Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 24 maja 2012r., sygn. akt I SA/Wa 156/12, po rozpoznaniu skargi H. P. i E. P. na postanowienie Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej z dnia [...] grudnia 2011 r., nr [...], w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania, uchylił zaskarżone postanowienie, stwierdził, że zaskarżone postanowienie nie podlega wykonaniu oraz zasądził od Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej na rzecz skarżących zwrot kosztów postępowania sądowego.
Powyższy wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy: Wojewoda Śląski decyzją z dnia [...] sierpnia 2011 r., nr [...], stwierdził nabycie z dniem 1 stycznia 1999 r. z mocy prawa przez Województwo Śląskie własności części nieruchomości położonej w gminie P., obręb Z., oznaczonej jako działka nr [...] o pow. 0,0106 ha. Pismem z dnia 24 sierpnia 2011 r. E. P. wniósł odwołanie od powyższej decyzji, które wpłynęło do organu w dniu 25 sierpnia 2011 r. Wnioskiem z tego samego dnia E. P. wystąpił o przywrócenie terminu do wniesienia wyżej wymienionego odwołania. Minister Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej postanowieniami z dnia [...] grudnia 2011 r. stwierdził uchybienie terminu do wniesienia odwołania oraz odmówił przywrócenia terminu do wniesienia odwołania. W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia odmawiającego przywrócenia terminu do wniesienia odwołania organ ten wskazał, że decyzja Wojewody Śląskiego z dnia [...] sierpnia 2011r. została doręczona domownikowi skarżącego w dniu 10 sierpnia 2011 r., a zatem termin do wniesienia odwołania, zgodnie z art. 129 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.) – dalej: K.p.a., upłynął 24 sierpnia 2011 r. Odwołanie wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu zostało złożone w Kancelarii Śląskiego Urzędu Wojewódzkiego w dniu 25 sierpnia 2011 r. Przyjmując za odwołującym, że uchybienie terminu do złożenia odwołania wynikło z choroby wnuka przebywającego z krótką wizytą razem ze swoim ojcem u strony postępowania, Minister uznał, że nie jest to przeszkoda wyłączająca możliwość złożenia w terminie odwołania skoro z chorym wnukiem przebywał jego ojciec. Organ wskazał ponadto, że we wniosku z dnia 25 sierpnia 2011 r. E. P. wyjaśnił, iż w dniu 22 sierpnia 2011 r. był w Urzędzie Wojewódzkim Oddziale Zamiejscowym w Częstochowie. Tym samym potwierdził, że choroba wnuka nie stanowiła przeszkody do sporządzenia odwołania przez stronę, albowiem sama strona mimo przytoczonych okoliczności podejmowała czynności związane z niniejszą sprawą administracyjną, zwłaszcza że odwołanie nie wymaga szczególnej formy ani pomocy innych osób. Zatem uznając, że uchybienie terminu było przezeń zawinione, na zasadzie art. 58 § 1 i 2 K.p.a. orzekł jak w osnowie.
Skargę na powyższe postanowienie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wnieśli H. P. i E. P., zarzucając mu naruszenie przepisów postępowania administracyjnego mające istotny wpływ na wynik sprawy, w szczególności art. 6, art. 7, art. 8, art. 10 § 1, art. 11, art. 15, art. 58 § 1, art. 77 § 1 i 2, art. 78 § 1, art. 81 i art. 107 § 3 w zw. z art. 126 K.p.a. Skarżący wskazali, że Minister zaniechał wyjaśnienia wszystkich istotnych okoliczności sprawy. Nie odniósł się bowiem do kwestii braku winy w dokonaniu nieterminowo czynności polegającej na wniesieniu odwołania oraz pominął fakt zgłoszenia w dniu 22 sierpnia 2011 r. pracownikowi Śląskiego Urzędu Wojewódzkiego niezadowolenia z wydanej decyzji z dnia [...] sierpnia 2011 r. Jeżeli z wizyty tej został sporządzony protokół, powinien on znaleźć się w aktach sprawy, w przeciwnym wypadku okoliczność i przebieg wizyty w Urzędzie Wojewódzkim należało wyjaśnić poprzez przeprowadzenie wnioskowanego przez stronę dowodu z przesłuchania odwołującego się oraz świadka – wskazanego pracownika urzędu. Uchybienie terminu, niekwestionowane przez stronę, nie było jednak znaczne i przezeń zawinione.
