Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 12 lutego 2014 r. sygn. akt I SA/Wa 1539/13 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę J.S. na decyzję Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej (obecnie Minister Infrastruktury i Budownictwa) z dnia [...] maja 2013 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji.
W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że decyzją z dnia [...] września 1998 r. Wojewoda Krakowski, działając na podstawie art. 200 ust. 1 pkt. 2 i 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. Nr 115, poz. 741, dalej u.g.n.) oraz § 3 ust. 1 i 2, § 4 ust. 1 pkt 5 i 6 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 10 lutego 1998 r. w sprawie przepisów wykonawczych dotyczących uwłaszczenia osób prawnych nieruchomościami będącymi dotychczas w ich zarządzie lub użytkowaniu (Dz. U. Nr 23, poz. 120, dalej rozporządzenie Rady Ministrów), stwierdził nabycie z dniem 5 grudnia 1990 r. przez Hutę im. [...] prawa użytkowania wieczystego gruntu Skarbu Państwa, położonego w Krakowie w obrębie [...], oznaczonego jako działka nr 1 o pow. 1,1345 ha.
Pismem z dnia 13 sierpnia 2008 r. J.S. wystąpił o stwierdzenie nieważności wymienionej decyzji Wojewody Krakowskiego z dnia [...] września 1998 r., w części odnoszącej się do dawnej działki nr 2, wskazując na naruszenie praw osób trzecich.
Decyzją z dnia [...] lipca 2010 r. Minister Infrastruktury stwierdził, że decyzja Wojewody Krakowskiego z dnia [...] września 1998 r. wydana została z naruszeniem prawa, przy czym nie jest możliwe stwierdzenie nieważności decyzji z przyczyny określonej w art. 156 § 2 k.p.a. Organ wyjaśnił, że działka nr 1 odpowiada parceli 3, która powstała w wyniku podziałów nr 2 o pow. 13,2633 ha. Działka nr 2 podzielona została na parcele nr 4 i 5. Następnie parcela nr 4 podzieliła się na parcele 6 i nr 7. Z parceli nr 7 powstały zaś parcele nr 8, 9 i 10. Natomiast z parceli nr 10 powstały parcele nr 11, 12 i 13. Z kolei parcela 13 po zmianie powierzchni i konfiguracji wraz z inną parcelą przyjęła oznaczenie nr 14, a ta podzieliła się na parcele nr 3 i nr 15.
H.S. złożył w dniu 24 lipca 1992 r. wniosek o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, który dotyczył całej dawnej parceli nr 2. Na dzień wydania decyzji uwłaszczeniowej rozpatrzono sprawę zwrotu tylko w odniesieniu do parceli nr 16. Natomiast w odniesieniu do pozostałej części parceli nr 2, z której powstała m.in. działka nr 1, wniosek o zwrot nie został rozpatrzony. Organ wskazał, że w postępowaniu uwłaszczeniowym kwestia ta była pominięta. Ponadto, skoro uwłaszczenie nie narusza praw osób trzecich (art. 200 ust. 4 u.g.n.) postępowanie z wyżej wymienionego wniosku z dnia 24 lipca 1992 r. ma cechę prejudycjalności w stosunku do postępowania uwłaszczeniowego. Nieuwzględnienie tego oznacza, że decyzja uwłaszczeniowa, w części odnoszącej się do dawnej parceli nr 2, została wydana z naruszeniem prawa, tj. art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. i art. 200 ust. 4 u.g.n. (uwłaszczenie nie narusza praw osób trzecich).
W świetle art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. powinno to skutkować stwierdzeniem nieważności decyzji. Jednocześnie organ wskazał, że jednostką uwłaszczeniową na mocy wskazanej wyżej decyzji Wojewody Krakowskiego była Huta [...], która w wyniku aktu komercjalizacji została przekształcona w jednoosobową spółkę Skarbu Państwa - Hutę [...]. Następnie zmieniła nazwę na P. - Huta [...]. z siedzibą w K., a kolejno na podstawie art. 492 § 1 pkt 1 k.s.h. została przejęta wraz z całym majątkiem przez [...] S.A. w K.. Po prywatyzacji Spółka [...] zmieniła nazwę na I S.A. w K. Następnie majątek Spółki I. S.A. przejęła Spółka M. S.A. w K., a następnie w wyniku fuzji Spółki M. S.A. oraz A. dokonano zmiany jej nazwy na A. S.A. z siedzibą w D. Minister podkreślił, że mienie objęte decyzją uwłaszczeniową zostało przejęte przez P. S.A. w K., a później nastąpił dalszy obrót prawami rzeczowymi do działki nr 1 i na datę wydania decyzji I instancji, zgodnie z odpisem z księgi wieczystej, użytkownikiem wieczystym był A. S.A.
Nastąpiło więc kolejne przejęcie praw rzeczowych do przedmiotowej nieruchomości w trybie cywilnoprawnym. Należało zatem uznać, ze niemożliwym jest w przedmiotowej sprawie stwierdzenie nieważności decyzji Wojewody Krakowskiego z przyczyny określonej w art. 156 § 2 k.p.a. tj. powstania nieodwracalnych skutków prawnych.
We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy J.S. zarzucił, że przedmiotowa działka nie była przedmiotem obrotu, a jedynie przeszła na własność Spółki w drodze sukcesji uniwersalnej, nie można więc mówić o zajściu nieodwracalnych skutków prawnych.
Zaskarżoną decyzją Minister Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej utrzymał w mocy swoją wcześniejszą decyzję. Organ dodatkowo wskazał, że podstawę połączenia spółek stanowią odpowiednie uchwały każdej spółki. Uchwały te nie są aktami administracyjnymi, ale cywilnoprawnym oświadczeniem woli akcjonariuszy spółek i mogą być zaskarżone do sądu powszechnego. Organ administracji publicznej, przy pomocy dostępnych mu środków prawnych, nie jest władny do decydowania o bycie prawnym podjętych uchwał, a tym bardziej odwrócenia skutków powstałych na skutek połączenia przedmiotowych spółek.
