Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wyrokiem z dnia 2 marca 2017 r., sygn. akt IV SA/Gl 753/16 oddalił skargę S. B. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...] lipca 2016 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania.
Wyrok zapadł na tle następujących okoliczności sprawy:
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach postanowieniem z dnia [...] lipca 2016 r. nr [...] stwierdziło uchybienie terminu do wniesienia odwołania przez S. B. od decyzji Prezydenta Miasta Będzina z dnia [...] maja 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia nienależnie pobranych świadczeń wraz z odsetkami.
W uzasadnieniu postanowienia Kolegium wskazało, że decyzję organu I instancji doręczono M. B. - matce strony w dniu 18 maja 2016 r., a zatem termin do wniesienia odwołania upływał w dniu 1 czerwca 2016 r. S. B. odwołanie opatrzył datą 1 czerwca 2016 r. i przesłał listem poleconym w dniu 2 czerwca 2016 r., a więc po upływie ustawowego terminu do jego wniesienia.
S. B. zaskarżył powyższe postanowienie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, zarzucając naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 43 k.p.a. poprzez niewłaściwe doręczenie pisma, tj. osobie, która nie mogła podjąć się doręczenia pisma odbiorcy oraz art. 9 k.p.a. w związku z art. 124 § 1 k.p.a. poprzez brak zamieszczenia w zaskarżonym postanowieniu pouczenia o uprawnieniu do złożenia wniosku o przywrócenie terminu, o którym mowa w art. 58 § 1 - 3 k.p.a.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalając skargę wskazał, że określony w art. 43 k.p.a. sposób tzw. zastępczego doręczenia pisma opiera się na domniemaniu, że osoba wskazana na potwierdzeniu odbioru pisma jako domownik adresata i która pokwitowała odbiór pisma, przyjęła je w celu oddania go adresatowi oraz że pismo to zostało mu doręczone. Domniemanie to może zostać obalone, gdy adresat udowodni, że mimo zastosowania zastępczej formy doręczenia pismo nie zostało mu doręczone z przyczyn od niego niezależnych. Celem bowiem doręczenia jest dotarcie przesyłki do rąk adresata.
W ocenie Sądu, jeżeli przesyłka została adresatowi przekazana, to oznacza, że doręczenie zastępcze było skuteczne, skoro w jego wyniku przesyłka dotarła w terminie do jego rąk. W takim przypadku skuteczność doręczenia powoduje, że jego cel został osiągnięty. Decyzję, zawierającą prawidłowe pouczenie o przysługującym odwołaniu oraz o sposobie i terminie do jego wniesienia odebrała matka skarżącego (dorosły domownik, osoba pełnoletnia, nie będąca osoba ubezwłasnowolnioną) w dniu 18 maja 2016 r. i zobowiązała się tę decyzję przekazać synowi, co też uczyniła w dniu 19 maja 2016 r. Odwołanie od decyzji skarżący wysłał listem poleconym dopiero w dniu 2 czerwca 2016 r. o czym świadczy data na kopercie, a którą to okoliczność potwierdza sam skarżący, to tym samym odwołanie złożone zostało z uchybieniem ustawowego terminu wynikającego z art. 129 § 2 k.p.a.
Sąd podkreślił, że skarżący podnosił jedynie argumenty dotyczące wieku i stanu zdrowia jego matki oraz jej kłopotów z pamięcią. Przy zachowaniu zwykłej staranności mógł więc dowiedzieć się w jakim dniu odebrała ona decyzję.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł S. B., zarzucając:
- 1) naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a to art. 151 P.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit a i c P.p.s.a. poprzez oddalenie skargi, podczas gdy w sprawie wystąpiły podstawy do uchylenia zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi;
- 2) naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a to art. 129 § 2 k.p.a. poprzez uznanie, że skarżący wniósł odwołanie od decyzji Prezydenta Miasta Będzina z dnia [...] maja 2016 r. po upływie ustawowego terminu, podczas gdy z uwagi na przekazanie postanowienia skarżącemu w dniu 19 maja 2016 r. w dacie wniesienia odwołania przez skarżącego nie upłynął jeszcze termin do wniesienia tego odwołania;
- 3) naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a to art. 134 k.p.a. poprzez stwierdzenie uchybienia terminu do wniesienia odwołania, mimo że odwołanie zostało wniesione przez skarżącego w ustawowym terminie czternastu dni od dnia jego doręczenia stronie;
Z ostrożności procesowej zaskarżonemu wyrokowi zarzucono:
- 4) naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a to art. 43 k.p.a. poprzez niewłaściwe doręczenie postanowienia Samorządowego Kolegium Katowicach z dnia [...] lipca 2016 r., tj. za pośrednictwem osoby, która nie mogła podjąć się oddania pisma adresatowi;
- 5) naruszenie przepisów postępowania - art. 9 k.p.a. w zw. z art. 124 § 1 k.p.a. poprzez brak zamieszczenia w zaskarżonym postanowieniu pouczenia o uprawnieniu do złożenia wniosku o przywrócenie terminu, o którym mowa w art. 58 § 1 - 2 k.p.a.
Mając na uwadze powyższe uchybienia skarżący kasacyjnie wniósł o:
- 1) uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania;
- 2) zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego, według norm przepisanych;
Ponadto skarżący kasacyjnie, na podstawie art. 176 § 2 P.p.s.a., zrzekł się przeprowadzenia rozprawy.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach podzieliło stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.), dalej powoływanej jako "P.p.s.a.", Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W sprawie nie występują, enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 P.p.s.a., przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. Z tego względu, przy rozpoznaniu sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej.