W odpowiedzi na skargę Minister Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko prezentowane w zaskarżonym postanowieniu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał wniesioną skargę za zasadną. Przede wszystkim stwierdził, że przedmiotem badania w sprawie jest tylko zaskarżone postanowienie, stąd okoliczności złożenia ewentualnego środka ustnie do protokołu w dniu 22 sierpnia 2011 r. w Urzędzie Wojewódzkim, nie mają znaczenia dla oceny legalności zaskarżonego postanowienia Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej odmawiające przywrócenia terminu do wniesienia odwołania. W wyniku dokonania tej oceny Sąd stwierdził naruszenie art. 7, art. 77 § 1, art. 80 oraz art. 107 § 3 w zw. z art. 126 K.p.a. Jego zdaniem organ nie zebrał i nie rozpatrzył całego materiału dowodowego. Zgodnie bowiem z treścią art. 58 § 1 i art. 59 § 1 K.p.a. w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na prośbę zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. O przywróceniu terminu postanawia właściwy w sprawie organ administracji publicznej. Organ odwoławczy, po rozpatrzeniu wniosku o przywrócenie terminu do złożenia odwołania, obowiązany jest – stosownie do treści przywołanych przepisów prawa oraz okoliczności sprawy, wydać orzeczenie w przedmiocie przywrócenia terminu do wniesienia odwołania, bądź postanowienie o odmowie przywrócenia terminu. Tymczasem, jak wynika z akt sprawy i z uzasadnienia zaskarżonego rozstrzygnięcia, Minister po wpłynięciu wniosku skarżącego o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania, nie przeprowadził stosownego postępowania wyjaśniającego, celem ustalenia kwestii istotnych dla sprawy. W konsekwencji, organ stwierdził jedynie, że choroba wnuka odwołującego się, z którym to wnukiem przebywał ojciec, nie stanowiła przeszkody do sporządzenia odwołania przez stronę, albowiem sama strona podejmowała czynności związane z niniejszą sprawą administracyjną. Minister nie wyjaśnił jednak, w jakim terminie wnuk E. P. przebywał z wizytą u skarżącego, jak długo trwała choroba dziecka, czy podczas choroby wnuk wymagał opieki zarówno ojca (ze skargi wynika, że jest on osobą niepełnosprawną), jak i dziadka, który tym samym uchybił terminowi do wniesienia odwołania. Bez wyjaśnienia tych okoliczności nie ma możliwości zweryfikowania legalności podjętego rozstrzygnięcia, w tym m.in. jednoznacznego stwierdzenia, że E. P. nie uprawdopodobnił braku winy w uchybieniu terminu do wniesienia odwołania od decyzji z dnia [...] sierpnia 2011 r. Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit c, art. 152 i art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) – dalej P.p.s.a., uwzględnił wniesioną skargę i orzekł o kosztach.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł Minister Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej zarzucając naruszenie przepisów postępowania (art. 174 pkt 2 P.p.s.a.), które to uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w zw. z art. 58 § 1 K.p.a., przez wadliwe stwierdzenie że w niniejszej sprawie nie zachodziły przesłanki do wydania postanowienia o odmowie przywrócenia terminu do wniesienia odwołania oraz art. 145 § 1 pkt 1 lit c P.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 i art. 80 K.p.a. oraz art. 58 § 1 K.p.a., przez przyjęcie, że naruszeniem przepisów, mających wpływ na wynik sprawy było niedokonanie przez organ ustaleń dotyczących okoliczności choroby wnuka skarżącego.
Wskazując na powyższe okoliczności skarżący kasacyjnie organ wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpatrzenia oraz zasądzenie kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.
W ocenie autora skargi kasacyjnej osoba składająca wniosek o przywrócenie terminu do dokonania czynności procesowej winna uprawdopodobnić brak swojej winy i swoją staranność oraz okoliczność, że przeszkoda była od niej niezależna i istniała aż do wniesienia wniosku o przywrócenie terminu, a przynajmniej ustała najpóźniej w ciągu 7 dni przed złożeniem owego wniosku. To na stronie ciąży obowiązek uwiarygodnienia poprzez przedstawienie stosownej argumentacji, że dołożyła należytej staranności, jednakże dopełnienie czynności w terminie stało się niemożliwe z powodu trudnej do przezwyciężenia przeszkody, niezależnej od niej i istniejącej przez cały czas aż do wniesienia wniosku. W swoim wniosku o przywrócenie terminu E. P. wskazał, iż w dniu 22 sierpnia 2011 r. był w Urzędzie Wojewódzkim Oddział Zamiejscowy w Częstochowie. Potwierdza to zdaniem organu, iż choroba wnuczka nie stanowiła przeszkody do sporządzenia odwołania przez stronę, albowiem sama strona mimo przytoczonych okoliczności podejmowała czynności związane z niniejszą sprawą administracyjną. Tym samym, w opinii organu, kwestia ustalania terminu przebywania wnuka u skarżącego, daty jego choroby, czy dalszych z tym związanych okoliczności, nie ma znaczenia dla niniejszej sprawy, albowiem jak wynika z wniosku skarżącego o przywrócenie terminu zdarzenie to nie stanowiło przeszkody w prowadzeniu jego sprawy.
