Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 19 marca 2014 r., sygn. akt I SA/Wa 910/13, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę E. D. na sprecyzowaną w sentencji decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie.
W jego uzasadnieniu Sąd podał, że przedmiotem postępowania jest nieruchomość położona w Warszawie przy ul. [...] (poprzednio ul. [...]), składająca się z działki nr [...]. W wykonaniu decyzji Kierownika Wydziału Geodezji i Gospodarki Gruntami Urzędu Dzielnicowego Warszawa [...] z dnia [...] stycznia 1990 r., nr [...], mocą umowy z dnia [...] maja 1990 r. zawartej w formie aktu notarialnego, oddano ją w użytkowanie wieczyste E. D. i D. D. Jak wskazano we wspomnianej decyzji, działka ta stanowiła grunt zamienny za gospodarstwo rolne przy ul. [...], które E. D. dzierżawił na podstawie umowy z dnia [...] września 1949 r. zawartej z W. P. (który dzierżawił ją z mocy umowy zawartej w dniu [...] sierpnia 1949 r. z J. H., będącą uprzednio jej współwłaścicielką w połowie) i wybudował tam szklarnię, a która to nieruchomość została przeznaczona pod budowę szkoły. W związku z planowaną inwestycją pomiędzy E. D. a Dzielnicowym Zarządem Gospodarki Mieszkaniowej – Działem Gospodarki Terenami Warszawa [...] w dniu [...] października 1960 r. została zawarta umowa dzierżawy nieruchomości położonej przy ul. [...], na którą dzierżawca przeniósł swoją szklarnię.
Nieruchomość przy ul. [...] objęta była działaniem dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy (Dz. U. Nr 50, poz. 279), na podstawie którego przeszła na własność Gminy m. st. Warszawy, a następnie na własność Skarbu Państwa w trybie ustawy z dnia 20 marca 1950 r. o terenowych organach jednolitej władzy państwowej (Dz. U. Nr 14, poz. 130). Wniosek o przyznanie własności czasowej został załatwiony odmownie orzeczeniem z dnia [...] lutego 1961 r., a obecnie wpisanym do księgi wieczystej jej właścicielem jest Miasto Stołeczne Warszawa.
W dniu 20 grudnia 2000 r. E. D. i D. D. złożyli wniosek o przekształcenie użytkowania wieczystego służącego im do nieruchomości przy ul. [...] w prawo własności w trybie przepisów ustawy z dnia 4 września 1997 r. o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego w prawo własności (Dz. U. z 2001 r. Nr 120, poz. 1299). Następnie umową darowizny z dnia [...] maja 2001 r. darowali tę nieruchomość E. R. D., który w dniu 14 lutego 2005 r. złożył wniosek o przekształcenie prawa użytkowania wieczystego na zasadzie przepisów ustawy z dnia 26 lipca 2001 r. o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości (Dz. U. Nr 113, poz. 1209). Decyzją z dnia [...] marca 2005 r. odmówiono uwzględnienia tego ostatniego wniosku, lecz Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie decyzją z dnia [...] października 2006 r. decyzję tę uchyliło i przekazało sprawę organowi I instancji do ponownego rozpoznania.
Powodem takiego rozstrzygnięcia była zmiana stanu prawnego. Kolejną decyzję odmowną z dnia [...] maja 2009 r. tenże organ odwoławczy uchylił decyzją z dnia [...] marca 2011 r. i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji, a to z uwagi na konieczność ustalenia czy wnioskodawca podtrzymuje nadal swój wniosek o przekształcenie, w szczególności bezpłatne, czy też należy rozważyć możliwość zastosowania bonifikaty od należnej opłaty. Wnioskodawca oświadczył, iż domaga się nieodpłatnego przekształcenia. Po rozpatrzeniu obu wspomnianych wyżej wniosków, decyzją Zarządu Dzielnicy [...] m.st. Warszawy z dnia [...] marca 2012 r., nr [...], odmówiono nieodpłatnego przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności opisanej wyżej nieruchomości, zapisanej w księdze wieczystej nr [...].