Tym samym organ administracji, w ramach przysługujących mu uprawnień, nie może odwrócić zmian prawnorzeczowych wynikających z przekształceń podmiotowych spółek. W konsekwencji, zdaniem Ministra w niniejszej sprawie nastąpiły nieodwracalne skutki prawne w rozumieniu art. 156 § 2 k.p.a., co uniemożliwia stwierdzenie nieważności decyzji z dnia [...] września 1998 r., we wskazanej części.
Skargę na powyższą decyzję wniósł J.S. zarzucając organowi naruszenie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. w związku z art. 200 ust. 4 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2010 r. Nr 102, poz. 651, dalej u.g.n.) w związku z art. 156 § 2 k.p.a. w związku z art. 492 § 1 pkt 1 i art. 494 § 1 k.s.h. oraz art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. Zdaniem skarżącego przedmiotowa decyzja uwłaszczeniowa nie wywołała nieodwracalnych skutków prawnych. Podkreślił on, że cechą charakterystyczną instytucji przejęcia jest więc tzw. sukcesja generalna spółki przejmującej. Sukcesja generalna dotyczy wszystkich praw i obowiązków, tzn. zarówno tych znanych, jak i tych nieznanych w momencie połączenia. Spółka przejmująca wstępuje w ogół praw i obowiązków spółki przejmowanej, co oznacza, z jednej strony, że wstępuje ona we wszystkie prawa i obowiązki spółki przejmowanej, ale zarazem tylko w te prawa, które spółce przejmowanej rzeczywiście przysługują oraz tylko w te obowiązki, które spółkę przejmowaną rzeczywiście obciążają.
Zatem, wbrew stanowisku Ministra, fakt, iż połączenie spółek następuje na podstawie uchwał łączących się spółek (aktów cywilnoprawnych) nie ma żadnego znaczenia. Uchwały te zawierają jedynie zgodę na dokonanie połączenia, a nie na wstąpienie w ogół praw i obowiązków przejmowanej spółki (w tym na przejęcie majątku), które następuje z mocy samego prawa (art. 494 § 1 k.s.h.). Co więcej w uchwałach tych nie określa się konkretnych praw i obowiązków przejmowanej spółki. Skutki prawnorzeczowe powstają bowiem z mocy prawa.
W odpowiedzi na skargę Minister Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Oddalając skargę na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – dalej jako p.p.s.a. (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) wymienionym na wstępie wyrokiem, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyjaśnił, że dotychczasowe stanowisko zarówno Naczelnego Sądu Administracyjnego jak i Sądu Najwyższego (m.in. w uchwala składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 28 maja 1992 r., sygn. akt III AZP 4/92, uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 grudnia 1996 r., sygn. akt OPS 7/96, z dnia 9 listopada 1998 r., sygn. akt OPK 4/98 i z dnia 20 marca 2000 r., sygn. akt OPS 14/99) wskazują, że nieodwracalne skutki prawne to takie, których organ administracji nie może odwrócić w ramach własnych kompetencji przez wydanie indywidualnego aktu administracyjnego. Przy czym, nieodwracalność skutków prawnych nie dotyczy skutków wynikających z faktu wydania decyzji nieważnej, lecz wynika z podjęcia kolejnej czynności prawnej dokonanej w związku ze skutkami decyzji obarczonej wadą nieważności (M. Wincenciak, O tzw. "nieodwracalnych skutkach prawnych" decyzji administracyjnej (w:) Kodyfikacja Postępowania Administracyjnego.
Na 50-lecie K.P.A., red. J. Niczyporuk, Lublin 2010, s. 901–902). Decyzja powodująca nabycie prawa własności nieruchomości wywołuje nieodwracalne skutki prawne w rozumieniu art. 156 § 2 k.p.a., jeżeli następnie to prawo własności jest przedmiotem obrotu prawnego w warunkach pozwalających na zastosowanie przepisów o rękojmi wiary publicznej ksiąg wieczystych. Sąd podkreślił również, że odpłatne ustanowienie użytkowania wieczystego na nieruchomości oraz wpisanie tego prawa w księdze wieczystej stanowi nieodwracalny skutek prawny w rozumieniu art. 156 § 2 k.p.a. Użytkowanie wieczyste jest bowiem prawem zbliżonym do prawa własności. Okoliczność, że w razie ustanowienia użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej prawo własności na nieruchomości nadal przysługuje Skarbowi Państwa lub gminie nie powoduje, iż dopuszczalne jest stwierdzenie nieważności decyzji wywłaszczeniowej. Brak stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej ze względu na działanie rękojmi wiary publicznej ksiąg wieczystych i potrzeba zapewnienia w ten sposób ochrony prawnej osobie trzeciej ma istotne znaczenie dla prawnej stabilizacji stosunków prawnorzeczowych.
Brak stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej ze względu na działanie rękojmi wiary publicznej ksiąg wieczystych i potrzeba zapewnienia w ten sposób ochrony prawnej osobie trzeciej ma istotne znaczenie dla prawnej stabilizacji stosunków prawnorzeczowych.
W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie właśnie działanie rękojmi wiary publicznej ksiąg wieczystych stanowi, iż w sprawie będącej przedmiotem rozpoznania występują nieodwracalne skutki prawne w rozumieniu art. 156 § 2 k.p.a. Skarb Państwa od kilkudziesięciu lat figuruje w księgach wieczystych, jako właściciel przedmiotowej nieruchomości. Ponadto, prawo użytkowania wieczystego spornej nieruchomości stało się przedmiotem obrotu cywilnoprawnego w warunkach pozwalających na objęcie nabywcy rękojmią wiary publicznej ksiąg wieczystych. Podmioty wpisane, jako użytkownicy wieczyści są osobami trzecimi dla właściciela nieruchomości, którym jest Skarb Państwa. Jedynie przekształcenie przedsiębiorstwa państwowego w Spółkę Skarbu Państwa, na mocy art. 8 ustawy z dnia 13 lipca 1990 r. o prywatyzacji przedsiębiorstw państwowych, nie powodowało powstania nowego podmiotu prawnego. Nie dochodziło bowiem do zawiązania spółki, do wniesienia do niej jako aportu mienia Skarbu Państwa, ani do zmiany właściciela przedsiębiorstwa, ponieważ obok Skarbu Państwa nie pojawiał się inny podmiot.
