Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 9 lipca 2010 r., II SA/Wa 263/10 oddalił skargę Z. P. na decyzję Prezesa Rady Ministrów z dnia [...] grudnia 2009 r., nr [...]w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia specjalnego.
Wyrok został wydany w następujących okolicznościach sprawy:
Prezes Rady Ministrów decyzją z dnia [...] października 2009 r., wydaną na podstawie art. 82 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. z 2004 r. nr 39, poz. 353 ze zm.) odmówił Z. P. przyznania prawa do świadczenia specjalnego.
Decyzja ta została utrzymana w mocy w wyniku ponownego rozpoznania sprawy decyzją tego samego organu z dnia [...] grudnia 2009 r. W ocenie Prezesa Rady Ministrów okoliczność, że Z. P., jest krewnym S. P., który został skazany na karę śmierci, nie uzasadnia przyznania wnioskodawcy świadczenia specjalnego. Organ podniósł ponadto, że trudna sytuacja bytowa nie stanowi podstawy do przyznania świadczenia z ubezpieczenia społecznego w szczególnym trybie.
W skardze, na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego Z. P. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji, uznając, że narusza ona przepisy prawa materialnego przez błędną ich wykładnię, a ponadto zarzucił sprzeczność istotnych ustaleń z treścią zebranego w sprawie materiału dowodowego.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalając skargę zaskarżonym wyrokiem wskazał, że podstawę materialną decyzji stanowi przepis art. 82 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Zgodnie z tym przepisem, Prezes Rady Ministrów w szczególnie uzasadnionych przypadkach może przyznać emeryturę lub rentę na warunkach i w wysokości innej niż określone w ustawie. A zatem decyzja wydana przez organ na podstawie tego artykułu ma charakter uznaniowy, co nie wyklucza jej sądowej kontroli, ale oznacza, iż kontrola ta sprowadza się zasadniczo do badania, czy wydanie decyzji zostało poprzedzone prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem.
W ocenie Sądu w postępowaniu administracyjnym prawidłowo zebrano materiał dowodowy sprawy, zasięgając informacji odnośnie warunków socjalno-bytowych skarżącego z Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w S. Zgodnie z art. 82 powołanej ustawy, otrzymanie renty specjalnej możliwe jest w sytuacji zajścia szczególnie uzasadnionego przypadku. Ustawodawca nie wprowadził w tym przepisie żadnych innych kryteriów do przyznania tego świadczenia. A zatem muszą istnieć szczególne okoliczności, które zgodnie z art. 116 ust. 5 tej samej ustawy wnioskodawca winien stosownie uzasadnić. Przepis nie określa, jakie mają być to szczególne okoliczności. Tak więc za każdym razem winny być one badane i oceniane w sposób indywidualny. Mogą to być na przykład wybitne, niebudzące wątpliwości osiągnięcia w dziedzinie literatury, sztuki czy sportu. Mogą to być również nadzwyczajne, szczególne zdarzenia losowe.
Sąd podzielił stanowisko organu, że skarżący nie wykazał i nie udokumentował podobnych faktów. Przy wydaniu decyzji brana jest również pod uwagę sytuacja bytowa wnioskodawcy, jednakże nie może być ona jedyną przesłanką. Przedmiotowe świadczenie zastąpiłoby wówczas pomoc przyznawaną w ramach pomocy społecznej. Organ dokładnie wyjaśnił skarżącemu, że sam fakt, iż jest jednym z żyjących krewnych S. P., który bezspornie prowadził działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego, za co został skazany w 1952 r. na karę śmierci, a orzeczoną karę wykonano, nie uzasadnia przyznania ww. świadczenia specjalnego. Również nie jest on uprawniony do otrzymania odszkodowania i zadośćuczynienia po unieważnieniu wyroku skazującego na karę śmierci.
Od powyższego wyroku Z. P. wniósł skargę kasacyjną, zaskarżając wyrok w całości, zarzucając:
- 1. naruszenia prawa materialnego poprzez niewłaściwe zastosowanie art. 82 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: ustawa o emeryturach i rentach z FUS) polegającą na przyjęciu, że w sprawie nie zachodzą okoliczności uzasadniające przyznanie emerytury specjalnej;
- 2. naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. w zw. z art. 7 i 8 k.p.a. poprzez brak uchylenia przez Sąd decyzji organów administracyjnych w sprawie, w sytuacji, gdy organy administracyjne obu instancji nie zebrały i nie rozpatrzyły całego materiału dowodowego, wszystkich okoliczności sprawy, a tym samym w sposób błędny został ustalony stan faktyczny przedmiotowej sprawy;
- 3. naruszenie przepisów postępowania tj. przepisu art. 141 § 4 ustawy p.p.s.a. polegające na nienależytym wyjaśnieniu przez Sąd I instancji przyjętej podstawy faktycznej i pominięciu w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku argumentów podnoszonych przez Skarżącego w swojej skardze. Zgodnie z wyżej wymienionym przepisem stanowisko Skarżącego winno być omówione w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, a argumenty przez niego przytaczane powinny być przedmiotem oceny przez Sąd I instancji.
Wskazując na powyższe skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości oraz o przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów nieopłaconej pomocy prawnej według norm prawem przepisanych
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że w rozpoznawanej sprawie organ pominął niektóre bardzo ważne jej aspekty, które dotyczą m. in. faktu, iż Skarżący przez wiele lat starał się o rehabilitację swojego wuja, który został niesłusznie skazany na karę śmierci. Robił to samodzielnie, przy całkowitym wykorzystaniu własnych kosztów i poświeceniu swojego czasu. Jak wynika z akt sprawy, Skarżący jeździł regularnie do Wrocławia, Gdańska, Poznania, Warszawy i Torunia. Samodzielne prowadzenie sprawy i łączące się z tym ciągłe podróże były związane nie tylko z wydatkami finansowymi, ale także z zaangażowaniem czasowym przy równoczesnym poświęceniu swojej kariery i pracy, a także czasu dla rodziny. Organ w żaden sposób w swojej decyzji oraz w odpowiedzi na skargę nie ustosunkował się do tego faktu, a jest to okoliczność bardzo istotna dla sprawy, bowiem Organ nie widzi żadnego związku między zamordowaniem wuja i więzieniem ojca oraz jego braci, a obecną sytuacją Skarżącego.
Jednakże, gdy dokona się wnikliwej analizy akt sprawy, to związek ten jest widoczny. Prezes rady Ministrów dokonując analizy akt sprawy nie uwzględnił w żadnym stopniu wieloletniej walki Skarżącego o dobre imię swojej rodziny, jak i Rzeczpospolitej Polskiej. W niniejszej sprawie Skarżący już od wczesnego dzieciństwa stracił zaufanie do Państwa i systemu prawnego w nim obowiązującego, a obecna sytuacja zamiast zmienić jego poglądy na te kwestie, jedynie upewnia go w przekonaniu, iż są to poglądy słuszne. Powyższe kwestie zostały pominięte również przez Sąd I instancji. Chociaż zaskarżona decyzja wydana na podstawie art. 82 ust. o emeryturach i rentach z FUS cechuje się uznaniowością, to w żadnym wypadku nie można przy stosowaniu tego przepisu kierować się dowolnością przy przyznawaniu lub nie świadczeń specjalnych. Organ ma obowiązek dokładnie przeanalizować stan sprawy i indywidualną sytuację jednostki.
Organ przy rozstrzyganiu przedmiotowej sprawy, a w ślad za nim i Sąd I instancji, nie dokonał dogłębnej analizy sytuacji Skarżącego. W żaden sposób nie zwrócił uwagi na fakt, iż Skarżący jest osobą o średnim wykształceniu, o niskich zarobkach i bardzo schorowaną (choruje m.in. na nowotwór). W takiej sytuacji walka Skarżącego o dobre imię jego wuja i całej rodziny zasługuje na bardzo duże uznanie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Wniesiona w rozpoznawanej sprawie skarga kasacyjna w sposób oczywisty nie posiada usprawiedliwionych podstaw.
