Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 7 kwietnia 2011 r. o sygn. akt II SA/Ke 158/11 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach oddalił skargę M. M. na decyzję Okręgowego Inspektora Pracy w Kielcach z dnia 21 grudnia 2010 r. nr KI-Dd022/2010 w przedmiocie nakazu wypłaty należnych świadczeń ze stosunku pracy.
W uzasadnieniu wyroku Sąd przytoczył następujące okoliczności faktyczne i prawne sprawy.
Decyzją z dnia 21 grudnia 2010 r. nr Kl-Dd022/2010 Okręgowy Inspektor Pracy w Kielcach, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.: Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) i art. 19 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 13 kwietnia 2007 r. o Państwowej Inspekcji Pracy (Dz. U. Nr 89, poz. 589 ze zm.), utrzymał w mocy decyzje zawarte w nakazie Inspektora Pracy z dnia 16 listopada 2010 r. nr 05164-53101-K050-Np01/2010, zobowiązujące M. M., prowadzącego Przedsiębiorstwo Wielobranżowe "Flash-Beer" w Kielcach, do wypłacenia byłej pracownicy – J. K., należnych świadczeń ze stosunku pracy.
W motywach decyzji wyjaśniono, że w Przedsiębiorstwie Wielobranżowym "(...)" przeprowadzono w dniach 8 i 15 października 2010 r. czynności kontrolne, w wyniku których stwierdzono, że byłej pracownicy – J. K., nie wypłacono należnych świadczeń ze stosunku pracy, w tym wynagrodzenia za urlop wypoczynkowy w maju i czerwcu 2010 r. w łącznej kwocie 989,88 zł netto oraz ekwiwalentu pieniężnego za niewykorzystane 9 dni urlopu wypoczynkowego za 2010 r. w kwocie 464,21 zł netto. Ustalenia te legły u podstaw nakazu Inspektora Pracy z dnia 16 listopada 2010 r., w którym zobowiązano pracodawcę do wypłaty należnych świadczeń, w związku z naruszeniem norm prawa pracy, tj. art. 94 pkt 5, art. 171 § 1 i art. 172 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy (t. j.: Dz. U. z 1998 r. Nr 21, poz. 94 ze zm.). Podkreślono przy tym, że niewypłacenie w ustalonym terminie należnych świadczeń ze stosunku pracy stanowi wykroczenie przeciwko prawom pracownika, zgodnie z art. 282 § 1 pkt 1 Kodeksu pracy. Natomiast właściciel Przedsiębiorstwa nie kwestionował zasadności wypłaty należnych świadczeń, wnosząc jedynie o ich rozłożenie na raty.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach na powyższą decyzję M. M. zarzucił zarówno naruszenie przepisów prawa materialnego, jak i przepisów postępowania, kwestionując merytoryczną treść rozstrzygnięcia, domagając się jego zmiany, ewentualnie przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia. Skarżący swoje żądanie uzasadnił nowymi okolicznościami w sprawie, o których dowiedział się w połowie grudnia 2010 r. Jego zdaniem, w świetle nowych dowodów, tj. wniosku urlopowego, znajdującego się w aktach osobowych J. K., w związku z odbywanym przez nią stażem w 2006 r., wypłata jakiegokolwiek wynagrodzenia lub ekwiwalentu za urlop jest bezpodstawna, gdyż J. K., będąc zatrudnioną w Przedsiębiorstwie Wielobranżowym "(...)" w 2009 r., wykorzystała awansem urlop za 2010 r. Okoliczność ta została przez skarżącego podniesiona do protokołu z dnia 2 lutego 2011 r., w związku z wezwaniem do złożenia wyjaśnień do protokołu z dnia 29 listopada 2010 r.
W odpowiedzi na skargę Okręgowy Inspektor Pracy w Kielcach wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Dodatkowo wyjaśnił, że w dacie wydawania nakazu należne świadczenia były niesporne, a ich wielkość obliczył pracodawca. W dacie wydawania decyzji w postępowaniu odwoławczym stan faktyczny był identyczny, jak ustalony w postępowaniu kontrolnym przez Inspektora Pracy.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach, rozpoznając sprawę, uznał, że skarga nie jest zasadna, albowiem zaskarżone rozstrzygnięcie odpowiada prawu. Zgodnie bowiem z art. 33 ust. 1 pkt 1 ww. ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy, w wyniku ustaleń dokonanych w toku kontroli właściwy inspektor pracy wydaje decyzje, o których mowa w art. 11 pkt 1-4, 6 i 7 oraz art. 11a. Przepis art. 11 pkt 7 tej ustawy stanowi, że w razie stwierdzenia naruszenia przepisów prawa pracy lub przepisów dotyczących legalności zatrudnienia, właściwe organy Państwowej Inspekcji Pracy są uprawnione – odpowiednio – do nakazania pracodawcy wypłaty należnego wynagrodzenia za pracę, a także innego świadczenia przysługującego pracownikowi; nakazy w tych sprawach podlegają natychmiastowemu wykonaniu.