W przedmiotowej sprawie natomiast, w wyniku aktu komercjalizacji jednostka uwłaszczona została przekształcona w jednoosobową spółkę Skarbu Państwa – Huta [...], która następnie zmieniła nazwę na P. Huta [...] S.A. z siedzibą w K., która to spółka na podstawie art. 492 § 1 pkt 1 Kodeksu Spółek Handlowych została przejęta wraz z całym majątkiem przez P. S.A. w K. Po prywatyzacji Spółka P. S.A. zmieniła nazwę na I S.A. w K. Następnie majątek tej spółki przejęła spółka M. S.A. w Katowicach, a następnie w wyniku fuzji spółki M. S.A. oraz A. dokonano zmiany jej nazwy na A. S.A. z siedzibą w D. Obecnie użytkownikiem wieczystym spornej nieruchomości jest zatem osoba trzecia dla właściciela nieruchomości. Całkowicie odrębny od Skarbu Państwa podmiot prawa.
Zdaniem Sądu pierwszej instancji objęcie rękojmią wiary publicznej ksiąg wieczystych następuje w takim stanie sprawy niezależnie od tego czy cechą charakterystyczną instytucji przejęcia spółki będącej użytkownikiem wieczystym jest tzw. sukcesja generalna (uniwersalna) spółki przejmującej czy sukcesja pod tytułem szczególnym. Nie ma żadnego uzasadnienia różnicowanie w tym zakresie, skoro gwarantem ochronnym jest sam wpis nabywcy prawa użytkowania wieczystego w księgach wieczystych. Sięganie w przedmiotowej sprawie do regulacji art. 492 k.s.h. i następnych oraz spór na tle tego czy łączenie się spółek w trybie tzw. sukcesji generalnej jest czynnością cywilnoprawną czy też nie, wydaje się nieuprawnione przy charakterystycznej konstrukcji rękojmi wiary publicznej ksiąg wieczystych. Doprowadziłoby bowiem do tego, iż przy przyjęciu tezy skarżącego, należałoby uznać, że jednego rodzaju wpisy zasługują na ochronę, natomiast tam gdzie podstawą łączenie się spółek była sukcesja generalna takiej ochrony nie należy udzielać.
Decyzja stwierdzająca nieważność decyzji uwłaszczeniowej na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. w zw. z art. 200 ust. 4 ustawy o gospodarce nieruchomościami naruszałaby zatem rękojmię wiary publicznej ksiąg wieczystych wobec podmiotu, który jest wpisany jako użytkownik wieczysty spornej nieruchomości.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł J.S. zaskarżył go w całości, domagając się jego uchylenia w całości i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania oraz zasądzenia kosztów postępowania według norm przepisanych.
W skardze kasacyjnej zarzucono naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2014 r. poz. 1647 ze zm., dalej p.u.s.a.) w związku z art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c p.p.s.a. w związku z art. 134 p.p.s.a. w związku z art. 141 § 4 p.p.s.a. w związku z art. 7 k.p.a. w związku z art. 77 § 1 k.p.a. w związku z art. 80 k.p.a. oraz 107 k.p.a. w związku z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. w związku z art. 2 ust. 1-3 ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz.U. Nr 79, poz. 464 ze zm.) w związku z art. 5 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (Dz.U. z 2013 r. poz. 707 ze zm.,) oraz art. 6 ust. l i 2 u.k.w.h. w związku z art. 492 § 1 pkt 1 k.s.h. w związku z art. 494 § 1 k.s.h. poprzez nierozpatrzenie całego materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie i brak dokonania koniecznych ustaleń dla dokonania oceny czy obecny właściciel nieruchomości korzysta z ochrony wynikającej z art. 5 u.k.w.h., a w szczególności czy w ogóle jest nabywcą w rozumieniu tego przepisu, a mianowicie czy nabył tę nieruchomość wskutek czynności prawnej singularnej oraz czy istniejące w sprawie dowody przesądzają o działaniu w złej wierze obecnego właściciela nieruchomości, czyli o tym, że wiedział lub z łatwością mógł się dowiedzieć o wcześniejszym postępowaniu w sprawie zwrotu nieruchomości z wniosku skarżącego, naruszenie art. 1 § 1 i 2 p.u.s.a. w zwiazku z 145 § 1 pkt. 1 lit c p.p.s.a. w związku art. 156 § 2 k.p.a. oraz art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. w związku z art. 2 ust. 1-3 ustawy z dnia 29 września 1990 r. w zwiazku z art. 5 oraz art. 6 ust. 1 i 2 u.k.w.h. w związku z art. 492 § 1 pkt 1 k.s.h. w związku z art. 494 § 1 k.s.h. w związku z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP przez błędną wykładnię, że rękojmia ksiąg wieczystych chroni czynności, które nie mają charakteru sukcesji singularnej w rozumieniu przepisu art. 5 u.k.w.h., a organ administracyjny może zaniechać oceny znanych organowi dowodów świadczących o dokonywaniu czynności mających za przedmiot sporną nieruchomość świadczących o złej wierze wyłączającej rękojmię ksiąg wieczystych oraz naruszenie art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez wadliwe sporządzenie uzasadnienia przez brak wskazania, która lub które transakcje w ramach przekształceń własnościowych po stronie obecnego właściciela nieruchomości zostały uznane za objęte ochroną rękojmi nabycia w dobrej wierze.
