Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku wyrokiem z dnia 12 lipca 2022 r. sygn. II SA/Bk 489/22 oddalił skargę M. T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] maja 2022 r. nr [...] utrzymującą w mocy decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] marca 2022 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wywiodła M. T., zarzucając naruszenie przez Sąd Wojewódzki prawa materialnego, tj.: art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez nią w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.
Żądaniem skargi kasacyjnej objęto uchylenie zaskarżonego wyroku w całości, rozpoznanie skargi w trybie uproszczonym, zasądzenie od organu na rzecz skarżącej kasacyjnie kosztów postępowania według norm przepisanych, w tym kosztów postępowania kasacyjnego oraz kosztów postępowania poniesionych przed sądem pierwszej instancji. Wniesiono również o rozpoznanie skargi kasacyjnej na posiedzeniu niejawnym.
Odpowiedzi na skargę kasacyjną nie złożono.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw.
Przepis art. 193 zdanie drugie ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi, Dz.U. 2023, poz. 1634 – dalej jako: "p.p.s.a." wyłącza odpowiednie stosowanie do postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym wymogów dotyczących koniecznych elementów uzasadnienia wyroku, które przewidziano w art. 141 § 4 w zw. z art. 193 zdanie pierwsze p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny nie przedstawia więc w uzasadnieniu wyroku oddalającego skargę kasacyjną opisu ustaleń faktycznych i argumentacji prawnej podawanej przez organy administracji i Sąd I instancji.
Na wstępie wskazać należy, że skoro w niniejszej sprawie skarżąca kasacyjnie - na podstawie art. 176 § 2 p.p.s.a. zrzekła się przeprowadzenia rozprawy, a strona przeciwna w ustawowym terminie nie zawnioskowała o jej przeprowadzenie, to rozpoznanie skargi kasacyjnej nastąpiło na posiedzeniu niejawnym, zgodnie z art. 182 § 2 i 3 p.p.s.a.
Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę tylko w granicach skargi kasacyjnej (art. 183 § 1 p.p.s.a.), z urzędu biorąc pod uwagę jedynie nieważność postępowania, co oznacza związanie przytoczonymi w skardze kasacyjnej jej podstawami, określonymi w art. 174 p.p.s.a. Wobec niestwierdzenia zaistnienia przesłanek nieważności postępowania, oceniając wyrok Sądu I instancji w ramach zarzutu zgłoszonego w skardze kasacyjnej, Naczelny Sąd Administracyjny uznał ten zarzut za niezasadny.
Przedstawienie motywów wydanego w niniejszej sprawie rozstrzygnięcia wymaga zastrzeżenia, że skarga kasacyjna formułując zarzut naruszenia przez Sąd Wojewódzki art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych nie powołała pełnej nazwy tej ustawy, i co szczególnie istotne, nie wskazała o jaki stan prawny chodzi. Analiza treści skargi kasacyjnej doprowadziła Sąd do wniosku, że podniesiony zarzut dotyczy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2022 r., poz. 615 – dalej jako: "u.ś.r.") i w tak wytyczonym zakresie Sąd skargę kasacyjną rozpoznał.
Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie rodzinne przysługuje osobom, które nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Oznacza to, że warunkiem przyznania świadczenia jest rezygnacja lub niepodejmowanie zatrudnienia przez osoby, o których mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. przy czym owa rezygnacja z zatrudnienia lub jego niepodejmowanie musi być następstwem sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Z przyczyn, które wyjaśnione zostaną poniżej, nie można uznać, że doszło do naruszenia przywołanego przepisu z uwagi na jego niewłaściwe zastosowanie.
Niekwestionowane w sprawie pozostaje, że skarżąca kasacyjnie M. T. jest uczennicą liceum, pobierającą naukę w systemie dziennym. Jak wynika z wywiadu środowiskowego, przeprowadzonego [...] marca 2022 r. z legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności w stopniu znacznym J. T. (matką skarżącej kasacyjnie), M. T. pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym mamą oraz siostrą. Jak podała J. T., źródło utrzymania tej rodziny stanowią m.in. "alimenty na dzieci". Znaczenie tego faktu dla możliwości przyznania skarżącej kasacyjnie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest o tyle istotne, że prowadzi do wniosku o trafności ustaleń organów o braku podstaw do przyjęcia, że M. T. nie podejmuje pracy z uwagi na konieczność opiekowania się matką.
Jak wynika z art. 133 § 1 k.r.o., rodzice obowiązani są do świadczeń alimentacyjnych względem dziecka, które nie jest jeszcze w stanie utrzymać się samodzielnie, chyba że dochody z majątku dziecka wystarczają na pokrycie kosztów jego utrzymania i wychowania. Stosownie do paragrafu 3 cytowanego przepisu, rodzice mogą uchylić się od świadczeń alimentacyjnych względem dziecka pełnoletniego, jeżeli są one połączone z nadmiernym dla nich uszczerbkiem lub jeżeli dziecko nie dokłada starań w celu uzyskania możności samodzielnego utrzymania się.
Jak wyjaśniał Sąd Najwyższy w uchwale pełnej Izby Cywilnej z 16 grudnia 1987 r., III CZP 91/86, (OSNC 1988, nr 4, poz.
42) szczególne unormowanie obowiązku alimentacyjnego wynikające z art. 133 § 1 k.r.o. polega na tym, że obowiązek rodziców dostarczania środków utrzymania i wychowania trwa dopóty, dopóki dziecko nie zdobędzie, stosownie do swoich uzdolnień i predyspozycji, kwalifikacji zawodowych, czyli do chwili usamodzielnienia się, i to niezależnie od osiągniętego wieku. Uzyskanie pełnoletniości nie zmienia sytuacji prawnej dziecka w zakresie alimentów, jeżeli dziecko pobiera naukę w szkole lub na uczelni i czas na nią przeznaczony wykorzystuje rzeczywiście na zdobywanie kwalifikacji zawodowych (por. wyrok NSA z dnia 12 lipca 2023 r. sygn. I OSK 1160/22).
Wygaśnięcie obowiązku alimentacyjnego rodzica wobec dorosłego dziecka następuje po osiągnięciu przez dziecko zdolności do samodzielnego utrzymania się, którą uzyskuje ono z chwilą otrzymania należytego przygotowania do pracy (por. wyrok Sądu Najwyższego z 16 lipca 1998 r., I CKN 521/98)
Zatem, zadeklarowane pobieranie przez skarżącą kasacyjnie alimentów oznacza, że nie jest ona w stanie utrzymać się, nie doszło bowiem do jej usamodzielnienia. Brak jest zatem podstaw do przyjęcia, że skarżąca kasacyjnie nie podejmuje pracy z uwagi na konieczność opiekowania się matką.
Z tych względów skarga kasacyjna, jako pozbawiona usprawiedliwionych podstaw, podlegała oddaleniu zgodnie z art. 184 p.p.s.a.