Uzasadnienie
Zaskarżonym wyrokiem z dnia 13 sierpnia 2009 r. sygn. akt II SA/Rz 164/09 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie uchylił postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie z dnia [...] listopada 2008 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji Prezydenta Miasta Rzeszowa z dnia [...] sierpnia 2007 r. w przedmiocie prawa do dodatku mieszkaniowego.
W uzasadnieniu wyroku Sąd przytoczył następujące okoliczności faktyczne i prawne sprawy.
Decyzją z dnia [...] sierpnia 2007 r. Prezydent Miasta Rzeszowa odmówił W. K. przyznania dodatku mieszkaniowego z uwagi na przekroczenie powierzchni normatywnej lokalu przy ul. [...] obowiązującej dla jednej osoby, o więcej niż ustawowy procent. Postanowieniem [...] z dnia [...] listopada 2007 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Rzeszowie stwierdziło uchybienie terminu do wniesienia odwołania od powołanej decyzji, i wyrokiem z dnia 11 czerwca 2008 r. sygn. akt II SA/Rz 94/08 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie oddalił skargę W. K. na to postanowienie.
W dniu [...] czerwca 2008 r. W. K. skierował do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie wniosek o przywrócenie terminu do złożenia odwołania od decyzji Prezydenta Miasta Rzeszowa z dnia [...] sierpnia 2007 r. wskazując, iż doręczyciel - z naruszeniem art. 44 §2 kpa - nie umieścił zawiadomień o pozostawieniu przesyłki zawierającej przedmiotową decyzję w jego skrzynce pocztowej. Potwierdzeniem tego są informacje uzyskane w urzędzie pocztowym, iż listonosz roznoszący korespondencję w jego rejonie zamieszkania został zwolniony dyscyplinarnie z powodu zaniedbywania obowiązków pracowniczych.
Ponadto, wnioskujący wskazał, iż w dniu [...] września 2007 r. odebrał osobiście w Miejskim Ośrodku Pomocy Społecznej w Rzeszowie decyzję Prezydenta Miasta Rzeszowa z dnia [...] sierpnia 2007 r., jednak pracownik tej instytucji wprowadził go w błąd poprzez brak pouczenia o tym, iż zastępcze doręczenie tego rozstrzygnięcia nastąpiło dnia [...] września 2007 r. i od tej daty należy liczyć termin do złożenia odwołania.
Postanowieniem z dnia [...] listopada 2008 r. Kolegium odmówiło W. K. przywrócenia terminu do złożenia odwołania od decyzji Prezydenta Miasta Rzeszowa z dnia [...] sierpnia 2007 r. stwierdzając, iż datą od której należy liczyć termin 7 dni, o którym mowa w art. 58 §2 kpa jest dzień, w którym osoba zainteresowana uzyskała wiadomość o zdarzeniu powodującym rozpoczęcie biegu terminu. Jeżeli więc strona nie wiedziała o uchybieniu terminu, to termin do złożenia wniosku o jego przywrócenie liczy się od uzyskania przez nią wiedzy o tym, że odwołanie wniesiono bez dotrzymania ustawowego terminu. Postanowienie z dnia [...] listopada 2007 r. stwierdzające uchybienie terminu do wniesienia odwołania od decyzji Prezydenta Miasta Rzeszowa z dnia [...] sierpnia 2007 r. W. K. odebrał dnia [...] grudnia 2007 r., podczas gdy prośbę o przywrócenie tego terminu złożył dopiero w dniu [...] czerwca 2008 r. Tym samym termin z art. 58 §2 kpa nie został dotrzymany.
Uchylając zaskarżone postanowienie z dnia [...] listopada 2008 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w wyroku z dnia 13 sierpnia 2009 r. sygn. akt II SA/Rz 164/09 wskazał, iż datą odebrania z poczty postanowienia o uchybieniu terminu do złożenia odwołania nie może być dzień [...] listopada 2007 r., bowiem postanowienie to nosi datę późniejszą - [...] listopada 2007 r. W uzasadnieniu tegoż postanowienia organ stwierdził jedynie, że: "skarżący nie złożył w trybie art. 58 kpa wniosku o przywrócenie terminu", czym organ naruszył art. 8 i art. 9 kpa, nakładające na organy administracji obowiązek prowadzenia postępowania w taki sposób, by pogłębić zaufanie do organów państwa oraz należycie i wyczerpująco informować strony o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków stanowiących przedmiot postępowania.