W skardze zarzucono także naruszenie prawa materialnego polegające na błędnej wykładni art. 5 oraz art. 6 ust. 1 i 2 u.k.w.h. w związku z art. 492 § 1 pkt 1 k.s.h. w związku z art. 494 § 1 k.s.h. w związku z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP, że objęcie rękojmią wiary publicznej ksiąg wieczystych następuje niezależnie od tego czy cechą charakterystyczną instytucji przejęcia spółki będącej użytkownikiem wieczystym jest tzw. sukcesja generalna (uniwersalna) spółki przejmującej czy sukcesji pod tytułem szczególnym.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej jej autor podkreślił, że rękojmia wiary publicznej ksiąg wieczystych chroni nabycie w trybie sukcesji singularnej prawa własności nieruchomości lub innego prawa rzeczowego oraz "inne rozporządzenia" pod tytułem szczególnym. Nie obejmuje natomiast nabycia "majątku" w trybie sukcesji uniwersalnej. Zaznaczył ponadto, że w ustalonym przez organy stanie faktycznym mówić można jedynie o sukcesji uniwersalnej. Podkreślił, że rękojmia wiary publicznej ksiąg wieczystych nie chroni rozporządzeń nieodpłatnych albo dokonanych na rzecz nabywcy działającego w złej wierze, czyli tego kto wie, że treść księgi wieczystej jest niezgodna z rzeczywistym stanem prawnym, albo ten, kto z łatwością mógł się o tym dowiedzieć. Zdaniem autora skargi kasacyjnej, jeżeli podmiot uwłaszczony był przekształcany, a następnie doszło do fuzji ze spółką powiązaną, to wyłączona jest rękojmia dobrej wiary wobec faktu, że podmiot ten i jego poprzednicy wiedzieli lub z łatwością mogli się dowiedzieć o toczącym się postępowaniu w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, wobec czego podmioty te nie korzystają z ochrony, przewidzianej w art. 5 u.k.w.h.
Ponadto w skardze podkreślono, że organ nie rozpatrzył całego materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie i nie dokonał koniecznych ustaleń dla dokonania oceny czy obecny właściciel nieruchomości korzysta z ochrony wynikającej z art. 5 u.k.w.h., a w szczególności czy w ogóle jest nabywcą w rozumieniu tego przepisu, a mianowicie czy nabył tą nieruchomość wskutek czynności prawnej singularnej oraz czy istniejące w sprawie dowody przesądzają o działaniu w złej wierze obecnego właściciela nieruchomości, czyli o tym, że wiedział lub z łatwością mógł się dowiedzieć o wszczętym wcześniej postępowaniu w sprawie zwrotu nieruchomości z wniosku skarżącego.
Uczestnik postępowania A. S.A. z siedzibą w D. w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniósł o jej oddalenie i zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych, podzielając argumentację Sądu pierwszej instancji. Dodatkowo podniósł, że żadne okoliczności nie potwierdzają twierdzeń o jego działaniu przy nabyciu prawa wieczystego użytkowania w złej wierze. Twierdzenia takie są gołosłowne.
Postępowanie wszczęte powyższą skargą zostało zawieszone w związku ze śmiercią skarżącego kasacyjnie J.S., a następnie wszczęte postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 października 2015 r. z udziałem następców prawnych skarżącego: E.H. i P.S.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z art. 15 § 1 pkt 1 p.p.s.a. w związku z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje środki odwoławcze od orzeczeń wojewódzkich sądów administracyjnych w granicach ich zaskarżenia, a z urzędu bierze jedynie pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie Naczelny Sąd Administracyjny nie dostrzegł okoliczności mogących wskazywać na nieważność postępowania, stąd też kontrola instancyjna ograniczała się do zbadania zasadności zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej.
Zasadnicze zarzuty skargi kasacyjnej sprowadzają się do podważania stanowiska Sądu pierwszej instancji, który to zaaprobował stanowisko Ministra, że w sprawie doszło do nieodwracalnych skutków prawnych, co uniemożliwia stwierdzenie nieważności decyzji uwłaszczeniowej Wojewody Krakowskiego z dnia [...] września 1998r. Autor skargi kasacyjnej uważa, że okoliczności ustalone w sprawie nie uprawniają do przyjęcia, iż zaszły nieodwracalne skutki prawne.
Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko Sądu pierwszej instancji, zarówno co do wykładni art. 156 § 2 k.p.a., w szczególności rozumienia "nieodwracalnych skutków prawnych", jak i co do tego, że po wydaniu decyzji uwłaszczeniowej takie nieodwracalne skutki nastąpiły. Jednak dla porządku należy poczynić pewne dodatkowe (ponad prawidłowo przytoczone przez Sąd pierwszej instancji) uwagi natury ogólnej, co do rozumienia przesłanki nieodwracalnych skutków prawnych wynikającej z art. 156 § 2 k.p.a.
Nie budzi wątpliwości, że w każdym przypadku organ administracji przed stwierdzeniem nieważności decyzji musi badać, czy wywarła ona jakieś skutki prawne i jakiego rodzaju. Po ujawnieniu skutków nieodwracalnych należy odstąpić od stwierdzenia nieważności decyzji, podejmując decyzję określoną w art. 158 § 2 k.p.a. Skutek "nieodwracalny", stosownie do językowego rozumienia tego słowa, to "taki, którego następstw nie można usunąć, nieodwołalny". Nawiązując do ustaleń doktryny prawa administracyjnego w zakresie prawa rzeczowego (zob. B. Adamiak, Glosa do uchwały SN z 28 maja 1992 r., III AZP 4/92, "Orzecznictwo Sądów Polskich" 1993, nr 5, s. 239), stwierdzić wypada, że nieodwracalny skutek ma miejsce, gdy dane prawo lub rzecz związane z decyzją obarczoną wadą nieważności już nie istnieją (i unieważnienie decyzji tego prawa czy rzeczy nie przywróci) albo istnieją, lecz podmiot został bezpowrotnie pozbawiony możliwości dysponowania nimi.
