązany do ponoszenia wyżej wskazanej opłaty. Skarżąca wypowiedziała dotychczasową umowę dotyczącą odpłatności za pobyt ojca w domu pomocy społecznej, co rodziło konieczność przeprowadzenia postępowania, mającego na celu ustalenie osób zobowiązanych do ponoszenia wskazanej opłaty.
Pełnomocnik skarżącej kasacyjnie podkreślił, że Sąd dokonał błędnego ustalenia stanu faktycznego, poprzez uznanie, że w przypadku skarżącej nie zachodzą przesłanki do zwolnienia z ponoszenia opłaty w całości (ewentualnie w części). Ze złożonych wyjaśnień przez stronę, jak i przedłożonych dokumentów jednoznacznie wynika, iż nie jest ona w stanie ponosić opłat związanych z pobytem ojca w domu pomocy społecznej. Dochód uzyskiwany przez rodzinę, w całości wydatkowany jest na utrzymanie domu, rodziny oraz spłatę zobowiązań kredytowych. Fakt braku jakichkolwiek dodatkowych środków pozwalających na uiszczanie opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej, winien zostać potraktowany jako przesłanka do zwolnienia z takiej opłaty.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Stosownie do art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz.U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm., dalej: p.p.s.a.), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę wyłącznie nieważność postępowania, której przesłanki określone zostały w § 2 wymienionego przepisu. Wobec niestwierdzenia przyczyn nieważności, skargę kasacyjną należało rozpoznać w granicach przytoczonych w niej podstaw.
Nadto należy stwierdzić, że zgodnie z treścią art. 194, zdanie drugie p.p.s.a. uzasadnienie Naczelnego Sądu Administracyjnego oddalającego skargę kasacyjną ogranicza się do oceny zarzutów skargi kasacyjnej.
Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw. Sąd I instancji dokonał prawidłowej oceny legalności zaskarżonej decyzji.
Podkreślić należy, że art. 64 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej przewiduje możliwość zwolnienia z ponoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy. Zwolnienie to może być częściowe lub całkowite, a uzależnione jest od spełnienia przez osobę zobowiązaną do wnoszenia opłaty jednej z przesłanek wskazanych w tym przepisie. Rozstrzygnięcie w sprawie zwolnienia od opłaty jest wydawane w ramach uznania administracyjnego, bowiem przepis mówi o możliwości zwolnienia z opłaty, jeżeli zaistnieją okoliczności w nim określone.
W rozpoznawanej sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zasadnie uznał, że organy administracji przekonująco wyjaśniły, iż nie zachodzą przesłanki do zwolnienia K. O. z ponoszenia odpłatności za pobyt ojca - H. O. w domu pomocy społecznej. Stan faktyczny sprawy ustalono prawidłowo, a materiał dowodowy został zebrany w sposób właściwy i oceniony zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej. Poczynione ustalenia, związane z analizą sytuacji finansowej i rodzinnej skarżącej kasacyjnie przedstawiono w uzasadnieniach podjętych decyzji w sposób rzetelny. Sąd I instancji trafnie zatem przyjął, że przeprowadzone w sprawie postępowanie odpowiadało standardom procedury administracyjnej. W miejscu wskazać należy, że zarzut błędnego ustalenia stanu faktycznego w sprawie - choć wadliwie sformułowany - jest niezasadny. Skarżąca kasacyjnie uważa, że zachodzą przesłanki do zwolnienia jej z ponoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej ponieważ cały dochód wydatkuje na utrzymanie domu i rodziny oraz spłatę zobowiązań kredytowych. Wyjaśnić należy, że słusznie Sąd zaaprobował prawidłową analizę stanu dochodów rodziny skarżącej, ustalając, że dochód w lipcu 2016 r. wyniósł 10 217, 70 zł. (we wrześniu - 11 583,06 zł. i w październiku - 11 597,56 zł.), co stanowi 3 405, 90 zł. na osobę w rodzinie przy kryterium dochodowym wynoszącym dla osób w rodzinie 514, 00 zł. (art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej - w dacie orzekania przez organy administracji) oraz dokonując w tym zakresie racjonalnej i weryfikowalnej oraz należycie uzasadnionej oceny.
Odnosząc się do zarzutu braku ustalenia wszystkich osób zobowiązanych do ponoszenia opłat za pobyt H. O. w domu pomocy społecznej to wyjaśnić należy, że postępowanie o zwolnienie z opłaty jest postępowaniem odrębnym od postępowania o ustalenie obowiązku ponoszenia opłaty i jej wysokości. Odrębność ta polega na tym, że najpierw musi istnieć prawomocnie orzeczony obowiązek, a dopiero potem możliwe jest zwolnienie z tego obowiązku. Nie można zatem zarzucić błędu Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gliwicach, który uznał, że decyzja dotycząca odmowy zwolnienia z opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej ograniczająca się do zbadania przesłanek zwolnienia jest niezgodna z prawem z tego względu, że nie zawiera rozstrzygnięcia w sprawie ustalenia innych osób zobowiązanych do ponoszenia opłat za pobyt w domu pomocy społecznej.
Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art.184 p.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną.