Uzasadnienie
Wyrokiem z 21 marca 2014 r., sygn. akt I SA/Wa 88/14, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę D. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia [...] października 2013 r. znak [...], którą utrzymano w mocy decyzję Starosty Grodziskiego z dnia [...] maja 2013 r., nr [...], w przedmiocie skierowania na kontrolne sprawdzenie kwalifikacji.
Wyrok powyższy zapadł w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych:
Decyzją z dnia [...] maja 2013 r. Starosta Grodziski skierował D. B. na kontrolne sprawdzenie kwalifikacji (egzamin teoretyczny i praktyczny) w zakresie prawa jazdy kat. B, w związku z uzyskaniem przez niego 25 punktów karnych za naruszenia przepisów ruchu drogowego w okresie od dnia 6 sierpnia 2011 r. do dnia 2 sierpnia 2012 r.
Odwołanie od powyższej decyzji wniósł D. B., podnosząc, iż we wniosku podsumowano punkty karne między innymi z kolizji drogowej z dnia 2 sierpnia 2012 r. Sprawa zaś kolizji została rozpatrzona wyrokiem nakazowym Sądu Rejonowego dla m.st. Warszawy z dnia 23 listopada 2013 r. V Wydział Karny, sygn. akt [...], w którym orzeczono grzywnę w wysokości 500 zł.
Utrzymując w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie, decyzją z dnia [...] października 2013 r., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie wskazało, iż z wniosku Komendanta Stołecznego Policji o sprawdzenie kwalifikacji wynika, iż skarżący w okresie od dnia 6 sierpnia 2011 r. do dnia 2 sierpnia 2012 r. dopuścił się naruszenia przepisów ruchu drogowego, polegającego na znacznym przekroczeniu prędkości i dwukrotnym spowodowaniu zagrożenia bezpieczeństwa ruchu drogowego, czego skutkiem były kolizje drogowe. Za wymienione wykroczenia, D. B. otrzymał łącznie 25 punktów karnych. W zaistniałej sytuacji, zgodnie z art. 114 ust. 1 pkt 1 lit. b) ustawy Prawo o ruchu drogowym, organ I instancji obowiązany był wydać zaskarżoną decyzję. Organ dodał, iż samo skierowanie na egzamin nie przesądza, czy kierowca, nie posiada kwalifikacji do bezpiecznego prowadzenia pojazdów mechanicznych lub nie zna przepisów ruchu drogowego. Dopiero nie przystąpienie do egzaminu, bądź ukończenie go z wynikiem negatywnym, będzie skutkować cofnięciem uprawnień do kierowania pojazdami mechanicznymi.
Skargę na powyższą decyzję złożył D. B., wnosząc o jej uchylenie. W uzasadnieniu skargi skarżący podniósł, iż nie otrzymał do wiadomości wniosku Komendy Stołecznej Policji w Warszawie z dnia 4 lutego 2013 r. Wskazał także na wyrok nakazowy Sądu Rejonowego dla m.st. Warszawy z dnia 23 listopada 2013 r. V Wydział Karny, sygn. akt [...], którym orzeczono grzywnę w wysokości 500 zł oraz stwierdził, iż brak jest podstaw prawnych do naliczenia punktów karnych jako dodatkowej kary poza prawomocnym orzeczeniem Sądu. Ponadto zaznaczył, iż w dniu 11 grudnia 2012 r. odbył szkolenie, o którym mowa w art. 130 ust. 3 ustawy Prawo o ruchu drogowym.
Odpowiadając na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie.