Dokonując wykładni art. 156 § 2 k.p.a. nie można nie zauważyć, że przepis ten stanowi wyraz urzeczywistniania zasady ostateczności decyzji, wyrażonej w art. 16 § 1 zdanie pierwsze k.p.a. Zasada ta stanowi dyrektywę interpretacyjną, nakazującą m.in. rozstrzygać ewentualne wątpliwości na rzecz zachowania w obrocie ostatecznej decyzji administracyjnej, co zapewnia bezpieczeństwo i pewność obrotu prawnego, a także sytuacji jednostek – a zatem realizację zasad państwa prawnego (art. 2 Konstytucji RP). Nawiązując do poglądów prezentowanych w orzecznictwie i doktrynie (por. np. wyrok NSA z dnia 23 listopada 1987 r. o sygn. akt I SA 1406/86, ONSA 1987, nr 2, poz. 81; wyrok NSA z dnia 23 października 2012 r. o sygn. akt II OSK 1143/11, LEX nr 1234131; J. Borkowski, w: B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2014, wyd. 13, s. 656), wyjaśnić należy, że nieodwracalność skutków prawnych (ww. art. 156 § 2 in fine k.p.a.) oznacza w szczególności sytuację, w której poprzedni stan prawny nie może zostać przywrócony, gdyż: 1) przestał istnieć przedmiot, którego prawo dotyczyło, lub 2) podmiot, któremu prawo przysługiwało, utracił zdolność do zachowania (wykonywania) owego prawa (odpadło dane prawo po stronie tego podmiotu) albo 3) wygasła instytucja stanowiąca źródło prawa.
Na gruncie niniejszej sprawy można mówić o drugiej z wyżej wymienionych przesłanek pozwalających przyjąć, że zaistniały nieodwracalne skutki prawne decyzji. Koresponduje to ze stanowiskiem doktryny prawa, która wśród nieodwracalnych skutków prawnych wymienia m.in. właśnie pozbawienie osoby uprawnień, których następnie nie można przywrócić (zob. J. Borkowski, Art. 156, w: Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, pod red. J. Borkowskiego, Warszawa 1985, uwaga 4). Wypada przy tym zaznaczyć, że prawo związane bezpośrednio z decyzją obarczoną wadą nieważności, którego utrata przez podmiot stanowi o nieodwracalności skutku prawnego tej decyzji, może być oparte zarówno na przepisach administracyjnego prawa materialnego, jak i innych gałęzi prawa, w tym materialnego prawa cywilnego. W tym kontekście warto wskazać, że jak zauważa się w literaturze prawniczej, u podstaw stwierdzenia nieodwracalności skutku prawnego w odniesieniu do aktu wywołującego skutki w sferze prawa cywilnego tkwi właśnie to, że administracja nie dysponuje instrumentami do tego, aby tego rodzaju skutek odwrócić.
Szczególnie ma to miejsca w sytuacji, gdy decyzja administracyjna wywarła pośredni skutek w sferze prawa cywilnego, tj. gdy stała się ona podstawą do dokonania (nieodwracalnych dla organu) czynności prawa cywilnego (por. A. Kowalska, Nieodwracalne skutki prawne jako negatywna przesłanka stwierdzenia nieważności decyzji określona w art. 156 § 2 k.p.a. w odniesieniu do praw słusznie nabytych, "Przegląd Prawa Publicznego" 2012, nr 7-8, s. 76; W. Chróścielewski, Pojęcie "nieodwracalne skutki prawne" w rozumieniu art. 156 § 2 k.p.a., w: Współczesne zagadnienia prawa i procedury administracyjnej. Księga jubileuszowa dedykowana Prof. zw. dr hab. Jackowi M. Langowi, pod. red. M. Wierzbowskiego, J. Jagielskiego, A. Wiktorowskiej, E. Stefańskiej, Warszawa 2009, s. 83, 91; wyrok NSA z dnia 19 lutego 2002 r. o sygn. akt I SA 1796/00, LEX nr 81755; wyrok NSA z dnia 21 marca 2013 r. o sygn. akt I OSK 1480/12; wyrok WSA w Białymstoku z dnia 26 czerwca 2008 r. o sygn. akt II SA/BK 134/08, http://orzeczenia.nsa.gov.pl).
Podnosi się także, że nieodwracalny skutek decyzji będzie miał miejsce wówczas, gdy stwierdzenie jej nieważności (ani inne działanie organu) nie doprowadzi do restytucji prawa własności (zob. R. Trzaskowski, Nieodwracalne skutki prawne wadliwej decyzji nacjonalizacyjnej. Przedstawienie dorobku orzecznictwa i doktryny, "Kwartalnik Prawa Publicznego" 2003, nr 3, s. 34), co odnieść można także do prawa użytkowania wieczystego.
Należy też zauważyć, że jak stwierdził już Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 17 sierpnia 1998 r. (sygn. akt IV SA 1976/97), w orzecznictwie Sądu Najwyższego oraz Naczelnego Sądu Administracyjnego jednolicie prezentowany jest pogląd, że ustanowienie użytkowania wieczystego na nieruchomości oraz wpisanie tego prawa w księdze wieczystej stanowi nieodwracalny skutek prawny w rozumieniu art. 156 § 2 k.p.a., albowiem użytkowanie wieczyste jest prawem zbliżonym do prawa własności. Tym samym niedopuszczalne jest stwierdzenie nieważności decyzji stanowiącej podstawę nabycia własności nieruchomości przez Skarb Państwa, albowiem powodowałoby, iż ze skutkiem ex tunc nieruchomość powróciłaby do poprzedniego właściciela lub następcy prawnego. Prawo własności tego podmiotu uzyskane w wyniku orzeczenia o stwierdzeniu nieważności decyzji wywłaszczeniowej byłoby nie do pogodzenia z istniejącym prawem użytkowania wieczystego ustanowionym na tej nieruchomości na rzecz osoby trzeciej.
Powołany pogląd został w całości zaakceptowany także w najnowszym orzecznictwie sądowoadministracyjnym, zgodnie z którym organ administracji oceniając czy decyzja wywołała nieodwracalne skutki prawne, a więc rozstrzygając czy możliwa jest restytucja mienia na rzecz poprzedniego właściciela (względnie jego następców prawnych) musi brać pod uwagę prawa osób, które w międzyczasie nabyły prawa do nieruchomości. W tym kontekście art. 156 § 2 k.p.a. musi być także interpretowany przez pryzmat art. 1 Protokołu do Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności z dnia 20 marca 1952 r., a ratyfikowanego przez Polskę w dniu 10 października 1994 r. (Dz.U. z 1995 r. Nr 26, poz.175), ponieważ uznając, że możliwa jest restytucja mienia, pomimo, że stanowi ono przedmiot własności bądź użytkowania wieczystego osób trzecich, pozbawia się nowych nabywców ich gwarantowanych praw. Na powyższy kontekst zwraca uwagę także orzecznictwo Trybunału Praw Człowieka w Strasburgu (np. w wyroku Pincowa i Pinc przeciwko Republice Czeskiej, nr ECHR 2002-VIII), który dostrzegając złożoność sytuacji w sprawach dotyczących unieważnienia decyzji wywłaszczeniowych wydanych w czasach reżimu komunistycznego, stoi jednak na stanowisku, iż naprawiając dawne szkody nie można jednocześnie kreować nieproporcjonalnie ogromnych nowych szkód a podmioty, które nabyły mienie w dobrej wierze nie mogą być obciążane skutkami odpowiedzialności państwa, które je wcześniej uzyskało na skutek wywłaszczenia.
Z przywołanych poglądów wynika, że ustanowienie wieczystego użytkowania na nieruchomości jest uznawane za nieodwracalny skutek prawny, który stoi na przeszkodzie wyeliminowaniu z obrotu prawnego decyzji stanowiącej podstawę nabycia własności przez Skarb Państwa. Nieodwracalne skutki prawne decyzji uwłaszczeniowej powstają wówczas, gdy użytkowanie wieczyste ustanowione na mocy takiej decyzji było następnie przedmiotem obrotu cywilnoprawnego, albowiem oznacza to brak prawnej możliwości, by w trybie postępowania administracyjnego można było poddać ocenie legalność lub skuteczność przeniesienia użytkowania wieczystego na inny podmiot. Jeśli zatem przeniesienie użytkowania wieczystego nastąpiło w drodze czynności cywilnoprawnej, to czynności tej, jak również jej skutków nie można oceniać w trybie administracyjnym.
Podsumowując powyższe wywody stwierdzić należy, że zagadnienie nieodwracalnych skutków prawnych decyzji administracyjnej było wielokrotnie podejmowane w orzecznictwie sądowym i w tej kwestii wypracowano podstawowe kryteria oceny, jednolicie przyjmowane przy orzekaniu w tego typu sprawach. Przede wszystkim odwracalność lub nieodwracalność skutku prawnego określonego aktu, należy rozpatrywać, mając na uwadze zakres właściwości organów administracji publicznej oraz ich kompetencję, tj. umocowanie do stosowania władczych i jednostronnych prawnych form działania. Skutek prawny decyzji będzie bowiem nieodwracalny jeśli cofnięcie, zniesienie, odwrócenie skutków prawnych takich działań, co do których organ administracji publicznej nie ma umocowania ustawowego, czyli nie może korzystać z drogi postępowania administracyjnego i stosować formy aktu indywidualnego.
W konsekwencji stwierdzić należy, że dany akt wywołuje nieodwracalny skutek prawny wtedy gdy ani przepis prawa materialnego, ani przepisy procesowe, stanowiące podstawę działania organu administracji publicznej, nie czynią danego organu właściwym do cofnięcia właśnie tego sutku przez wydanie decyzji.
Powołane wyżej stanowisko znajduje bezpośrednie zastosowanie w okolicznościach niniejszej sprawy, albowiem nieodwracalność skutków prawnych w tej sprawie polega na tym, że przedmiotową nieruchomość, obecnie stanowi działka 3, która na podstawie przekształceń organizacyjnych i własnościowych podmiotu uwłaszczonego stała się przedmiotem użytkowania wieczystego osoby prawnej nie będącej własnością Skarbu Państwa. Znajdujące się na nieruchomości budynki, budowle i urządzenia stanowią własność użytkownika wieczystego. Wbrew twierdzeniom zawartym w skardze kasacyjnej, Sąd Wojewódzki trafnie oparł się na ugruntowanym poglądzie NSA zgodnie z którym "decyzja powodująca nabycie prawa własności nieruchomości wywołuje nieodwracalne skutki prawne w rozumieniu art. 156 § 2 k.p.a., jeżeli następnie to prawo własności jest przedmiotem obrotu prawnego w warunkach pozwalających na zastosowanie przepisów o rękojmi wiary publicznej ksiąg wieczystych" (tak NSA w wyroku z dnia 5 czerwca 2012 r. II OSK 292/11).
Nie można zgodzić się z zarzutami sformułowanymi w skardze kasacyjnej, że prawo użytkowania wieczystego, którego nabycie z mocy prawa z dniem 5 grudnia zostało stwierdzone na mocy decyzji uwłaszczeniowej, nie było przedmiotem obrotu cywilnoprawnego w warunkach pozwalających na zastosowanie przepisów o rękojmi wiary publicznej ksiąg wieczystych a co wynika zdaniem skarżących, z form przekształceń własnościowych i organizacyjnych adresata decyzji uwłaszczeniowej, czyli Huty [...]. Nie ulega bowiem wątpliwości, iż łączenie się spółek przez przejęcie (art. 492 § 1 pkt 1 k.s.h.) oraz będąca jego konsekwencją sukcesja uniwersalna praw i obowiązków, mają charakter czynności cywilnoprawnych (wprost wypowiada się na ten temat np. S. Sołtysiński w: S. Sołtysiński, A Szajkowski, A. Szumański, J. Szwaja, M. Tarska, R Zabłocki, Kodeks spółek handlowych. Łączenie, podział i przekształcenie spółek. Przepisy karne.
