Uzasadnienie
Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 26 lipca 2022 r., sygn. akt I OSK 1890/21 – na podstawie art. 125 § 1 pkt 1 w zw. z art. 193 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ("p.p.s.a."), zawiesił postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym – w sprawie ze skargi kasacyjnej Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 25 listopada 2020 r., sygn. akt I SA/Wa 1309/20 w sprawie ze skargi E. P., I. K., M. K., K. K., M. K., J. K., A. J. K., A. E. K., W. K. i M. B. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 6 marca 2020 r., nr DAP-WOSRFR/7280-35/2020/MBs, w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty – do czasu podjęcia przed Trybunałem Konstytucyjnym rozstrzygnięcia w sprawie o sygn. akt SK 64/21.
W uzasadnieniu Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że wynik niniejszego postępowania zależy od rozstrzygnięcia przez Trybunał Konstytucyjny konstytucyjności zaskarżonego przez skarżącego kasacyjnie przepisu art. 2 pkt 1 w zw. z art. 1 ust. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2017 r., poz. 2097).
Pismem z dnia 22 maja 2024 r. skarżący, reprezentowani przez adwokata, wnieśli o podjęcie zawieszonego postępowania, powołując się na względy ekonomiki procesowej oraz postępujący wiek skarżących.
Wskazano na postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego stanowiące o tym, że walory prejudycjalne postanowienia SK 64/21 nie uprawniają do zawieszenia postępowania ze względu na brak wyznaczenia przez Trybunał Konstytucyjny rozprawy, pomimo upływu bardzo długiego czasu od przyjęcia skargi konstytucyjnej do rozpoznania.
Skarżący – wskazując na konkretne orzeczenia Naczelnego Sądu Administracyjnego – zauważyli, iż Sąd ten wypracował stabilne i prokonstytucyjne orzecznictwo w zakresie wycinkowej oceny jednego z zagadnień prawnych będących przedmiotem kontroli konstytucyjnej w sprawie SK 64/21, tj. zagadnienia odnoszącego się do braku przesłanki rekompensacyjnej w postaci obowiązku przesiedlenia się właściciela pozostawionych nieruchomości w obecne granice RP w sytuacji, gdy został on po dniu 17 września 1939 r. przymusowo wywieziony na wschód (poza granice II RP), na tereny ZSRR, w następstwie czego zmarł i nie mógł skorzystać z możliwości repatriacji.
Ponadto wskazano, że skarga kasacyjna organu nie zasługuje na uwzględnienie i podniesiono merytoryczne kwestie związane z przedmiotową skargą.
W razie oddalenia skargi kasacyjnej wniesiono o zasądzenie od organu na rzecz skarżących zwrotu niezbędnych kosztów postępowania kasacyjnego.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Wskazać należy, że zgodnie z art. 165 p.p.s.a., postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Powołany przepis możliwość uchylenia, bądź zmiany postanowień niekończących postępowania w sprawie, warunkuje i uzależnia od zmiany okoliczności sprawy, przez co należy rozumieć zarówno zmianę okoliczności faktycznych, jakie sąd przyjął za przesłankę rozstrzygnięcia jak i zmianę okoliczności prawnych, które uzasadniałyby wydanie postanowienia odmiennej treści niż to, które zostało wydane wcześniej. Przez pojęcie "zmiany okoliczności sprawy", należy więc rozumieć wszelkie zmiany występujące zarówno w okolicznościach faktycznych, jak i w obowiązującym prawie. Muszą to być zatem zmiany, które z jednej strony dotyczą kwestii merytorycznych rozstrzyganych dotychczasowym rozstrzygnięciem, z drugiej zaś strony muszą to być takie zmiany, które uzasadniają zmianę dotychczasowego rozstrzygnięcia. Rolą sądu jest w takim przypadku zbadanie, czy strona powołała okoliczności, które mogłyby wpłynąć na zmianę dotychczasowego stanowiska.
Mając na uwadze powyższe zauważyć trzeba, że Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 26 lipca 2022 r., sygn. akt I OSK 1890/21, zawiesił postępowanie w niniejszej sprawie, a zatem wniosek skarżących kasacyjnie z dnia 22 maja 2024 r. o podjęcie zawieszonego postępowania należało potraktować jako wniosek o zmianę w/w postanowienia na zasadach określonych w art. 165 p.p.s.a.
Wskazać należy, że z udostępnionych przez Trybunał Konstytucyjny informacji w sprawie o sygn. akt SK 64/21 (https://trybunal.gov.pl/s/sk-64-21) wynika, iż od dnia wydania postanowienia o nadaniu dalszego biegu skardze konstytucyjnej, tj. od dnia 28 października 2021 r., do dnia wydania niniejszego postanowienia Trybunał Konstytucyjny nie wyznaczył terminu rozprawy. Na dzień orzekania sprawa z w/w skargi konstytucyjnej nie pojawiła się w wykazie spraw rozpatrywanych przez Trybunał Konstytucyjny.
Kierując się zatem zasadą ekonomiki procesowej oraz koniecznością rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki, Naczelny Sąd Administracyjny za zasadne uznał argumenty zmierzające do podjęcia postępowania w niniejszej sprawie.
Jednocześnie wyjaśnić w tym miejscu należy, że w przypadku wydania orzeczenia w rozpoznawanej sprawie na podstawie przepisu uznanego za niekonstytucyjny, skarżący kasacyjnie nie zostaną pozbawieni możliwości obrony swoich praw. W sytuacji bowiem, gdy Trybunał Konstytucyjny uzna, że regulacje są niezgodne ze wskazanymi wzorcami konstytucyjnymi, to wówczas stronie – na podstawie art. 272 § 1 p.p.s.a. – skarżącym będzie przysługiwało prawo do wystąpienia o wznowienie postępowania.
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 165 w zw. z art. 193 p.p.s.a., postanowił, jak w sentencji.