Rozpoznając skargę, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wskazał: w niniejszej sprawie nie ulega wątpliwości, że D. B. podlegał hipotezie i dyspozycji przepisu art. 114 ust. 1 pkt 1 lit. b) ustawy Prawo o ruchu drogowym. Z akt sprawy bezspornie wynika, iż Komendant Stołeczny Policji pismem z dnia 4 lutego 2013 r. skierował do Starosty Grodziskiego wniosek o sprawdzenie kwalifikacji skarżącego do kierowania pojazdem w ramach posiadania przez niego uprawnień, wskazując na 3 przypadki naruszenia przez niego przepisów ruchu drogowego w okresie od 6 sierpnia 2011 r. do 2 sierpnia 2012 r., za które uzyskał 25 punktów karnych, co oznacza przekroczenie dozwolonego limitu punktów za naruszenie przepisów ruchu drogowego. Wniosek ten odpowiada wymogom określonym w załączniku nr 7 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 25 kwietnia 2012 r. w sprawie postępowania z kierowcami naruszającymi przepisy ruchu drogowego (Dz. U. z 2012 r. poz. 488).
Jako taki stanowi więc podstawę do wydania decyzji w przedmiocie skierowania na kontrolne sprawdzenie kwalifikacji, w oparciu o art. art. 114 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy Prawo o ruchu drogowym. Decyzja wydawana na tej podstawie ma charakter rozstrzygnięcia związanego, co oznacza, że organ kierujący nie ma uprawnienia do rozważania celowości skierowania na sprawdzenie kwalifikacji ze względu na okoliczność otrzymania punktów karnych. Organ w tym przypadku miał więc obowiązek, a nie tylko prawo, skierować skarżącego na kontrolne sprawdzenie kwalifikacji w zakresie posiadanego prawa jazdy.
Skarżący brak podstaw do skierowania go na kontrolne sprawdzenie kwalifikacji upatruje w tym, iż za kolizję drogową z dnia 2 sierpnia 2012 r. został skazany wyrokiem nakazowym Sądu Rejonowego dla m.st. Warszawy w Warszawie V Wydział Karny z dnia 23 listopada 2012 r., sygn. akt [...], na karę grzywny w wysokości 500 złotych, a więc punkty karne za tę kolizję nie powinny zostać naliczone. Stwierdzić jednak należy, iż w przypadku uznania obwinionego za winnego popełnienia zarzuconego mu wykroczenia sąd może wymierzyć mu jedną z kar i środków karnych z art. 18 ustawy z dnia 20 maja 1971 r. Kodeks wykroczeń (Dz. U. z 2013 r., poz. 482). Nie jest natomiast władny orzekać o nałożeniu punktów karnych za stwierdzone wykroczenie. Punktowaniu podlega każde stwierdzone przez Policję naruszenie przepisów ruchu drogowego, bez względu na ich potwierdzenie przez sąd lub inny uprawniony organ. Do czasu zakończenia wyrokiem sądu postępowania, punkty te są w stanie niejako "zawieszenia", co wynika z § 4 ust 1 rozporządzenia z dnia 25 kwietnia 2012 r. Fakt zaś wydania wyroku skazującego powoduje, że wpis tymczasowy, staje się wpisem ostatecznym.
Jedynie w przypadku wydania wyroku uniewinniającego, brak byłoby podstaw do naliczenia określonej za wykroczenie liczby punktów karnych. Ukaranie sprawcy wykroczenia drogowego przez sąd karą grzywny w żadnym przypadku nie może skutkować niemożnością wpisania mu odpowiedniej liczby punktów karnych.
Art. 130 ust. 3 ustawy Prawo o ruchu drogowym dopuszcza możliwość uczestniczenia kierowcy wpisanego do ewidencji kierowców naruszających przepisy ruchu drogowego w szkoleniu na własny koszt, którego odbycie spowoduje zmniejszenie liczby punktów za naruszenie przepisów ruchu drogowego. Jednak zestawienie tego przepisu z treścią ust. 2 pozwala przyjąć, że odbycie przez kierowcę szkolenia nie powoduje zmniejszenia liczby punktów otrzymanych za naruszenie przepisów ruchu drogowego, jeśli szkolenie kierowca odbył już po przekroczeniu liczby 24 punktów wpisanych do ewidencji. Niezasadna jest zatem argumentacja skarżącego, że w niniejszej sprawie, powinna być wzięta pod uwagę okoliczność, że w dniu 11 grudnia 2012 r. odbył on szkolenie, o którym mowa w art. 130 ust. 3 ustawy Prawo o ruchu drogowym. Jedynie odbycie szkolenia przed uzyskaniem 24 punktów wpisanych do ewidencji stanowiłoby podstawę do zmniejszenia posiadanej liczby punktów.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł D. B., prawidłowo reprezentowany, zarzucając Sądowi I instancji:
- 1. naruszenie przepisów prawa materialnego przez ich niewłaściwe zastosowanie tj.:
- – art. 114 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. - Prawo o ruchu drogowym (Dz. U. z 2012 r., poz. 1137 ze zm.), poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i wydanie decyzji w przedmiocie skierowania skarżącego na kontrolne sprawdzenie kwalifikacji, w sytuacji gdy nie uzyskał on w okresie roku 24 punktów karnych, z uwagi na fakt odbycia szkolenia o którym mowa wart. 130 ust. 3 Prawa o ruchu drogowym.