Komentarz do art. 491-633. Tom IV), co oznacza, że skutków tych czynności nie można zniweczyć, w drodze postępowania administracyjnego. Wbrew twierdzeniom skarżących nie ma znaczenia fakt, że nabycie przez A. S.A. prawa użytkowania wieczystego spornej nieruchomości, nastąpiło w drodze sukcesji uniwersalnej, która stanowi dla potrzeb oceny nieodwracalności skutków prawnych, równorzędny sukcesji singularnej sposób nabycia prawa podmiotowego, czy szerzej nabycia majątku a więc ogółu aktywów i pasywów przysługujących określonemu podmiotowi. Nie budzi żadnych wątpliwości, iż w dniu przejęcia Huty [...] przez P. S.A. z siedzibą w K., przeszły na ten ostatni podmiot wszystkie prawa i obowiązki spółki przejmowanej, w tym prawo użytkowania wieczystego spornej nieruchomości. Analogiczna sytuacja nastąpiła w związku z dalszymi przekształceniami spółki P. S.A., obecnie A. S.A., wskazanymi szczegółowo przez Ministra i Sąd w uzasadnieniach zaskarżonych orzeczeń.
Nie można zgodzić się z tym, że w okolicznościach niniejszej sprawy nie ma zastosowania rękojmia wiary publicznej ksiąg wieczystych tylko z tego powodu, że przejście praw i obowiązków spółki przejmowanej następuje w drodze sukcesji uniwersalnej. Przede wszystkim gwarantem ochronnym jest sam wpis nabywcy użytkowania wieczystego w księdze wieczystej. Ponadto w wyniku połączenia dokonanego w trybie art. 492 § 1 pkt 1 k.s.h., spółka przejmowana traci swoją podmiotowość prawną i podlega wykreśleniu z rejestru, bez konieczności przeprowadzenia postępowania likwidacyjnego. To spółka przejmująca, czyli podmiot całkowicie odrębny od spółki przejmowanej, zachowuje podmiotowość oraz ciągłość prawną i organizacyjną, stając się równocześnie sukcesorem praw i obowiązków spółki przejmowanej, przy czym w procesie ustalania zakresu tych praw przysługujących spółce przejmowanej, które ujawnione są w księdze wieczystej, zasadniczą rolę odgrywa właśnie zasada wiarygodności ksiąg wieczystych, pozwalająca spółce przejmującej w sposób należyty i pewny ustalić krąg przechodzących na nią praw.
Spółka przejmująca działa bowiem w zaufaniu do treści księgi wieczystej, iż prawa ujawnione w tej księdze na rzecz spółki przejmowanej, rzeczywiście spółce tej przysługują, zwłaszcza, że to na spółce przejmującej spoczywa obowiązek ujawnienia w księdze wieczystej tych praw, które przeszły na nią w wyniku połączenia się spółek.
Mając na uwadze przedstawione wyżej wywody uznać należy, że prawo użytkowania wieczystego nieruchomości będącej przedmiotem niniejszego postępowania stało się przedmiotem obrotu cywilnoprawnego i to w warunkach pozwalających na objęcie nabywcy użytkowania wieczystego rękojmią wiary publicznej ksiąg wieczystych, bowiem następca prawny podmiotu uwłaszczonego na podstawie decyzji Wojewody Krakowskiego z dnia [...] września 1998 r. tj. Huty [...], ujawniony jest w księdze wieczystej. Obecny użytkownik wieczysty przedmiotowej działki 3 obejmującej działkę nr 1, której to prawo użytkowania nabyła z mocy prawa Huta [...], nabył prawo użytkowania wieczystego w wyniku wskazanych wyżej przekształceń organizacyjnych i własnościowych. Jak to bowiem prawidłowo ustalił Minister użytkownikiem działki nr 3 jest obecnie A. S.A. z siedzibą w D. Podmiot ten jest właścicielem znajdujących się na tej działce budynków i budowli. Spółka będąca obecnie użytkownikiem wieczystym przedmiotowej działki jest osobą trzecią dla właściciela nieruchomości, którym jest Skarb Państwa.
Biorąc pod uwagę przedstawione przez organ i Sąd czynności cywilnoprawne, należy uznać, że Sąd pierwszej instancji prawidłowo stwierdził, że ukształtowały one skutki prawne pomiędzy zbywającymi oraz przejmującymi i nabywającymi. Z chwilą powstania tych skutków ich ważność należy oceniać, w oparciu o właściwe przepisy, tj. na podstawie przepisów prawa cywilnego ze wszystkimi konsekwencjami odnośnie właściwości organów państwowych oraz trybu postępowania. Nie ulega zaś wątpliwości, że brak stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej ze względu na działanie rękojmi wiary publicznej ksiąg wieczystych i potrzeba zapewnienia w ten sposób ochrony prawnej osobie trzeciej, ma istotne znaczenie dla stabilizacji stosunków prawnorzeczowych.
Za nietrafny należy uznać także zarzut, pozostawania spółki będącej obecnie użytkownikiem wieczystym działki 3 obejmującej dawną działkę nr 1 w złej wierze, która wyłączałaby rękojmię wiary publicznej ksiąg wieczystych przewidzianej w art. 5 u.k.w.h. Pomijając już to, że skarżący kasacyjnie nie przedstawili na tą okoliczność przekonywujących dowodów, które obaliłyby domniemanie istnienia dobrej wiary po stronie tych podmiotów, to za bezzasadnością tego zarzutu przemawia przede wszystkim to, że zgodnie z ugruntowanym stanowiskiem doktryny i judykatury, kwestia ewentualnego działania przez nabywcę w złej wierze, nie może być przedmiotem wyjaśnień ani w postępowaniu administracyjnym ani w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Osoba zainteresowana może bowiem obalać domniemanie wynikające z art. 6 u.k.w.h. w ramach postępowania przed sądami powszechnymi (art. 2 k.p.c.). Przedstawiony wyżej pogląd zaprezentował m.in. NSA w wyroku z dnia 2 lipca 2003 r. sygn. akt I SA 3084/01, który zajmował się problematyką rękojmi wiary publicznej ksiąg wieczystych przy nabywaniu przedsiębiorstwa, w skład którego wchodziło m.in. użytkowanie wieczyste nieruchomości.