W ocenie tego organu, brak jest podstaw do zastosowania dobrodziejstwa darmego przekształcenia, gdyż przepisy ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości (Dz. U. Nr 175, poz. 1459 ze zm.) jako zasadę przewidują odpłatne przekształcenie. Po myśli art. 5 ust. 1 tej ustawy nieodpłatne przekształcenie przysługuje użytkownikom wieczystym lub ich następcom prawnym, o których mowa w art. 1 ust. 1a, czyli m.in. osobom, które uzyskały użytkowanie wieczyste w zamian za wywłaszczenie lub przejęcie nieruchomości gruntowej na rzecz Skarbu Państwa na podstawie innych tytułów, przed dniem 5 grudnia 1990 r. (pkt 1) lub na podstawie art. 7 cytowanego już dekretu z dnia 26 października 1945 r. (pkt 2). Tymczasem małżonkowie D. uzyskali użytkowanie wieczyste spornego gruntu nie na skutek wywłaszczenia, ani innego przejęcia, gdyż nie byli współwłaścicielami gruntu, jakim przedtem władali, tj. nieruchomości przy ul. [...], a jedynie go dzierżawili.
Tak samo jak osoba, od której nabyli dzierżawę. Służące innym osobom, w tym wydzierżawiającej J. H., prawo własności tego gruntu zostało przejęte na mocy wspomnianego dekretu. Organ dalej wskazał, iż intencją przedmiotowego przekształcenia było wyrównanie dawnym właścicielom nieruchomości szkody wynikłej z wywłaszczenia lub przejęcia nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa. Wnioskodawcy nie należą do tego kręgu osób. Odwołanie od powyższej decyzji złożył E. R. D. nie zgadzając się z zasadnością powyższego rozstrzygnięcia. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie, zaskarżoną decyzją z dnia [...] stycznia 2013 r., nr [...], utrzymało tę decyzję w mocy. W jej motywach przytoczyło dokonane ustalenia, zbieżne z ustaleniami organu I instancji, brzmienie cytowanych wyżej przepisów, na podstawie których doszło do przekonania, iż odwołujący się nie spełnia przesłanek do nieodpłatnego przekształcenia użytkowania wieczystego spornej nieruchomości w prawo własności.
Skargę na powyższą decyzję ostateczną wniósł E. R. D., zarzucając jej naruszenie przepisów postępowania i prawa materialnego. Dowodził w niej, że poprzednicy prawni uzyskali użytkowanie wieczyste spornej nieruchomości w zamian za gospodarstwo rolne przy ul. [...], co wyczerpuje przesłankę darmowego przekształcenia.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalając skargę zaskarżonym wyrokiem wskazał, że wydane w sprawie rozstrzygnięcia organów administracji publicznej są zgodne z prawem. Podkreślił, iż możliwość nieodpłatnego przekształcenia prawa wieczystego użytkowania w prawo własności przysługuje tym użytkownikom wieczystym albo ich następcom prawnym, o których mowa w art. 1 ust. 1a ustawy przekształceniowej. Skarżący nie spełnia uregulowanych w jego punkcie 1 i 2 kryteriów, gdyż jego poprzednicy nie uzyskali spornego gruntu w zamian za wywłaszczenie lub przejęcie innego gruntu, ani na podstawie art. 7 dekretu z 26 października 1945 r. D. D. i E. D. nie byli współwłaścicielami nieruchomości przy ul. [...], podobnie jak W. P., który przelał na ich rzecz prawa dzierżawcy, jak i wydzierżawiająca go J. H., która wówczas nie była jego współwłaścicielem, gdyż posiadała tylko doń niezrealizowane roszczenia odszkodowawcze.
Prawo użytkowania wieczystego nie rekompensowało im więc odebrania nieruchomości, do której mieliby prawo własności albo inne prawo rzeczowe. Nieruchomość tę jedynie dzierżawili, co nie rodzi tytułu, którego przejęcie uprawniałoby do uzyskania przedmiotowego dobrodziejstwa. Poza tym Sąd meriti zważył, iż skarżący prawo to uzyskał w drodze umowy, a więc sukcesji syngularnej, która nie obejmuje wszelkich praw służących zbywcom. W konsekwencji czego, ani on, ani jego rodzice, nie spełniają przesłanek dla skorzystania z preferencyjnego trybu przekształcenia. Nie znajdując podstaw do twierdzenia o naruszeniu innych przepisów, w tym Konstytucji RP i art. 8 cytowanej ustawy z dnia 29 maja 2005 r., wedle którego do spraw wszczętych pod rządami poprzedniej ustawy, a niezakończonych decyzją ostateczną, stosuje się jej przepisy, nadto nie znajdując powodów do zwrócenia się z pytaniem prawnym do Trybunału Konstytucyjnego o zgodność tego ostatniego przepisu z Konstytucją RP, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) – dalej: P.p.s.a., orzekł o oddaleniu skargi.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł E. D. Zaskarżając go w całości zarzucił mu:
- 1. naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
- a) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. i art. 135 P.p.s.a. w związku z art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. w związku z art. 127 § 3 in fine K.p.a. poprzez zastosowanie i art. 138 § 2 w związku z art. 127 § 3 in fine K.p.a. poprzez niezastosowanie, a to w związku z art. 7, art. 77 i art. 107 § 3 K.p.a. oraz art. 6 ust. 1 pkt 3a ustawy z dnia 4 września 1997 r. o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego przysługującego osobom fizycznym w prawo własności (Dz. U. Nr 123, poz. 981) w związku z art. 8 ustawy przekształceniowej z dnia 29 lipca 2005 r. i bezzasadne oddalenie skargi,
- b) art. 145 § 1 pkt 1 lit.c P.p.s.a. w związku z art. 76 § 1 K.p.a. i art. 16 § 1 K.p.a., a to w związku z art. 7 Konstytucji RP i art. 6 K.p.a. poprzez bezzasadne oddalenie skargi i poczynienie ustaleń faktycznych akceptujących ustalenia organów wbrew treści dokumentu urzędowego, tj. decyzji z dnia [...] stycznia 1990 r., nr [...], wedle której użytkowanie wieczyste przedmiotowej nieruchomości zostało przez poprzedników skarżącego kasacyjnie uzyskane w zamian za przejęcie nieruchomości w rozmienieniu art. 6 ust. 1 pkt 3a ustawy cytowanej wyżej z dnia 4 września 1997 r., a także art. 1 ust. 1a pkt 1 ustawy przekształceniowej z dnia 29 lipca 2005 r., podczas gdy z decyzji tej wypływa odmienna konkluzja,
- c) art. 134 § 1, art. 141 § 4, art. 145 § 1 pkt 1 lit.c P.p.s.a. poprzez niedostateczne wyjaśnienie zasadniczych powodów rozstrzygnięcia i nierozpoznanie całości sprawy oraz jej istoty, co skutkowało niewyjaśnieniem podstawy prawnej i uchyleniem zaskarżonego wyroku spod oceny strony i kontroli instancyjnej, w szczególności w zakresie art. 6 ust. 1 pkt 3a ustawy z dnia 4 września 1997 r. w związku z art. 8 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r.,
- 2. naruszenie prawa materialnego, tj.:
- a) art. 6 ust. 1 pkt 3a ustawy z dnia 4 września 1997 r. w związku z art. 8 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. w związku z art. 2 w związku z art. 21 ust. 1 i art. 64 ust. 2 Konstytucji RP w związku z art. 8 ust. 2 Konstytucji RP poprzez niewłaściwe zastosowanie i uznanie, że nie zachodzą podstawy do nieodpłatnego przekształcenia użytkowania wieczystego spornej nieruchomości w prawo własności, skoro z decyzji z dnia [...] stycznia 1990 r., nr [...], wynika że spełniona jest przesłanka z art. 5 pkt 1 w związku z art. 1 ust. 1a pkt 1 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r.,
- b) art. 5 pkt 1 w związku z art. 1 ust. 1a pkt 1 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. poprzez ich niewłaściwą wykładnię i przyjęcie, że przesłanką nieodpłatnego przekształcenia jest przejęcie prawa rzeczowego do nieruchomości, podczas gdy przepis ten nie wyłącza zastosowania go do sytuacji przejęcia praw obligacyjnych.