Zgodnie z art. 42 § 1 k.p.a. pisma doręcza się osobom fizycznym w ich mieszkaniu lub miejscu pracy. Zgodnie zaś z art. 43 k.p.a. w przypadku nieobecności adresata pismo doręcza się za pokwitowaniem, dorosłemu domownikowi, sąsiadowi lub dozorcy domu, jeżeli osoby te podjęły się oddania pisma adresatowi.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd I instancji zasadnie przyjął zaistnienie doręczenia zastępczego przewidzianego w powołanym przepisie. Decyzja Prezydenta Miasta Będzina z dnia [...] maja 2016 r. została bowiem doręczona na adres wskazany przez skarżącego, matce skarżącego, mieszkającej wspólnie ze skarżącym.
Podkreślić należy, że w orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest pogląd, zgodnie z którym pokwitowanie przesyłki odbioru pisma przez dorosłego domownika jest następstwem aktu woli i stanowi uzewnętrznienie podjęcia woli oddania pisma adresatowi. Miarodajną zatem będzie data przyjęcia pisma przez dorosłego domownika wskazana na tym dokumencie, prawidłowo wypełnionym przez doręczyciela i opatrzonym podpisem domownika, bez względu na to, czy osoba taka uczyniła jakakolwiek adnotację, że zobowiązuje się przekazać przesyłkę adresatowi oraz bez konieczności badania czy wywiązała się z obowiązku w tym zakresie. Jeżeli odbierający pismo domownik nie odmawia przyjęcia przesyłki, to oznacza, że podjął się on doręczenia tej przesyłki adresatowi (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 17 listopada 2009 r., sygn. akt II GSK 208/09; z dnia 1 lutego 2011 r., sygn. akt II OSK 10989/10; z dnia 20 grudnia 2012 r., sygn. akt II OSK 1558/11; z dnia 11 kwietnia 2013 r., sygn. akt II OSK 2408/11 oraz z dnia 31 lipca 2013 r., sygn. akt II GSK 551/12; dostępne w bazie orzeczeń sądów administracyjnych http://orzeczenia.nsa.gov.pl).
Przewidziana w art. 43 k.p.a. zastępcza forma doręczenia, rodzi wobec powyższego domniemanie, że osoba wskazana na potwierdzeniu odbioru pisma jako dorosły domownik, która pokwitowała odbiór, przyjęła je w celu oddania adresatowi. W konsekwencji przyjmuje się, że pismo zostało doręczone adresatowi. Dowodem na to jest dokument urzędowy w postaci prawidłowo wypełnionego przez pracownika operatora pocztowego zwrotnego potwierdzenia odbioru.
W rozpoznawanej sprawie datą doręczenia decyzji Prezydenta Miasta Będzina adresatowi był zatem dzień odebrania decyzji przez matkę skarżącego – M. B., tj. 18 maja 2016 r. Skoro decyzję organu I instancji doręczono skutecznie w dniu 18 maja 2016 r., to termin do wniesienia odwołania upływał w dniu 1 czerwca 2016 r. Wniesienie odwołania w dniu 2 czerwca 2016 r. nastąpiło zatem z uchybieniem terminu, o którym mowa w art. 129 § 2 k.p.a.
Zarzut naruszenia przez organy przepisów art. 43 k.p.a., art. 134 i art. 129 § 2 k.p.a. okazał się z tych względów nieuzasadniony. W konsekwencji nietrafny okazał się zarzut skargi kasacyjnej naruszenia przez Sąd I instancji art. 151 P.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit a i c P.p.s.a.
Odnosząc się do podnoszonych przez S. B. argumentów związanych, z jego zdaniem, nieskutecznym doręczeniem decyzji z dnia [...] maja 2016 r., Naczelny Sąd Administracyjny wyjaśnia, że okoliczności takie jak błędne poinformowanie (na skutek choroby) przez matkę skarżącego kasacyjnie o innej dacie odebrania przesyłki może stanowić podstawę do wystąpienia z wnioskiem o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania (przy zachowaniu warunków określonych w art. 58 i nast. k.p.a.). Nie są to natomiast okoliczności usprawiedliwiające przyjęcie odmiennej daty skutku doręczenia decyzji.
Na uwzględnienie nie zasługuje również zarzut naruszenia art. 9 k.p.a. w zw. z art. 124 § 1 k.p.a. Rozstrzygając sprawę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach nie było zobowiązane do udzielenia pouczenia o treści art. 58 k.p.a., tj. o możliwości złożenia wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania. Z treści art. 9 k.p.a. wynika, że organ administracji jest zobowiązany udzielać stronie jedynie niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Obowiązku pouczenia o trybie składania wniosku o przywrócenie terminu nie można uznać za niezbędny, jeżeli strona nie zwraca się do organu o udzielenie informacji w tym zakresie, gdyż organ w takiej sytuacji nie ma podstaw do przyjęcia, że wyjaśnienie to jest niezbędnym wyjaśnieniem, o którym mowa w powołanym przepisie (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 grudnia 2007 r., sygn. akt I OSK 284/07).
Ponadto treść art. 124 k.p.a. wskazuje, że postanowienie powinno zawierać pouczenie o prawie i trybie wniesienia zażalenia lub skargi do sądu administracyjnego. Z przepisu tego nie wynika natomiast obowiązek organu pouczenia o możliwości wystąpienia z wnioskiem o przywrócenie terminu.
Z tych względów, Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną na podstawie art. 184 w zw. z art. 182 § 2 i 3 P.p.s.a.