Uzasadnienie
Wyrokiem z 7 czerwca 2023 r., sygn. akt: II SA/Gd 1097/22, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, po rozpoznaniu sprawy ze skargi R.S. (dalej także jako "Skarżący", "Skarżący Kasacyjnie") na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku (dalej także jako "Organ", "Kolegium") z dnia 21 października 2022 r. nr SKO Gd/3019/22 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego, oddalił skargę.
Skarżący kasacyjnie zaskarżył powyższy wyrok w całości i na podstawie art. art. 174 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.2024.935 t.j., dalej jako "ppsa") oparł skargę kasacyjną na zarzucie naruszenia prawa materialnego, tj.:
- - art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2022 r. poz. 615) poprzez uznanie, że stan zdrowia osoby niepełnosprawnej oraz zakres sprawowanej nad nią opieki nie wymaga rezygnacji z zatrudnienia przez skarżącego oraz w sprawie nie występuje związek przyczynowy pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia a koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną podczas gdy – w ocenie skarżącego kasacyjnie – taki związek niewątpliwie istnieje.
Przy tak sformułowanym zarzucie skarżący kasacyjnie wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sądowi I instancji, ponadto zasądzenie na rzecz skarżącego kasacyjnie zwrotu kosztów postępowania, w tym zwrotu kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Na podstawie art. 182 § 2 ppsa skarżący kasacyjnie zrzekł się rozprawy.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono argumentację mającą przemawiać za jej uwzględnieniem.
Odpowiedzi na skargę kasacyjną nie wniesiono.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw, zatem podlegała oddaleniu.
Zgodnie z art. 183 § 1 ppsa Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod uwagę nieważność postępowania. W sprawie nie występują enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 ppsa przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej.
Skoro w niniejszej sprawie skarżący kasacyjnie - na podstawie art. 176 § 2 ppsa - zrzekł się rozprawy, a strona przeciwna w ustawowym terminie nie zawnioskowała o jej przeprowadzenie, to rozpoznanie skargi kasacyjnej nastąpiło na posiedzeniu niejawnym, zgodnie z art. 182 § 2 i 3 ppsa.
W pierwszej kolejności Sąd Kasacyjny zaznacza, że konstrukcja zarzutu przez autora skargi kasacyjnej budzi zastrzeżenia. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. składa się z mniejszych jednostek redakcyjnych (punktów), co implikuje wymóg wskazania w skardze kasacyjnej konkretnego przepisu naruszonego przez Sąd I instancji, z podaniem numeru artykułu, ustępu, punktu i ewentualnie innej jednostki redakcyjnej przepisu (por. wyrok NSA z 20 sierpnia 2008 r. sygn. akt II FSK 557/07; czy wyrok NSA z 14 lutego 2012 r. sygn. akt II OSK 2232/10). Niemniej jednak treść uzasadnienia wskazanej podstawy kasacyjnej pozwala na zidentyfikowanie zarzutu i jego merytoryczne rozpoznanie.
Istotą niniejszej sprawy jest rozstrzygnięcie czy Sąd Wojewódzki prawidłowo zaakceptował zastosowanie przez Organy przepisu art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. i w konsekwencji odmowę przyznania skarżącemu kasacyjnie świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaną przez niego opieką nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką. Sprowadza się to zatem do oceny czy w sprawie istnieje związek przyczynowy miedzy sprawowana przez skarżącego kasacyjnie opieką nad niepełnosprawną matką, a niepodejmowaniem przez niego zatrudnienia. Zaznaczyć jednak należy, że skarżący kasacyjnie nie kwestionuje poczynionych ustaleń faktycznych.
Podniesiony zarzut nie mógł zostać uwzględniony.
Zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U.2020.1359 t.j.) ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Wbrew twierdzeniu skarżącego kasacyjnie Sąd I Instancji nie wykluczył czynności życia codziennego z zakresu opieki i pomocy osobie niepełnosprawnej, a jedynie uznał, że wymiar sprawowanej przez skarżącego kasacyjnie opieki nad niepełnosprawna matką nie uzasadnia przyjęcia, ze miedzy tymi czynnościami, a niepodejmowaniem przez skarżącego kasacyjnie zatrudnienia istnieje adekwatny związek przyczynowy.
W toku postępowania administracyjnego ustalono, że skarżący kasacyjnie sprawuje opiekę nad swoją matką H.S., która jest niepełnosprawna w stopniu znacznym, z ustalonym stopniem niepełnosprawności od 9 czerwca 2016 r. Zdiagnozowano u niej nowotwór piersi, w związku z czym przeprowadzono operacyjne usunięcie guzów z piersi oraz węzłów chłonnych po prawej stronie. Na skutek zabiegu niepełnosprawna ma przykurcz prawej ręki, a także znacznie ograniczony zakres korzystania z tej kończyny. Przeszła ona radioterapię, zdiagnozowano u niej również kostniaki czaszki, osteoporozę. Matka skarżącego kasacyjnie ponadto cierpi na migreny, nadciśnienie, zawroty głowy, omdlenia, opuchliznę nóg oraz pourazowy ból obojczyka. Nie korzysta ona z rehabilitacji, jest osobą chodzącą, samodzielnie przemieszcza się po domu, w czasie lepszego samopoczucia jest w stanie wyjść na spacer czy pójść do przychodni. W czasie gorszego samopoczucia wymaga asysty polegającej głównie na zaprowadzeniu do toalety.