Sąd wskazał, że z akt administracyjnych wynika, iż ustalenia organu zostały dokonane w oparciu o wyniki przeprowadzonej w dniach 8 i 15 października 2010 r. kontroli w Przedsiębiorstwie Wielobranżowym "(...)" w Kielcach, mającej na celu sprawdzenie realizacji poprzednio wydanych środków prawnych oraz sprawdzenie przestrzegania przepisów prawa pracy, na podstawie przedłożonych przez pracodawcę dokumentów. Z czynności kontrolnych sporządzono protokół, z treścią którego skarżący zapoznał się, otrzymując jeden egzemplarz. Pracodawca osobiście uczestniczył w kontroli, mając możliwość okazywania w celach dowodowych posiadanych dokumentów, dotyczących sytuacji prawnej zatrudnionych w Przedsiębiorstwie pracowników. Na podstawie list płac ustalono, że pracodawca do dnia kontroli nie wypłacił w całości J. K. wynagrodzenia za urlop wypoczynkowy za maj i czerwiec 2010 r. w kwocie 989,88 zł netto, jak również kwoty 464,21 zł netto, tytułem ekwiwalentu pieniężnego za niewykorzystany urlop wypoczynkowy, należny za 2010 r. Zdaniem Sądu, wydając w dniu 16 listopada 2010 r. nakaz, Inspektor Pracy zasadnie uznał, że doszło do naruszenia art. 94 pkt 5, art. 171 § 1 i art. 172 Kodeksu pracy, gdyż pracodawca jest obowiązany w szczególności terminowo i prawidłowo wypłacać wynagrodzenie, w tym także za czas urlopu, a w przypadku niewykorzystania przysługującego urlopu w całości lub w części z powodu rozwiązania lub wygaśnięcia stosunku pracy, pracownikowi przysługuje ekwiwalent pieniężny, co uzasadnia zastosowane w sprawie środki prawne.
Nakaz dotyczy należnych świadczeń pracowniczych, w rozumieniu art. 33 ust. 1 pkt 1 ww. ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy, co stwarza podstawę do nadania mu rygoru natychmiastowej wykonalności, zgodnie z obowiązkiem ustawowym, wynikającym z art. 11 pkt 7 tej ustawy. Istotne przy tym jest, że pracodawca nie kwestionował wskazanych należności, również w odwołaniu nie podważał dokonanych przez organ I instancji ustaleń, powołując się jedynie na problemy finansowe, utrudniające wypłatę całości należnych świadczeń oraz podnosząc fakt wypłaty należności w ratach.
WSA w Kielcach podkreślił, że kontrolując zaskarżone rozstrzygnięcie, sąd czyni to wedle stanu prawnego i na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania decyzji ostatecznej. Jeżeli zatem po wydaniu ostatecznego rozstrzygnięcia wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nieznane organowi, który wydał decyzję, wówczas zaistnieje przesłanka do wznowienia postępowania z przyczyny, o której mowa w art. 145 § 1 pkt 5 kpa. Z tego względu podnoszone w skardze okoliczności mogą uzasadniać wyłącznie podstawę do żądania wznowienia postępowania, a nie mogą być powodem do uchylenia podjętych w sprawie decyzji.
Dlatego też, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach oddalił skargę, stosując w tym zakresie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.).
Od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego złożył M. M., wnosząc o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji oraz o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego według obowiązujących norm.
Na podstawie art. 174 pkt 2 ww. ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi zaskarżonemu wyrokowi zarzucił naruszenie przepisów procesowych, podnosząc zarzut nieważności postępowania z powodu pozbawienia strony możności obrony swych praw (art. 183 § 2 pkt 5 ww. ustawy) na skutek uchybienia treści art. 91 § 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, polegającego na przeprowadzeniu rozprawy i wydaniu wyroku pomimo niezawiadomienia skarżącego o jej terminie przed rozprawą, co pozbawiło stronę możliwości złożenia na rozprawie wniosków dowodowych w trybie art. 106 § 3 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Stosownie do treści art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.: Dz. U. z 2012 r., poz. 270), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, z urzędu biorąc pod uwagę jedynie nieważność postępowania.
Skarga kasacyjna analizowana pod tym kątem zawiera usprawiedliwioną podstawę, co sprawia, że zasługuje na uwzględnienie. Trafny jest bowiem zarzut nieważności postępowania.