- – art. 130 ust. 3 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. - Prawo o ruchu drogowym poprzez jego niewłaściwe zastosowanie polegające na braku odliczenia 6 punktów z tytułu odbycia przez skarżącego szkolenia, a tym samym uznanie, iż D. B. z tytułu popełnionych wykroczeń drogowych miał ponad 24 punkty karne,
- – art. 130 ust. 2 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. - Prawo o ruchu drogowym poprzez jego niezastosowanie i nieusunięcie punktów karnych z rejestru pomimo upływu roku od dnia popełnienia wykroczenia, za które punkty zostały orzeczone,
- – § 8 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 25 kwietnia 2012 r., w sprawie postępowania z kierowcami naruszającymi przepisy ruch drogowego (Dz. U. z 2012 r., poz. 488 ze. zm.), poprzez jego niewłaściwe zastosowanie polegające na nieodliczeniu skarżącemu punktów z tytułu odbycia szkolenia, co w konsekwencji doprowadziło do wydania decyzji w przedmiocie skierowania strony na kontrolne sprawdzenie kwalifikacji,
- – art. 42 Konstytucji RP w zw. z art. 9 § 1 i 2 oraz art. 33 § 1 i Kodeksu wykroczeń, poprzez ukaranie skarżącego środkiem karnym w postaci naliczenia punktów karnych, w sytuacji gdy za wykroczenie skarżący został ukarany grzywną w kwocie 500 zł orzeczoną wyrokiem nakazowym Sądu Rejonowego dla m. st. Warszawy z dnia 23 listopada 2012 r., sygn. akt [...].
- 2. naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy – art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 174 pkt 2 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w zw. z art. 7 i art. 77 k.p.a. oraz art. 107 § 3 k.p.a., poprzez zebranie materiału dowodowego w sposób wybiórczy i niepełny tj. z pominięciem istotnych dla sprawy okoliczności sprowadzających się ustalenia, iż w dniu odbywania kursu skarżący nie mógł mieć orzeczonych 25 punktów karnych, gdyż te orzeczone od dnia 6 sierpnia 2011r., na dzień wydawania przez Sąd Rejonowy m.st. Warszawy wyroku nakazowego z dnia 23 listopada 2012 r., powinny być wykreślone w myśl art. 130 ust. 2 Prawa o ruchu drogowym,
- – art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 174 pkt 2 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w zw. z art. 80 k.p.a., poprzez dowolną oceną zebranego w sprawie niepełnego materiału dowodowego, prowadzącą do uznania, iż skarżący przez okres roku uzyskał 25 punktów karnych, co doprowadziło do wydania decyzji w przedmiocie skierowania na kontrolne sprawdzenie kwalifikacji, w sytuacji gdy punkty te powinny być wykreślone z rejestru,
- – art. 3 § 2 pkt 1 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, poprzez naruszenie funkcji kontrolnej sądu administracyjnego nad organami administracji publicznej tj. kontroli działalności Samorządowego Kolegium Odwoławczego i nieuwzględnienie naruszenia przez organ przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego mającego istotny wpływ na wynik sprawy, co skutkowało niewyjaśnieniem stanu faktycznego i oddaleniem skargi na orzeczenia, które zapadły z naruszeniem powoływanych wyżej naruszeń k.p.a.