NSA doszedł wówczas do wniosku, że skoro nabywcy przedsiębiorstwa zostali ujawnieni w księdze wieczystej jako użytkownicy wieczyści nieruchomości i właściciele budynków położonych na tym gruncie, na prawach współwłasności łącznej z tytułu uczestnictwa w spółce cywilnej, to uwzględnić należy treść art. 5 i 6 u.k.w.h., zgodnie z którymi w takiej sytuacji nabywcę chroni rękojmia wiary publicznej ksiąg wieczystych. Stosownego postępowania przed sądem powszechnym następcy prawni wywłaszczonego H.S. nie wszczęli. W tej sytuacji twierdzenie zawarte w skardze kasacyjnej dotyczące tego, czy obecny użytkownik wieczysty działki objętej decyzją uwłaszczeniową A. S.A. wiedział lub z łatwością mógł się dowiedzieć o wszczętym wcześniej postępowaniu w sprawie zwrotu nieruchomości, jest irrelewantna dla oceny zasadności skargi kasacyjnej.
Podsumowując powyższe Sąd pierwszej instancji prawidłowo uznał, że decyzja Wojewody Krakowskiego z dnia [...] września 1998 r. o oddaniu działki nr 1 w wieczyste użytkowanie Huty [...], przekształcenia organizacyjne i własnościowe tego podmiotu oraz nabycie jego majątku przez podmiot niebędący własnością Skarbu Państwa a także wpisanie przysługującego temu podmiotowi prawa użytkowania wieczystego do prowadzonej dla tej nieruchomości księgi wieczystej, stanowi nieodwracalny skutek prawny, o którym mowa w art. 156 § 2 k.p.a.
W konsekwencji za nieusprawiedliwione należy także uznać zarzuty naruszenia - art. 134 § 1 p.p.s.a. i art. 7 k.p.a., 77 § 1 k.p.a., art. 80 k.p.a.,107 k.p.a., art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. w zw. z art. 2 ust. 1-3 ustawy z dnia 29 września 1990 r. w zw. z art. 5 i 6 ust. 1 i 2 u.k.w.h., art. 492 § 1 pkt 1 k.s.h., art. 494 § 1 k.s.h. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. i art. 1 § 1 i 2 p.u.s.a.
Odnosząc się natomiast do zarzutu naruszenia art. 32 ust. 1 Konstytucji RP, wobec braku jego uzasadnienia, stwierdzić jedynie można, że biorąc pod uwagę wyżej przedstawione stanowisko z którego wynika, że zaskarżone rozstrzygnięcie jest rezultatem konieczności wyważenia interesu następców prawnych poprzedniego właściciela i interesu podmiotu, któremu obecnie przysługuje prawo użytkowania wieczystego tej nieruchomości, nie doszło do naruszenia konstytucyjnej zasady równości wobec prawa. Pomimo niewyeliminowania kwestionowanej decyzji uwłaszczeniowej z obrotu prawnego, zaskarżona decyzja otwiera następcom prawnym wywłaszczonego, drogę do wystąpienia z roszczeniem odszkodowawczym.
Nie jest też zasadny, zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. Autor skargi kasacyjnej upatruje naruszenia przez Sąd I instancji art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez brak wskazania w uzasadnieniu, która lub które transakcje w ramach przekształceń własnościowych po stronie "obecnego właściciela nieruchomości" zostały uznane za objęte ochroną rękojmi nabycia w dobrej wierze. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego orzekającego w rozpoznawanej sprawie uzasadnienie Sądu I instancji zawiera wszystkie elementy, o których mowa w art. 141 § 4 p.p.s.a., tj. zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Podkreślenia wymaga, że zarzut kasacyjny naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. może zostać skutecznie podniesiony jedynie wówczas, gdy uzasadnienie orzeczenia jest na tyle wadliwe, że nie pozwala na kontrolę zaskarżonego wyroku przez Naczelny Sąd Administracyjny, tj. nie jest możliwe odtworzenie rozumowania, które przeprowadził Sąd I instancji, stosując określone normy prawne (zob. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 10 października 2007 r., II GSK 204/07 oraz z dnia 10 lipca 2012 r., II GSK 1012/12).
Z treści uzasadnienia skargi kasacyjnej wynika, że jej autor zarzucając naruszenie 141 § 4 p.p.s.a., w istocie kwestionuje merytoryczne rozstrzygnięcie Sądu l instancji, bowiem naruszenie art. 141 § 4 p.p.s.a. upatruje w tym, że Sąd I instancji nie podzielił stanowiska skarżącego. Podkreślenia wymaga, że niepodzielenie argumentacji Sądu I instancji przez stronę, nie może być utożsamiane z niespełnieniem przez uzasadnienie zaskarżonego wyroku wymogów, o których mowa w art. 141 § 4 p.p.s.a. Uwzględniając powyższe, wskazać jedynie można, że Sąd pierwszej instancji opierając się na ustaleniach organu administracji, szczegółowo przedstawił przekształcenia organizacyjne i własnościowe dotyczące nabycia prawa użytkowania wieczystego działki 3, obejmującej dawną działkę 1, objętej kwestionowaną decyzją uwłaszczeniową i na tej podstawie doszedł do słusznego przekonania, że w ich wyniku doszło do nieodwracalnych skutków prawnych.
Z wyżej przedstawionych względów Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw, dlatego na podstawie art. 184 p.p.s.a. ją oddalił.
O kosztach postępowania kasacyjnego na rzecz uczestnika A. S.A. w D. nie orzeczono, bowiem stosownie do art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Żaden z przepisów szczególnych nie daje uprawnienia do żądania kosztów postępowania kasacyjnego przez uczestnika postępowania, który nie był skarżącym przed sądem pierwszej instancji, w szczególności takimi przepisami nie są uregulowania zawarte w art. 203 i 204 p.p.s.a. regulujące zwrot kosztów postępowania kasacyjnego.