Jest samodzielna w wykonywaniu czynności fizjologicznych, samo spożywa przygotowane posiłki (prostsze jest w stanie sama przygotować), sama wykonuje podstawowe czynności pielęgnacyjne, w kąpieli i myciu całego ciała czasami pomaga jej córka.
Czynności wykonywane przez skarżącego kasacyjnie w związku z opieką nad matką sprowadzają się w głównej mierze do pomocy w ubieraniu i rozbieraniu, przygotowywaniu ciepłego posiłku, podawaniu leków, towarzyszeniu podczas wizyt u lekarza.
Natomiast wnioskowane świadczenie dotyczy wyłącznie takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (zob. wyrok NSA z 5 czerwca 2012 r. sygn. akt I OSK 2454/11). Świadczenie to nie jest więc przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz za (m.in.) niepodejmowanie zatrudnienia, z uwagi na konieczność opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Świadczenie to nie może być traktowane jako zastępcze źródło dochodu, a jako rekompensata za niepodejmowanie zatrudnienia z uwagi na rzeczywistą konieczność sprawowania opieki nad osobą bliską, która jej wymaga. Jak wskazuje się w orzecznictwie świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., nie jest przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawną osobą, gdyż wynika ona z prawnego i moralnego obowiązku dziecka względem rodzica, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania (wyrok NSA z 24 czerwca 2021 r. sygn. akt I OSK 351/21).
Innymi słowy, musi istnieć bezpośredni związek między niepodejmowaniem zatrudnienia, a sprawowaną opieką. Natomiast w sytuacji, gdy opieka nad daną osobą nie nosi cech opieki stałej (ciągłej) lub długotrwałej, taki związek przyczynowo-skutkowy nie istnieje. Obowiązkiem organu administracji w prowadzonym postępowaniu administracyjnym jest więc ustalenie związku między zaprzestaniem prowadzenia gospodarstwa rolnego a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną, tj. ustalenie wymiaru faktycznie sprawowanej opieki w kontekście braku możliwości podjęcia pracy.
Dodatkowo należy wskazać, że takich ustaleń faktycznych nie można utożsamiać z oceną wskazań dotyczących osoby niepełnosprawnej wynikających z treści orzeczenia o niepełnosprawności. Poza sporem oczywiście pozostaje, że w przypadku osób z orzeczonym znacznym stopniem niepełnosprawności, w rozumieniu art. 3 pkt 21 u.ś.r., nie podlega badaniu, w toku innego postępowania administracyjnego, czy w odniesieniu do takiej osoby zachodzi konieczność sprawowania opieki i konieczność udzielania jej pomocy w sposób określony w stosownych przepisach. O ile bowiem konieczność stałej lub długotrwałej opieki nad osobą niepełnosprawną wynika z orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, to dla ustalenia przesłanki związku przyczynowo-skutkowego w danym przypadku konieczne jest jednak ustalenie czy rodzaj bądź/i ilość czynności z zakresu faktycznie sprawowanej opieki nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, wykonywanych przez osobę ubiegającą się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, uniemożliwia tej osobie, jak w niniejszej sprawie, podjęcie zatrudnienia. Ocena charakteru sprawowanej rzeczywiście opieki nad osobą niepełnosprawną nie oznacza przy tym zakwestionowania stanu jej zdrowia.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w okolicznościach rozpoznawanej sprawy, mając na względzie zakres, rodzaj i rozmiar czynności opiekuńczych wykonywanych przez skarżącego w ramach opieki nad matką, a z drugiej strony stopień względnej samodzielności matki skarżącego w codziennym funkcjonowaniu, trudno uznać, aby skarżący nie mógł podjąć zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy.
Natomiast skarżący w ramach sprawowanej opieki nie realizuje względem matki takich czynności pielęgnacyjnych, czy też innych czynności nakierowanych bezpośrednio na jej osobę, które wymagają stałej jego obecności. Czynności skarżącego sprowadzają się w dużym stopniu do prowadzenia gospodarstwa domowego.
Zatem, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, zarówno Sąd I instancji, jak i organ odwoławczy, prawidłowo uznały, że zakres, rozmiar i charakter czynności opiekuńczych realizowanych przez skarżącego w związku z opieką nad matką nie uniemożliwia mu podjęcia aktywności zawodowej, choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Opieka skarżącego nad matką sprowadza się w znacznej mierze do wykonywania normalnych czynności dnia codziennego pozostających w związku z prowadzeniem gospodarstwa domowego. Natomiast wykonywane przez skarżącego przy matce czynności pielęgnacyjne mają taki charakter, że przy dołożeniu należytego wysiłku i odpowiednim planowaniu i organizacji dnia, nie będą stanowić przeszkody w podjęciu przez niego zatrudnienia.
Mając powyższe na względzie, Naczelny Sąd Administracyjny, uznając, że skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw, na podstawie art. 184 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.