W oparciu o powyższe zarzuty wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania, ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku i decyzji organów obu instancji oraz zasądzenie na rzecz skarżącego kasacyjnie zwrotu kosztów postępowania.
Poza tym postulowano zwrócenie się z pytaniem prawnym do Trybunału Konstytucyjnego, bliżej sprecyzowanym w treści skargi kasacyjnej, dotyczącym zgodności z art. 2 w związku z art. 21 ust. 1 i art. 64 ust. 1 i 2 Konstytucji RP oraz art. 1 Protokołu nr 1 do Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności przepisu art. 1 ust. 1a pkt 1 w związku z art. 5 pkt 1 ustawy przekształceniowej z 29 lipca 2005 r. rozumianego jako dopuszczającego nieodpłatne przekształcenie użytkowania wieczystego w prawo własności w razie przejęcia jedynie prawa rzeczowego do nieruchomości, a więc wykluczającego przejęcie praw obligacyjnych, jak również przepisu art. 8 ustawy przekształceniowej z 29 lipca 2005 r.
Obszernie uzasadniając te zarzuty zaakcentowano przede wszystkim konieczność zrównania sytuacji osób, którym odjęto prawo rzeczowe i osób, którym uczyniono to samo z prawami obligacyjnymi do nieruchomości. W obu wypadkach przekształcenie użytkowania wieczystego nieruchomości uzyskanej w zamian za tak przejętą nieruchomość, winno być zdaniem autora skargi kasacyjnej dokonane nieodpłatnie. Prawa obligacyjne mają przecież również swoją wartość, tak jak i rzeczowe. To wadliwe zinterpretowanie przepisów prawa materialnego nastąpiło na skutek powierzchownego rozpoznania sprawy, nieuwzględniającego jej istoty, wynikającej choćby z treści decyzji z dnia [...] stycznia 1990 r. i dwóch wniosków o przekształcenie, z których każdy złożony został we innym reżimie prawnym. Jeżeli zatem poprzednicy prawni skarżącego kasacyjnie uzyskali sporną nieruchomość w zamian za inną – dzierżawioną, to należało orzec o nieodpłatnym przekształceniu służącego im prawa użytkowania wieczystego.
Tym bardziej, że wadliwa regulacja art. 8 ustawy z 29 lipca 2005 r. nie powinna mieć w sprawie zastosowania. Błędnie bowiem odnosi nowy stan prawny do stanów sprzed wejścia w życie ustawy, zawężając nabyte wcześniej uprawnienia. Nierozpatrzenie wniosku rodziców skarżącego kasacyjnie przez okres 12 lat nie może, zdaniem kasatora, szkodliwe oddziaływać na ich prawa.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga kasacyjna nie mogła odnieść skutku, gdyż nie zawiera usprawiedliwionych podstaw kasacyjnych.
Na wstępie godzi się przypomnieć, że stosownie do brzmienia art. 183 § 1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznając sprawę na skutek wniesienia skargi kasacyjnej związany jest granicami tej skargi, a z urzędu bierze pod rozwagę tylko nieważność postępowania, która zachodzi w wypadkach określonych w § 2 tego przepisu. Podstaw nieważnościowych w niniejszej sprawie nie stwierdzono. Oznacza to, że przytoczone w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości prawnej zaskarżonego orzeczenia zdeterminowały w pełni zakres kontroli dokonanej przez Naczelny Sąd Administracyjny. Podstawy, na których można oprzeć skargę kasacyjną, zostały określone w art. 174 P.p.s.a. Przepis art. 174 pkt 1 tej ustawy przewiduje dwie postacie naruszenia prawa materialnego, a mianowicie błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie. Błędna wykładnia oznacza nieprawidłowe zrekonstruowanie treści normy prawnej wynikającej z konkretnego przepisu, czyli mylne rozumienie określonej normy prawnej, natomiast niewłaściwe zastosowanie to dokonanie wadliwej subsumcji przepisu do ustalonego stanu faktycznego, czyli niezasadne uznanie, że stan faktyczny sprawy odpowiada hipotezie określonej normy prawnej.
Również druga podstawa kasacyjna wymieniona w art. 174 pkt 2 P.p.s.a. - naruszenie przepisów postępowania - może przejawiać się w tych samych postaciach, co naruszenie prawa materialnego, przy czym w tym wypadku ustawa wymaga, aby skarżący nadto wykazał możliwość istotnego wpływu wytkniętego uchybienia na wynik sprawy.
W niniejszej sprawie zarzucono m.in. naruszenie przez Sąd I instancji przepisów prawa procesowego, poprzez nieprawidłowe uzasadnienie orzeczenia. Podstawa ta wymagała rozważenia w pierwszej kolejności, gdyż zarzuty dotyczące uzasadnienia zaskarżonego wyroku doprowadzić mogły do konkluzji o braku rozpoznania istoty sprawy, a w konsekwencji do uchylenia się tego orzeczenia spod kontroli instancyjnej. Okazały się one jednak nietrafne. Sąd meriti bowiem ocenił wszystkie okoliczności sprawy i dał temu wyraz w motywach zaskarżonego wyroku. Wskazał dlaczego mające zastosowanie w sprawie przepisy tak wyłożył i jaki to odniosło skutek dla sprawy. Wszystkie elementy wymagane tym przepisem zostały wyczerpane.
Skarżący kasacyjnie zdaje się w ramach tej podstawy kwestionować merytoryczną stronę zaskarżonego rozstrzygnięcia, podczas gdy materia ta nie może być roztrząsana w tym trybie. To bowiem, czy słusznie Sąd meriti zinterpretował i zastosował przepisy prawa materialnego nie może być podważone w drodze tego zarzutu. Skoro zatem zaskarżony wyrok poddaje się kontroli instancyjnej, nie mógł on odnieść skutku. Tym bardziej, że powiązany w kasacji z art. 141 § 4 P.p.s.a. przepis art. 134 § 1 P.p.s.a. również nie jest trafny, gdyż nie wykazano, aby Sąd ten miał dokonać dalej idącej oceny legalności zaskarżonej decyzji niż to uczynił. W szczególności nie ma oparcia w treści motywów wyroku zarzut niezastosowania wskazanych w skardze kasacyjnej przepisów prawa materialnego, niezależnie bowiem od podniesionej wyżej okoliczności, Sąd I instancji podał dlaczego tak postąpił, a więc swe stanowisko umotywował.
Dalsze wytyki eksponowane w ramach tej podstawy kasacyjnej zostały również powiązane z przepisami prawa materialnego, zatem zostaną omówione poniżej. Natomiast w tym miejscu trzeba stwierdzić, że przepisy art. 145 § 1 pkt 1 lit.a-c P.p.s.a. i art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. są przepisami tzw. wynikowymi, czyli regulującymi treść rozstrzygnięcia w razie zajścia sprecyzowanych w nich okoliczności. Zatem ich zakwestionowanie może zostać dokonane skutecznie wówczas, gdy powiązana z nimi norma stanowiąca podstawę określonego rozstrzygnięcia, została źle zastosowana bądź wyłożona. Przeto należy tylko jeszcze dodać, iż art. 135 P.p.s.a. ma zastosowanie w przypadku uwzględnienia skargi, stąd niejako dzieli los powyższych przepisów. Zarzuty prezentowane w obrębie tej podstawy kasacyjnej nie mogły przeto same z siebie skutkować wzruszeniem zaskarżonego wyroku.
Przechodząc do podstawy naruszenia prawa materialnego należy stwierdzić, iż Sąd meriti dokonał prawidłowej wykładni art. 1 ust. 1a pkt 1 w związku z art. 5 pkt 1 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości. Przepis ten uprawnia użytkowników wieczystych nieruchomości lub ich następców prawnych do nieodpłatnego przekształcenia tego prawa w prawo własności wówczas, gdy jego przedmiotem jest grunt oddany w użytkowanie wieczyste w zamian za wywłaszczenie lub przejęcie nieruchomości gruntowej na rzecz Skarbu Państwa na podstawie innych tytułów, przed dniem 5 grudnia 1990 r. Zatem wprowadza wyjątek od zasady odpłatności przekształcenia użytkowania wieczystego we własność, dlatego wymaga wykładni ścieniającej. Pojęcie wywłaszczenia i przejęcia nieruchomości użyte w tym przepisie nie mogą być tożsame, skoro oba zostały w nim ujęte jednocześnie.
Wywłaszczenie oznacza odjęcie prawa własności (lub też użytkowania wieczystego jako prawa doń zbliżonego – por. słuszny pogląd zawarty m.in. w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 11 września 2014 r., sygn. akt II SA/Op 319/14, publ. CBOSA) na podstawie jakiejkolwiek ustawy wywłaszczeniowej, a więc przy zastosowaniu dozwolonego prawem przymusu (por. przykładowo wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 7 maja 2014 r., sygn. akt II SA/Gl 1811/13, publ. jw.). Poza sporem pozostaje fakt, że poprzednicy prawni skarżącego kasacyjnie nie zostali wywłaszczeni z nieruchomości przy ul. [...], zatem ta przesłanka nie wymaga rozważań. Nie budzi również zastrzeżeń ustalenie, iż nie legitymowali się prawem własności ani użytkowania wieczystego do tej nieruchomości. Tymczasem druga rzeczona przesłanka - przejęcie nieruchomości - oznacza dobrowolne z reguły odjęcie prawa własności lub użytkowania wieczystego niemającego cech wywłaszczenia, a więc odebrania tych praw przymusowo, ale niejednokrotnie w zamian za inne świadczenia, w tym przykładowo za rentę (zob. akty prawne wymienione w art. 216 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2015 r., poz. 1774) i orzecznictwo na jego tle, w tym wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 marca 2015r., sygn. akt I OSK 1698/13, publ.
CBOSA). Powszechnie jednak przyjmuje się, że dotyczy ono tylko tych praw rzeczowych, bo celem przejęcia jest uzyskanie przez Skarb Państwa własności bądź użytkowania wieczystego gruntu. Niepodobna bronić poglądu, że przejęcie nieruchomości gruntowej w rozumieniu omawianego przepisu może oznaczać również nabycie ograniczonego prawa rzeczowego bądź prawa obligacyjnego. Te prawa nie rodzą pełnych uprawnień do nieruchomości, a w omawianym przepisie istotą jest przejęcie nieruchomości gruntowej, a więc pełni praw, a nie zależnych i ograniczonych praw do takiej nieruchomości. Bez znaczenia jest przy tym ich wartość, bo nie jest to relewantna cecha przejęcia. Tymczasem poprzednicy skarżącego kasacyjnie dzierżawili tylko nieruchomość przy ul. [...], a więc władali nią na podstawie umowy, nie będąc jej współwłaścicielami ani współużytkownikami wieczystymi. Tej treści umowa objęła potem nieruchomość przy ul. [...], a następnie na niej ustanowiono prawo użytkowania wieczystego.
Nie może być zatem mowy o użytkowaniu wieczystym spornej nieruchomości w zamian za przejętą nieruchomość przy ul. [...] w rozumieniu art. 1 ust. 1a pkt 1 ustawy przekształceniowej z 2005 r. Użyte w treści decyzji z dnia [...] stycznia 1990 r. sformułowanie "jako grunt zamienny" nie jest równoznaczne z przejęciem nieruchomości ujętym w dyspozycji tego przepisu, a oznacza tylko tyle, że użytkowanie wieczyste ustanowiono na tej nieruchomości w zamian za dzierżawiony dotąd inny grunt, z którego dzierżawy dzierżawca zrezygnował (ewentualnie przeto przejęto tylko dzierżawę, nie ingerując w stosunki własnościowe, bo nie mając własności E. D. nie mógł tym prawem dysponować ani nie można go było przejąć).
Nie można więc z tego sformułowania wyprowadzić wniosku, jakoby decyzja ta potwierdzała przejęcie prawa własności czy użytkowania wieczystego nieruchomości, bo tymi prawami małżonkowie D. się nie legitymowali w stosunku do nieruchomości przy ul. [...].
