Uzasadnienie
Pismem z dnia 24 stycznia 2022 r. K.K., D. K. i M. K. wnieśli skargę o wznowienie postępowania zakończonego wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 grudnia 2021 r., sygn. akt I OSK 75/19, którym uchylono wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 5 września 2018 r., sygn. akt I SA/Wa 1008/18 i oddalono skargę K.K., D. K. i M. K. na postanowienie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] marca 2018 r., nr [...] w przedmiocie zawieszenia postępowania.
Jako podstawę wznowienia skarżący wskazali art. 271 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (dalej jako: "p.p.s.a."), podnosząc, iż zostali pozbawieni możliwości działania na skutek naruszenia przez sąd przepisów postępowania, a to:
- - art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (dalej jako: "ustawa COVID-19") i art. 181 § 1 p.p.s.a. poprzez skierowanie i rozpatrzenie sprawy na posiedzeniu niejawnym pomimo niewystąpienia przesłanki niemożności jej przeprowadzenia w trybie zdalnym, a więc skierowanie sprawy na posiedzenie niejawne wbrew regulacji ustawowej,
- - art. 106 §2 p.p.s.a w zw. z art. 193 p.p.s.a. poprzez uniemożliwienie stronom wypowiedzenia się w sprawie, na skutek pominięcia przez sąd oświadczenia o braku zgody na rozpatrzenie sprawy na posiedzeniu niejawnym, wyznaczenie posiedzenia niejawnego wbrew ustawie i nieudzielenie skarżącym dodatkowego terminu na przedstawienie dodatkowego stanowiska;
i prawa materialnego przez błędną wykładnię, a to:
- - art. 7 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. w zw. z art. 3 ust. 2 i art. 6 ust. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (dalej także jako: ustawa z 2005 r.), art. 4 ust. 1 pkt 16 ustawy z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn i art. 4 ustawy z 2005 r. - poprzez naruszenie obowiązku działania na podstawie prawa poprzez oparcie orzeczenia na twierdzeniach wprost sprzecznych z prawem, a to stwierdzenie, że prawo do rekompensaty nie wchodzi w skład spadku i jest nieprzenoszalne, podczas gdy wchodzi w skład spadku, zaś nieprzenoszalne jest jedynie uprawnienie potwierdzone, i prawa materialnego przez niewłaściwe zastosowanie, a to:
- - art. 21 ust. 1 i ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. poprzez wywłaszczenie ww. wyrokiem z przysługujących im uprawnień, które nabyli w drodze dziedziczenia.
Skarżący wskazali ponadto, że termin na wniesienie skargi zachowano, albowiem wyrok z dnia 2 grudnia 2021 r., I OSK 75/19 wydany na posiedzeniu niejawnym doręczono stronie w dniu 13 grudnia 2021 r.
W związku z tym skarżący wnosili o zmianę zaskarżonego wyroku i oddalenie skargi kasacyjnej Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji od wyroku WSA w Warszawie z dnia 5 września 2018 r., sygn. akt I SA/Wa 1008/18 oraz zasądzenie kosztów postępowania wraz z kosztami zastępstwa procesowego oraz o rozpoznanie skargi na rozprawie.