Autor skargi kasacyjnej domagał się uchylenia zaskarżonego wyroku w całości, i rozpoznania przedmiotowej skargi, w trybie art. 188 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, z uwagi na fakt, iż wskazane w skardze kasacyjnej naruszenia przepisów są innymi naruszeniami, o których mowa w powoływanym przepisie, a w konsekwencji o uchylenia także zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie, wraz z poprzedzającą jej wydanie decyzją Starosty Grodziskiego z dnia [...] maja 2013 r. oraz zasądzenia kosztów postępowania.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: skarga kasacyjna nie posiada usprawiedliwionych podstaw.
Art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej jako "P.p.s.a.", stanowi, że Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie zachodzą okoliczności skutkujące nieważnością postępowania, określone w art. 183 § 2 pkt 1 – 6 ustawy P.p.s.a., należało zatem odnieść się do zasadniczych zarzutów stanowiących istotę podstaw kasacji.
Oceniając zarzuty podniesione w skardze kasacyjnej Naczelny Sąd Administracyjny uznał je za nie zasługujące na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 130 ust. 1 ustawy Prawo o ruchu drogowym, Policja prowadzi ewidencję kierowców naruszających przepisy ruchu drogowego. Określonemu naruszeniu przypisuje się odpowiednią liczbę punktów w skali od 0 do 10 i wpisuje się do tej ewidencji. W myśl art. 130 ust. 2 ustawy punkty te usuwa się z ewidencji po upływie 1 roku od dnia naruszenia, chyba, że przed upływem tego okresu kierowca dopuścił się naruszeń, za które na podstawie prawomocnych rozstrzygnięć przypisana liczba punktów przekroczyłaby 24 punkty. Z przepisu tego w sposób nie budzący wątpliwości wynika, że przekroczenie liczby 24 punktów uniemożliwia ich usunięcie. Konsekwencją naruszenia przepisów ruchu drogowego i przekroczenie limitu 24 punktów jest m.in., skierowanie na kontrolne sprawdzenie kwalifikacji do prowadzenia pojazdów.
Kierowca wpisany do ewidencji może - zgodnie z art. 130 ust. 3 ustawy Prawo o ruchu drogowym - na własny koszt uczestniczyć w szkoleniu, którego odbycie spowoduje zmniejszenie liczby punktów za naruszenie przepisów ruchu drogowego. Nie dotyczy to jednak kierowcy w okresie 1 roku od dnia wydania po raz pierwszy prawa jazdy.
Z kolei przepis art. 130 ust. 4 ustawy Prawo o ruchu drogowym zawiera upoważnienie dla ministra spraw wewnętrznych w porozumieniu z ministrami transportu i sprawiedliwości do określenia sposobu punktowania i liczby punktów odpowiadających naruszeniu przepisów ruchu drogowego, warunków i sposobu prowadzenia ewidencji, programu szkolenia i jednostek do niego upoważnionych, liczby punktów odejmowanych z tytułu odbytego szkolenia oraz podmiotów upoważnionych do uzyskiwania informacji zawartych w ewidencji. Jednocześnie zauważyć należy, iż w tym przepisie zostały określone kryteria jakimi ma kierować się organ wykonawczy przy wydawaniu rozporządzenia. Są nimi dyscyplinowanie i wdrażanie kierujących pojazdami do przestrzegania przepisów ustawy oraz zapobieganie wielokrotnemu naruszaniu przepisów ruchu drogowego. Wykonanie powyższej delegacji stanowiło obowiązujące w dacie wydawania decyzji w tej sprawie rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 25 marca 2012 r. Z przepisu § 8 ust. 6 rozporządzenia wynika, że odbycie szkolenia nie powoduje zmniejszenia liczby punktów otrzymanych za naruszenia przepisów ruchu drogowego wobec osoby, która przed jego rozpoczęciem dopuściła się naruszeń, za które suma punktów ostatecznych i podlegających wpisowi tymczasowemu przekroczyła lub przekroczyłaby 24. Oznacza to w istocie, że z uprawnienia określonego w tym przepisie mogą skorzystać tylko kierowcy, którzy przed przystąpieniem do szkolenia, o którym mowa w art. 130 ust. 3 ustawy Prawo o ruchu drogowym, za naruszenia zasad ruchu drogowego otrzymali mniej niż 24 punkty. W przypadku przekroczenia tego limitu, odbycie przez kierowcę szkolenia pozostaje bez wpływu na liczbę uzyskanych punktów.