Mienie w ujęciu cywilistycznym to własność i inne prawa majątkowe, wszak w tej sprawie przedmiotem nie jest mienie, a nieruchomość gruntowa, stąd pojęcie to nie ma znaczenia dla sprawy. Dlatego trafnie wskazał Sąd Wojewódzki, iż istotne w tej materii są wyłącznie prawa rzeczowe. Toteż wywód autora skargi kasacyjnej w przedmiocie praw obligacyjnych pozostaje poza zakresem tej sprawy. Wywłaszczenie i przejęcie nie dotyczy tych praw. Omawiane przepisy nie miały za zadanie rekompensować utraty praw wynikających ze stosunków zobowiązaniowych. Zresztą przejęcie oznaczałoby wówczas na gruncie tej sprawy wstąpienie w prawa dzierżawcy, a w konsekwencji konwersję praw. Nota bene do tego nie doszło, bo dzierżawa została przeniesiona na nieruchomość będącą przedmiotem obecnego sporu.
Natomiast celem ustawy przekształceniowej była rekompensata za utraconą nieruchomość, a więc uzyskanie własności, której w odniesieniu do przejętej nieruchomości właściciele zostali pozbawieni, gdyż ustawodawca uznał, że oddanie nieruchomości "zamiennej" w użytkowanie wieczyste nie było dostatecznym wyrównaniem straty. Niepodobna utrzymywać, aby celem tym było oddanie nieruchomości na własność w wyniku przejęcia prawa obligacyjnego. Zatem wynik wykładni celowościowej jest zbieżny z wynikiem wykładni językowej, toteż eksponowane w kasacji rozumienie tego przepisu na gruncie interpretacji metodą systemową nie może znaleźć akceptacji. Tym bardziej, że nie uwzględnia kontekstu powołanych regulacji. Identycznie należy ocenić argumenty zasadzające się na brzmieniu uzasadnienia projektu noweli ustawy przekształceniowej z 13 sierpnia 2007 r., gdyż użycie zwrotu "mienie" nie oznacza zamiaru udzielenia rekompensaty za przejęte ruchomości i nieruchomości, czy prawa obligacyjne, skoro brzmienie art. 1 ust. 1a pkt 1 ustawy z 29 lipca 2005 r. wyraźnie stanowi o przejęciu nieruchomości gruntowej.
Kończąc ten wątek trzeba zwrócić uwagę, że zobowiązanie definiuje się powszechnie jako stosunek prawny, polegający na tym, że jedna osoba (wierzyciel) jest uprawniona do żądania spełnienia świadczenia, natomiast druga (dłużnik) obowiązana jest to świadczenie spełnić. Uprawnienie wierzyciela określa się jako wierzytelność, a obowiązek dłużnika jako dług (por. np. A. Ohanowicz, w: Zarys Prawa Zobowiązań, A. Ohanowicz, J. Górski, Warszawa 1970, s. 20; W. Czachórski, A. Brzozowski, M. Safjan, E. Skowrońska-Bocian, Zobowiązania..., s. 45; T. Wiśniewski w: Komentarz do Kodeksu cywilnego, pod red. G. Bieńka, ks. III, t. I, Warszawa 2001, s. 8). Zobowiązanie określa się także jako rodzaj stosunku cywilnoprawnego o swoistych cechach wskazanych w odpowiednich normach prawa zobowiązań, który można opisać za pomocą podstawowych pojęć, określających poszczególne jego elementy, takich jak podmioty, ich prawa i obowiązki oraz przedmiot (zob. Z. Radwański, Zobowiązania..., s. 11).
Prawa rzeczowe natomiast to prawa odpowiadające dwóm cechom: dotyczą rzeczy i mają charakter bezwzględny (J. Ignatowicz, Prawo rzeczowe, Warszawa 1979 r., s. 11). Ich przedmiotem są zawsze rzeczy. W przeciwieństwie do praw obligacyjnych, które są skuteczne między stronami danego stosunku prawnego (inter partes), prawa rzeczowe są skuteczne względem wszystkich (erga omnes). Przekonuje to do stanowiska zajętego przez Sąd meriti w sprawie.