W uzasadnieniu wskazywano, że Sąd rozpoznał sprawę na posiedzeniu niejawnym, pomimo tego, że zgodnie z art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy COVID-19, sprawa może trafić na posiedzenie niejawne tylko wtedy, jeśli jej przeprowadzenie w trybie zdalnym jest niemożliwe. Okoliczność taka nie zachodziła w przedmiotowej sprawie, czego dowodzi pismo Sądu z dnia 27 sierpnia 2021 r., gdzie wezwano strony do oświadczenia się, czy zgadzają się na skierowanie sprawy na posiedzenie niejawne. Jednocześnie wskazano, że sprawa zostanie rozpoznana na posiedzeniu niejawnym tylko wówczas, gdy któraś ze stron oświadczy, że nie ma możliwości technicznych uczestniczenia w rozprawie zdalnej (s. 1 pisma). Pomimo tego, że strony nie wyraziły zgody na posiedzenie niejawne, wskazując że mają możliwość uczestnictwa w rozprawie zdalnej, zaś strona przeciwna - Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji nie wskazał, że nie ma możliwości uczestnictwa w rozprawie zdalnej, sąd rozpoznał sprawę na posiedzeniu niejawnym, wbrew wskazanemu wyżej przepisowi prawa i wbrew własnemu pouczeniu zawartemu w piśmie z dnia 27 sierpnia 2021 r., pomimo, że przepis art. 181 §1 p.p.s.a. stanowi, że sprawa może być rozpatrzona w innym trybie, aniżeli na rozprawie, tylko, gdy przepis szczególny tak stanowi. Co więcej, sąd nie udzielił stronom, prawa do wypowiedzenia się w sprawie, choć udzielił takiej możliwości stronie przeciwnej (Ministrowi).
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga o wznowienie postępowania sądowego podlega odrzuceniu.
Na wstępie wskazać należy, że postępowanie w przedmiocie wznowienia postępowania ma charakter nadzwyczajny, gdyż może doprowadzić do wzruszenia prawomocnego orzeczenia sądu administracyjnego - art. 270 p.p.s.a. (Dz. U. z 2022, poz. 329). Ze względu na wyjątkowy charakter tego postępowania muszą być jednak zachowane wymogi określone w dziale VII ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Zgodnie z art. 280 § 1 p.p.s.a., sąd bada na posiedzeniu niejawnym, czy skarga jest wniesiona w terminie i czy opiera się na ustawowej podstawie wznowienia. W braku jednego z tych wymagań sąd skargę o wznowienie odrzuci, w przeciwnym razie wyznaczy rozprawę. Stosownie zaś do art. 281 p.p.s.a., na rozprawie sąd rozstrzyga przede wszystkim o dopuszczalności wznowienia i jeżeli brak jest ustawowej podstawy wznowienia lub termin do wniesienia skargi nie został zachowany, odrzuca skargę o wznowienie. Sąd może jednak po rozważeniu stanu sprawy połączyć badanie dopuszczalności wznowienia z rozpoznaniem sprawy.
Badanie pod kątem dopuszczalności wznowienia, o którym mowa w cytowanych wyżej przepisach, nie jest badaniem zasadności skargi o wznowienie. Celem bowiem tego badania jest stwierdzenie, czy spełnione zostały warunki, które umożliwiają rozpatrzenie samej skargi o wznowienie postępowania. Podstawą tej oceny są w zasadzie twierdzenia zawarte w skardze. Uznać zatem należy, że na wstępnym etapie, sąd administracyjny odrzuca skargę o wznowienie postępowania, która w ogóle nie opiera się na jednej z podstaw wznowienia opisanych w przepisie działu VII p.p.s.a., względnie, gdy powołana podstawa treściowo odpowiada powyższym przepisom, ale już tylko na podstawie oceny akt sprawy sąd władny jest ocenić, że powołane przez stronę przesłanki nie stanowią rzeczywistej podstawy wznowienia.
W niniejszej sprawie nie zostały spełnione łącznie przesłanki dopuszczalności wznowienia postępowania sądowego. Rozpatrywana skarga o wznowienie postępowania sądowego nie opiera się bowiem na ustawowej podstawie wznowienia.
Pełnomocnik skarżącego jako podstawę wznowienia wskazał art. 271 pkt 2 p.p.s.a., zgodnie z którym można żądać wznowienia postępowania z powodu nieważności, jeżeli strona nie miała zdolności sądowej lub procesowej albo nie była należycie reprezentowana lub jeżeli wskutek naruszenia przepisów prawa była pozbawiona możności działania (...). Nieważność postępowania wskutek pozbawienia strony możności obrony swych praw zachodzi wówczas, gdy strona, wbrew swej woli, na skutek wadliwości procesowych sądu lub strony przeciwnej nie mogła brać i rzeczywiście nie brała udziału w postępowaniu lub jego istotnej części w sposób prawem przewidziany.