Przepis art. 82 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. z 2004 r. nr 39, poz. 353 ze zm.) stanowi, iż "Prezes rady Ministrów w szczególnie uzasadnionych przypadkach może przyznać emeryturę lub rentę na warunkach i w wysokości innej niż określona w ustawie. Z uwagi na rangę organu orzekającego w sprawie oraz ze względu na użyte w tym przepisie określenie "w szczególnie uzasadnionych przypadkach" uznać trzeba, iż świadczenie to ma charakter zupełnie wyjątkowy. Podzielić należy stanowisko przyjęte w zaskarżonym wyroku, a także w licznych orzeczeniach Naczelnego Sądu Administracyjnego, iż emerytura lub renta przyznawana na podstawie tego przepisu może być przyznana osobie posiadającej pewne cechy wyróżniające – np. takiej, która posiada wybitne osiągnięcia zawodowe, artystyczne, społeczne czy sportowe świadczące o jej znamienitych zasługach wobec społeczeństwa – wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 17 października 2006 r., P 38/2005; wyrok NSA z dnia 17 stycznia 2007 r., I OSK 894/06. Świadczenie uzyskiwane na podstawie tego przepisu nie jest zaś świadczeniem socjalnym, na co trafnie zwrócił uwagę NSA w wyroku z dnia 11 grudnia 2009 r., I OSK 980/09.
Nie można zgodzić się ze składającym skargę kasacyjną, iż jego przypadek – poświęcenie swojego czasu i trudu staraniom o rehabilitację niesłusznie skazanego krewnego, życie w konkubinacie czy uzyskiwanie bardzo niskiej emerytury, spełnia dyspozycję z art. 82 ust. 1 ustawy o rentach i emeryturach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Są to bowiem okoliczności, które łącznie mogą stanowić przesłankę do ubiegania się skarżącego o świadczenia przewidziane w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2009 r. nr 175, poz. 1362 z późn. zm.). Jednak w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego nie można ich zaklasyfikować do szczególnie uzasadnionych przypadków w rozumieniu art. 82 ust. 1 ustawy. Tak więc postawiony w skarze kasacyjnej zarzut naruszenia art. 82 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń społecznych nie jest trafny.
Nie jest zasadny także zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. w zw. z art. 7 i 8 k.p.a. Niezależnie już o tego, iż w skardze kasacyjnej nie wskazano, która z trzech wymienionych w tym przepisie liter tego punktu 1 powołanego artykułu została naruszona, zarówno Prezes Rady Ministrów, jak i Sąd I instancji dołożyli należytej staranności w zakresie wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy. Decyzja odmowna Prezesa Rady Ministrów w żadnym przypadku nie daje podstaw do skutecznego stawiania mu zarzutu działania z pogwałceniem zasady pogłębiania zaufania do organów Państwa. Zasadę tą należy bowiem rozumieć szerzej niż tylko w odniesieniu do strony konkretnego postępowania administracyjnego. Wyjątkowość świadczenia przyznawanego na podstawie art. 82 ust. 1 powołanej ustawy przesądza bowiem o tym, iż nie w każdej sytuacji działania mającego przezwyciężyć skutki, czasami nawet rażących, naruszeń prawa w poprzednim ustroju, osobom podejmującym taki trud można przyznać takie świadczenie.
Nadmierne szafowanie przyznawaniem świadczeń z art. 82 ust. 1 powołanej ustawy naruszałoby właśnie zasadę pogłębiania zaufania do organów Państwa. Konsekwencją byłoby bowiem to, że istniałaby znaczna grupa obywateli, która bez konieczności spełniania przesłanek zawartych w pozostałych przepisach ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych uzyskiwałaby, takie same, czy nawet wyższe świadczenia niż osoby przesłanki te wypełniające.
Nie jest trafny także zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. Uzasadnienie wyroku Sądu I instancji zawiera bowiem wszelkie wymagane przez ten przepis elementy, a Sąd odniósł się w nim do wszystkich podniesionych w skardze zarzutów.
Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł w wyroku o przyznaniu pełnomocnikowi skarżącego wynagrodzenia na zasadzie prawa pomocy, gdyż przepisy art. 209 i 210 p.p.s.a. mają zastosowanie tylko do kosztów postępowania między stronami. Natomiast wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną należne od Skarbu Państwa (art. 250 p.p.s.a. przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 258 – 261 p.p.s.a. Stosownie do § 20 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz.U. nr 163, poz. 1348 z późn. zm.) pełnomocnik skarżącego powinien złożyć wojewódzkiemu sądowi administracyjnemu oświadczenie, o jakim mowa w tym przepisie, które w rozpoznawanej sprawie złożył Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu.
Mając na uwadze podniesione wyżej względy na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.