Autor skargi kasacyjnej w pełni zasadnie podnosi, że skarżący został pozbawiony możności obrony swych praw, co wyczerpuje przesłankę nieważności postępowania, określoną w art. 183 § 2 pkt 5 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Jak bowiem wynika z akt sprawy, zawiadomienie o terminie rozprawy, wyznaczonej na dzień 7 kwietnia 2011 r., M. M. odebrał w dniu 14 kwietnia 2011 r., o czym świadczy data na zwrotnym potwierdzeniu odbioru (k. 22 akt sądowych). Potwierdzenie to zostało zwrócone nadawcy w dniu 15 kwietnia 2011 r., a zatem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach, przystępując do rozpoznania sprawy z jego skargi na rozprawie w dniu 7 kwietnia 2011 r., nie dysponował dowodem, który wskazywałby na prawidłowość zawiadomienia strony o terminie rozprawy. W protokole rozprawy nie podano, na jakiej podstawie Sąd I instancji przyjął, że skarżący został o jej terminie zawiadomiony prawidłowo.
Wprawdzie w dniu 29 marca 2011 r. M. M. stawił się w czytelni akt WSA w Kielcach, celem podpisania skargi w aktach sprawy o sygn. II SA/Ke 158/11, co wynika z notatki urzędowej, sporządzonej przez starszego inspektora sądowego – B. J. (k. 13 akt sądowych), która to okoliczność mogłaby wskazywać, że przeglądał akta sprawy i wówczas zaznajomił się z treścią pochodzącego także z dnia 29 marca 2011 r. zarządzenia o wyznaczeniu terminu rozprawy na dzień 7 kwietnia 2011 r. godz. 13.00 (k. 15 akt sądowych), niemniej jednak brak w tej notatce informacji, która potwierdzałaby, że istotnie skarżący zapoznał się z ww. zarządzeniem.
Co więcej, chronologia dokumentów tworzących akta sprawy o sygn. II SA/Ke 158/11 nie pozwala przyjąć, że w chwili podpisywania skargi przez skarżącego w aktach tej sprawy znajdowało się już wspomniane zarządzenie o wyznaczeniu terminu rozprawy, wszak ww. notatka urzędowa znajduje się przed tym zarządzeniem, co oznacza, że skarżący – nawet jeśli podczas podpisywania skargi przeglądał także akta sprawy – nie mógł się zapoznać z jego treścią, gdyż zarządzenia tego jeszcze nie podjęto. Na uwagę zasługuje również to, że Sąd I instancji dostrzegł swoje uchybienie i postanowieniem z dnia 28 kwietnia 2011 r. o sygn. akt II SA/Ke 158/11 przywrócił skarżącemu termin do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku z dnia 7 kwietnia 2011 r., uznając, że M. M. uchybił terminowi do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku bez swojej winy, przyznając pośrednio tym samym, że skarżący był nieprawidłowo zawiadomiony o terminie rozprawy.
Zgodnie z brzmieniem art. 91 § 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, o posiedzeniach jawnych zawiadamia się strony na piśmie lub przez ogłoszenie podczas posiedzenia. Stronie nieobecnej na posiedzeniu jawnym należy zawsze doręczyć zawiadomienie na następne posiedzenie. Zawiadomienie powinno być doręczone co najmniej na siedem dni przed posiedzeniem. W przypadkach pilnych, termin ten może być skrócony do trzech dni. Biorąc pod uwagę datę zarządzenia o wyznaczeniu terminu rozprawy – 29 marca 2011 r., i zestawiając ją z dniem 7 kwietnia 2011 r., na który wyznaczono termin rozprawy, uwzględniając przy tym przedmiot sprawy, Sąd I instancji przyjął jednak zbyt krótki czas na doręczenie przesyłek zawierających zawiadomienie o terminie rozprawy. Wskutek tego skarżący został nieprawidłowo zawiadomiony o terminie rozprawy, w której nie brał udziału, nie mogąc skorzystać z przysługującego mu uprawnienia do składania wniosków dowodowych w trybie art. 106 § 3 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, przez co został pozbawiony możności obrony swych praw.
Jak wskazał Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 10 maja 1974 r. o sygn. akt II CR 155/74 (publ. OSPiKA 1975 r. nr 3, poz. 66), pozbawienie strony możności obrony jej praw oznacza sytuację, kiedy strona na skutek wadliwości procesowych sądu lub strony przeciwnej, nie mogła brać i nie brała udziału w postępowaniu lub jego istotnej części, jeżeli skutki tych wadliwości nie mogły zostać usunięte na następnych rozprawach przed wydaniem orzeczenia kończącego postępowanie w danej instancji.
Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny, działając w oparciu o art. 185 § 1 w związku z art. 183 § 2 pkt 5 cyt. ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł, jak w punkcie pierwszym sentencji wyroku.
O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 203 pkt 1 ww. ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.