Taka sytuacja nie zachodziła w sprawie I OSK 75/19.
Rozpatrując bowiem tę przesłankę w kontekście przyczyn wznowienia wskazanych przez skarżących, wyjaśnić należy, że w myśl art. 15zzs4 ust. 1 ustawy COVID-19 w brzmieniu od 3 lipca 2021 r. (Dz. U. z 2021 r., poz. 1090), w okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 oraz w ciągu roku od odwołania ostatniego z nich Naczelny Sąd Administracyjny nie jest związany żądaniem strony o przeprowadzenie rozprawy. Zgodnie z ust. 3 powołanego przepisu, przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów.
Jak wynika z akt sprawy sygn. akt I OSK 75/19, w odpowiedzi na wezwanie Sądu z dnia 27 sierpnia 2021 r., pełnomocnik skarżących kasacyjnie wskazał, że nie wyraża zgody na rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym. Wolę taką wyraził natomiast Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji. W związku z powyższym, zarządzeniem z dnia 10 września 2021 r. Przewodniczący Wydziału I - uznając rozpoznanie sprawy za konieczne i wobec braku zgody wszystkich stron postępowania na przeprowadzenie rozprawy na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku - sprawę skierował do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym na podstawie ww. art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy COVID-19.
W tym stanie rzeczy uznać należało, że wniesiona przez skarżących skarga o wznowienie postępowania nie opiera się w istocie na ustawowych podstawach wznowienia, bowiem Sąd - nie będąc związanym żądaniem skarżących kasacyjnie o przeprowadzenie rozprawy – rozpoznał ją na posiedzeniu niejawnym korzystając z uprawnienia wynikającego z art. 15 zzs4 ust. 1 i 3 ustawy COVID-19.
Odnosząc się natomiast do podnoszonej przez skarżących kwestii związanej z uniemożliwieniem im wypowiedzenia się sprawie, zauważyć należy, że z wydanego w sprawie I OSK 75/19 zarządzenia Przewodniczącego Wydziału I z dnia 27 sierpnia 2021 r. wynika, iż zarówno organ, jak i pełnomocnik skarżących kasacyjnie zostali poinformowani, że w sprawach, w których strony nie wyraziły zgody na rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym, rozprawa zdalna zostanie przeprowadzona tylko wówczas, gdy wszystkie strony wyrażą na to zgodę. Sąd poinformował również, że jeżeli którakolwiek ze stron oświadczy, iż nie ma możliwości technicznych uczestnictwa w rozprawie zdalnej, sprawa zostanie skierowana na posiedzenie niejawne.
W związku z tym, zwrócono się do stron o udzielenie informacji, czy wyrażają zgodę na rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym oraz poinformowano, że w razie wyrażenia zgody, strony mogą w terminie 7 dni przedstawić dodatkowe wyjaśnienia w sprawie a także o możliwości skierowania sprawy na posiedzenie niejawne na podstawie ww. przepisu art.15 zzs4 ust. 3 ustawy COVID-19. Mając zatem na uwadze treść zarządzenia z dnia 27 sierpnia 2021 r. wydanego w związku z trwającym w kraju stanem epidemii, jak też fakt, iż w postępowaniu, którego obecnie wznowienia domagają się skarżący byli oni reprezentowani przez profesjonalnego pełnomocnika, do którego skierowane zostało pismo informujące o treści tego zarządzenia, wskazać należy, iż nie było przeszkód ku temu, aby skarżący kasacyjnie - niezależnie od tego, że nie wyrazili zgody na rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym, a jednocześnie będąc świadomym tego, iż taką zgodę może wyrazić organ administracji - przedstawili na piśmie swoje stanowisko w sprawie.
Wobec powyższego, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 280 § 1 p.p.s.a., orzekł jak w pkt 1 sentencji.
O zwrocie wpisu orzeczono na podstawie art. 232 § 1 pkt 1 p.p.s.a.