W uzasadnieniu postanowienia z dnia [...] listopada 2007 r. organ nie udzielił skarżącemu żadnej informacji odnośnie możliwości złożenia prośby o przywrócenie terminu do złożenia odwołania. Skarżący natomiast zarzucił, że o takiej możliwości dowiedział się na rozprawie w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Rzeszowie w dniu 11 czerwca 2008 r. (sprawa sygn. akt II SA/Rz 94/08), na co zareagował złożeniem w dniu [...] czerwca 2008 r. prośby o przywrócenie terminu. Organ odwoławczy nie wykazał, by skarżący w innym czasie, niż przez niego wskazanym dowiedział się o możliwości ubiegania się o przywrócenie terminu.
Skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 13 sierpnia 2009 r. sygn. akt II SA/Rz 164/09 wniosło Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Rzeszowie zarzucając naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 145 §1 pkt 1 lit. a ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi poprzez zastosowanie normy tego przepisu, w sytuacji gdy skarga jako niezasadna i winna być oddalona stosownie do art. 151 powołanej ustawy.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej stwierdzono, że instytucja przywrócenia terminu przewidziana w art. 58 i art. 59 kpa jest instytucją skierowaną na usunięcie ujemnych następstw procesowych, wynikłych w następstwie uchybienia terminu procesowego. Przesłanki przywrócenia terminu zostały wyczerpująco określone w art. 58 kpa, i organ administracji nie może działać w sprawie przywrócenia terminu z urzędu, a może to uczynić jedynie na prośbę zainteresowanego podmiotu, przy dalszym spełnieniu przesłanek natury formalnej, jak złożenie prośby w ciągu siedmiu dni od daty ustania przyczyny uchybienia. Uchybienie przez skarżącego siedmiodniowego terminu nie budzi wątpliwości, bowiem postanowienie SKO w Rzeszowie z dnia [...] listopada 2007 r. wydane w sprawie uchybienia terminu, zawierające dostateczną informację o możliwości złożenia prośby o przywrócenie terminu, doręczone zostało skarżącemu w dniu [...] grudnia 2007 r. (błędnie wpisana w postanowieniu będącym przedmiotem skargi kasacyjnej data [...] listopada 2007 r. została z urzędu sprostowana postanowieniem z dnia [...] lutego 2009 r.).
Stanowiło ono przedmiot kontroli Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie, który to Sąd skargę oddalił, nie dopatrując się naruszenia procedury. Założenie, iż skarżący W. K. dowiedział się o możliwości złożenia wniosku o przywrócenie terminu dopiero na rozprawie przed Sądem w dniu 11 czerwca 2008 r. nie znajduje oparcia w okolicznościach faktycznych sprawy. Oddalenie skargi na postanowienie z dnia [...] listopada 2007 r. dotyczące uchybienia terminu do złożenia odwołania, wobec niezaskarżenia wyroku Sądu przez żadną ze stron stworzyło - w kwestii możliwości złożenia odwołania - stan powagi rzeczy osądzonej. Pogląd, iż wady dostrzeżone w tym postanowieniu przez Sąd w innym składzie, polegające na naruszeniu przez organ odwoławczy art. 8 i art. 9 kpa rzutują na legalność późniejszego postanowienia rozstrzygającego wniosek o przywrócenie terminu w tej samej sprawie, prowadzić może do weryfikacji tego stanu poza obowiązującymi normami proceduralnymi.
Odpowiedzi na skargę kasacyjną udzielił W. K., który wskazując na stosowne okoliczności faktyczne wniósł o jej oddalenie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie, ponieważ zaskarżony wyrok narusza przepisy prawa wskazane w tej skardze w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Należy przy tym podkreślić, iż treść skargi kasacyjnej wskazuje na postawienie Sądowi pierwszej instancji zarzutu naruszenia art. 145 §1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz.U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.) i art. 58 kpa pomimo, iż naruszenie art. 58 kpa zostało wskazane jedynie w uzasadnieniu tej skargi. Sposób określenia naruszenia tego przepisu w uzasadnieniu skargi kasacyjnej wystarcza bowiem do uznania go za rozwinięcie zarzutu kasacyjnego przedstawionego w komparycji tej skargi.