Mając powyższe na uwadze należało uznać, że ani organy orzekające w tej sprawie, ani Sąd I instancji nie naruszyły art. 130 ust. 3 ustawy Prawo o ruchu drogowym. Skoro skarżący w okresie od 6 sierpnia 2011 r. do dnia 2 sierpnia 2012 r. dopuścił się naruszeń przepisów ruchu drogowego skutkującym przypisaniem mu 25 punktów, to odbycie szkolenia w dniu 11 grudnia 2012 r. nie mogło odnieść zamierzonego skutku.
Dodatkowo wyjaśnić należy, iż punkty za naruszenie przepisów ruchu drogowego są przypisywane konkretnemu wykroczeniu lub przestępstwu i wywierają one skutek z dniem dokonania naruszenia przepisów prawa przez kierującego pojazdem. Dla konsekwencji prawnych wynikających z dokonanych przez skarżącego naruszeń przepisów ruchu drogowego istotne znaczenie ma w tym przypadku data popełnienia naruszeń, a nie data wszczęcia postępowania administracyjnego czy też data wydania decyzji.
Podobnie bez wpływu na ocenę wyrażoną w niniejszej sprawie pozostaje fakt, iż za kolizję drogową z dnia 2 sierpnia 2012 r. skarżący został skazany wyrokiem nakazowym Sądu Rejonowego dla m.st. Warszawy w Warszawie V Wydział Karny z dnia 23 listopada 2012 r., sygn. akt [...], na karę grzywny w wysokości 500 złotych. Wymierzenie skarżącemu kary grzywny nie oznacza, iż punkty karne, naliczone mu za spowodowanie naruszenia zasad ruchu drogowego, zostały anulowane bądź skasowane. Jak zauważył to Wojewódzki Sąd Administracyjny postępowanie zakończone powyższym wyrokiem podlegało regulacji prawno-karnej, odrębnej zupełnie od postępowania administracyjnego, które toczyło się w sprawie. Kara grzywny wymierzona została skarżącemu za konkretne wykroczenie i postawała bez wpływu na istnienie punktów karnych, naliczonych D. B. na podstawie odrębnych przepisów. Minister Spraw Wewnętrznych w rozporządzeniu z dnia 25 kwietnia 2012 r. ustalił w § 4 ust. 1 i 2, że do ewidencji dokonuje się wpisów ostatecznych za naruszenia stwierdzone prawomocnym wyrokiem sądu, mandatem karnym albo orzeczeniem dyscyplinarnym, jak również wpisów tymczasowych, zaś wpis tymczasowy wprowadza się niezwłocznie po ujawnieniu naruszenia, zawierając w nim informację o liczbie punktów, które zostaną ostatecznie przypisane w przypadku potwierdzenia naruszenia.
Zatem punktowaniu podlega każde stwierdzone przez Policję naruszenie przepisów ruchu drogowego, bez względu na ich potwierdzenie przez sąd lub inny uprawniony organ. W niniejszej sprawie wyrok z dnia 23 listopada 2012 r. potwierdził popełnienie przez skarżącego wykroczenia, a co za tym idzie, zaistniała konieczność naliczenia punktów karnych za naruszenie zasad ruchu drogowego.
Podkreślenia wymaga, że skierowanie na kontrolne sprawdzenie kwalifikacji nie może być odczytywane jako dodatkowa represja w stosunku do skarżącego, nie ma bowiem na celu ukarania go, a jedynie dokonania oceny jego zdolności do kierowania pojazdami.
Z uwagi na powyższe Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji, na podstawie art. 184 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.