Ubocznie należy podzielić wyrażony przezeń pogląd, wedle którego J. H. nie była w dacie zawarcia umowy dzierżawy z W. P. ([...] sierpnia 1949 r.) współwłaścicielem nieruchomości przy ul. [...], bo z mocy art. 1 dekretu warszawskiego utraciła to prawo z dniem wejścia w życie tego aktu prawnego, czyli 21 listopada 1945 r. (nie legitymowała się nawet własnością czasową). Ta okoliczność nie ma wszak wpływu na ważność tej umowy dzierżawy, którą może zawrzeć każdy, podobnie więc nie ma podstaw do podważenia ważności umowy dzierżawy zawartej przez małżonków D. w dniu [...] września 1949 r. W istocie uzyskanie przez nich spornego gruntu najpierw w dzierżawę, a potem w użytkowanie wieczyste nastąpiło niejako w drodze zamiany, lecz nie wypełnia ta czynność przesłanki normy zawartej w art. 1 ust. 1a pkt 1 ustawy przekształceniowej z 29 lipca 2005 r.
W tej sytuacji pozbawiony znaczenia jest zarzut naruszenia art. 8 ustawy przekształceniowej, którego zasięg zastosowania nakreślił Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 8 grudnia 2011 r., sygn. akt P 31/10 (publ. OTK-A-2011/10/114). Co prawda odnosi się on do użytkowników wieczystych (ich następców prawnych), którzy nabyli maksymalnie ukształtowaną ekspektatywę prawa przekształcenia na podstawie ustawy z dnia 4 września 1997 r. nieruchomości zabudowanej budynkiem biurowo-warsztatowym niewymienionej w art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. w brzmieniu pierwotnym, nie ma więc odniesienia do stanu tej spawy, lecz w orzecznictwie wskazano na szersze jego oddziaływanie. Mianowicie w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 marca 2012 r., sygn. akt I OSK 2378/11 (publ. jw.). wskazano, iż przepis ten nie dotyczy spraw wszczętych przed dniem wejścia w życie ustawy z 29 lipca 2005 r., o ile przed tą datą doszło do maksymalnego ukształtowania ekspektatywy uzyskania prawa własności.
Tak więc nie ma powodu dla zadania pytania prawnego sugerowanego w kasacji w tej materii. W przekonaniu Naczelnego Sądu Administracyjnego orzekającego w niniejszej sprawie nie ma też powodów do zadania drugiego pytania prawnego postulowanego w skardze kasacyjnej, gdyż odpowiedź nań nie ma wpływu na wynik sprawy. Brzmienie art. 6 ust. 1 pkt 3a ustawy z dnia 4 września 1997 r. nie odbiega od brzmienia art. 1 ust. 1a pkt 1 obecnie obowiązującej ustawy, bo stanowił on o nieodpłatnym przekształceniu użytkowania wieczystego ustanowionego w zamian za przejecie nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa na podstawie wszelkich tytułów, przed dniem 5 grudnia 1990 r. Wykładnia obu przepisów jest więc bez mała identyczna. W żadnej mierze nie mogą one dotyczyć przejęcia praw obligacyjnych, niezależnie od tego, że z takim przejęciem (w rozumieniu obu norm) nie mamy do czynienia w tej sprawie.
Ubocznie trzeba dodać, że w tej sytuacji bez znaczenia w sprawie jest dyskusyjny pogląd o zakresie uprawnień do przedmiotowego żądania następcy prawnego uniwersalnego, z wyłączeniem następcy syngularnego (por. m.in. prezentujące odmienny od Sądu I instancji wypowiadającego się w tej sprawie wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia: 27 listopada 2008 r., sygn. akt I OSK 1687/07, 24 czerwca 2014 r., sygn. akt I OSK 2850/12, publ.. jw.).
W konsekwencji czego zasadnie Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę nie naruszając zarzucanych przepisów prawa materialnego i procesowego.
Co mając na uwadze, na zasadzie art. 184 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji niniejszego wyroku.