W zaskarżonym wyroku wywiedziono sposób liczenia siedmiodniowego terminu na złożenie wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania – określonego w art. 58 §2 kpa – z przypisania postanowieniu Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie z dnia [...] listopada 2007 r. o stwierdzeniu uchybienia terminu do wniesienia odwołania, naruszenia art. 8 i art. 9 kpa poprzez brak pouczenia strony w tym postanowieniu o możliwości złożenia wniosku o przywrócenie uchybionego terminu do wniesienia odwołania w wyznaczonym ustawą terminie siedmiu dni.
Postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie z dnia [...] listopada 2007 r. było już jednak przedmiotem kontroli sądowej wyrażonej w prawomocnym wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 11 czerwca 2008 r. sygn. akt II SA/Rz 94/08, który oddalił skargę W. K. złożoną na to postanowienie. Zgodnie zaś z art. 171 ustawy wyrok prawomocny ma powagę rzeczy osądzonej tylko co do tego, co w związku ze skargą stanowiło przedmiot rozstrzygnięcia.
Nie ulega więc wątpliwości, iż w zaskarżonym wyroku Sąd nie był uprawniony do dokonywania ponownej oceny legalności postanowienia Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie z dnia [...] listopada 2007 r., i w konsekwencji tego nie mógł skutecznie podważyć oceny organu administracji o liczeniu siedmiodniowego terminu do złożenia wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania od dnia otrzymania postanowienia w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do złożenia odwołania.
Według art. 58 §1 i §2 kpa, w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na prośbę zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy, przy czym prośbę o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu siedmiu dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu.
W rozpatrywanej sprawie W. K. dowiedział się o uchybieniu terminu do wniesienia odwołania z chwilą otrzymania postanowienia Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie z dnia [...] listopada 2007 r. stwierdzającego to uchybienie, tj. w dniu [...] grudnia 2007 r. Od tego zatem dnia W. K. wiedział już, że uchybił terminowi do wniesienia odwołania. Ponadto, w treści uzasadnienia powołanego postanowienia z dnia [...] listopada 2007 r. wskazano, iż skarżący nie złożył w trybie art. 58 kpa wniosku o przywrócenie terminu, z czego wynika, iż W. K. już od [...] grudnia 2007 r. wiedział także o możliwości złożenia wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania. Wniosek taki złożył jednak dopiero w dniu [...] czerwca 2008 r., co prawidłowo organ administracji ocenił w postanowieniu z dnia [...] listopada 2008 r., jako złożony z uchybieniem terminu siedmiu dni określonego w art. 58 §2 kpa, i w konsekwencji tego powodujący odmowę przywrócenia terminu do wniesienia odwołania.
Za przyczynę uchybienia terminu w rozpatrywanej sprawie Sąd pierwszej instancji nie mógł więc przyjąć braku pouczenia strony w postanowieniu Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie z dnia [...] listopada 2007 r.
Termin siedmiu dni określony w art. 58 §2 kpa do złożenia wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania nie podlega przywróceniu, a jego bieg rozpoczyna się z chwilą ustania przyczyny uchybienia terminu do złożenia odwołania. Za przyczynę zaś uchybienia terminu do złożenia odwołania w rozumieniu art. 58 §2 kpa nie można przyjąć w rozpatrywanej sprawie braku wiedzy skarżącego o możliwości złożenia takiego wniosku, skoro skarżący wiedział o takiej możliwości już w dniu [...] grudnia 2007 r.
Sąd pierwszej instancji błędnie zatem uznał zaistnienie przyczyn do uchylenia postanowienia Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie z dnia [...] listopada 2008 r., dlatego na podstawie art. 185 §1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.
Na podstawie art. 207 §2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Sąd odstąpił od zasądzenia kosztów postępowania kasacyjnego na rzecz skarżącego kasacyjnie.