W toku rozprawy kasacyjnej E. P. postulował oddalenie skargi kasacyjnej i zasądzenie kosztów postępowania, dowodząc wadliwości jej podstawy. Nadto okazał zaświadczenie dowodzące pobytu jego wnuka w szpitalu w Częstochowie w dniach od [...] sierpnia do [...] sierpnia 2011 r., podając że powodem była wysoka gorączka wywołana infekcją.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje
Skarga kasacyjna musiała odnieść skutek. Stosownie do brzmienia art. 183 § 1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny przy rozpatrywaniu sprawy na skutek wniesienia skargi kasacyjnej związany jest granicami tej skargi, a z urzędu bierze pod rozwagę tylko nieważność postępowania, która zachodzi w wypadkach określonych w § 2 tego przepisu. Podstaw nieważnościowych w rozpoznawanej sprawie nie stwierdzono. Oznacza to, że przytoczone w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości prawnej zaskarżonego orzeczenia determinują zakres kontroli dokonywanej przez Naczelny Sąd Administracyjny.
Podniesiony w skardze kasacyjnej zarzut uchybienia przez Sąd meriti przepisom prawa procesowego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy jest zasadny, bo zaskarżonym wyrokiem uchylił on postanowienie odpowiadające prawu. W istocie bowiem okoliczności dotyczące zasadności wniosku o przywrócenie terminu zostały w sprawie wyjaśnione w stopniu pozwalającym na dokonanie oceny stosownych ustawowych przesłanek. Trzeba bowiem wskazać, że to na stronie ciąży obowiązek uprawdopodobnienia braku winy w uchybieniu terminu do dokonania czynności procesowej. Skoro zatem podała ona przyczynę, a organ w tej materii nie miał wątpliwości co do sfery faktów, to kontroli legalności podlegały jego rozważania w zakresie braku zawinienia. Toteż niepodobna się zgodzić ze stanowiskiem Sądu I instancji, wedle którego zachodziła konieczność ustalenia jak długo wnuk skarżącego chorował, czy i ze strony kogo wymagał opieki. Jeśli bowiem zważyć na fakt, że normalnie wnuk zamieszkuje z ojcem, który się nim zwykle opiekuje, a nie dziadek, nadto że choroba wnuka nie przeszkodziła mu w obecności w Urzędzie Wojewódzkim, i to w czasie pobytu dziecka w szpitalu (jak wynika z zaświadczenia okazanego Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu pobyt ten miał miejsce w dniach od [...] sierpnia do [...] sierpnia 2011 r., a obecność w urzędzie w dniu 22 sierpnia 2011 r.), przy czym termin do wniesienia odwołania kończył się w dniu 24 sierpnia 2011 r., wreszcie gdy zważyć na fakt znajomości procedur, w tym konieczności dochowania terminów procesowych, wynikający z faktu wielokrotnego składania środków zaskarżenia w sprawie, niepodobna podważyć trafności rozstrzygnięcia zawartego w postanowieniu z dnia [...] grudnia 2011 r. Niezaprzeczalnie strona winna dopilnować należycie swoich interesów wiedząc o toczącej się sprawie. Przywrócenie uchybionego terminu może nastąpić wyjątkowo, gdyż na tej zasadzie owa instytucja funkcjonuje.
Co mając na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na mocy art. 185 § 1 i art. 207 § 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji niniejszego wyroku. Zasadność uchybień wyłącznie procesowych nie pozwalała na rozpoznanie skargi przez Naczelny Sąd Administracyjny. Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania kasacyjnego uzasadnione jest sytuacją skarżących.
Rzeczą Sądu I instancji w toku ponownego rozpoznania sprawy będzie wydanie wyroku zgodnego z powyższymi wywodami.
----------------------- 1