Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, wyrokiem z dnia 9 czerwca 2015 r., sygn. akt III SA/Po 610/14, oddalił skargę R. S. na sprecyzowaną w sentencji decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. W uzasadnieniu tego wyroku wskazano, że decyzją z dnia [...] sierpnia 2012 r. Marszałek Województwa W. unieważnił na podstawie art. 112 ust. 2 pkt. 2 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym (Dz. U. z 2012 r., poz. 1137 ze zm.) egzamin państwowy na prawo jazdy kategorii C zdawany w dniach [...] sierpnia i [...] września 2007 r. przez R. S. w Wojewódzkim Ośrodku Ruchu Drogowego w P. Mając na względzie pozytywny wynik egzaminu, Starosta D. w dniu [...] października 2007 r. wydał decyzję stwierdzającą spełnienie przez R. S. wymagań do otrzymania prawa jazdy kat. C. Jednakże prawomocnym wyrokiem z dnia [...] grudnia 2011 r. (sygn. [...]) Sąd Rejonowy w D. P. uznał R. S. winnym tego, że od czerwca 2007r. używał dokumentu w postaci orzeczenia lekarskiego nr [...], w którym poświadczono nieprawdę, tj. przestępstwa z art. 273 Kodeksu karnego.
W konsekwencji czego organ przyjął, iż ten uzyskał zaświadczenie lekarskie niezgodnie z prawem, wobec czego nie było podstaw do przystąpienia przezeń do szkolenia i egzaminu na prawo jazdy, co wynika wprost z art. 90 ust. 1 pkt 2 ustawy Prawo o ruchu drogowym. W odwołaniu od decyzji strona zarzuciła naruszenie art. 112 ust. 2 pkt 2 ustawy Prawo o ruchu drogowym poprzez jego niewłaściwe zastosowanie oraz niewyjaśnienie wszystkich okoliczności faktycznych sprawy. Podniosła, że organ nie przeprowadził postępowania dowodowego z całych akt sprawy karnej, nadto przedłożyła zaświadczenie lekarskie o braku przeciwwskazań do wykonywania zawodu kierowcy kat. B i C wydane w dniu [...] sierpnia 2012 r. Zaskarżoną decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. utrzymało w mocy powyższą decyzję organu I instancji. W jej uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że strona posłużyła się zaświadczeniem lekarskim poświadczającym nieprawdę, wobec czego nie była uprawniona do udziału w szkoleniu i egzaminie na prawo jazdy.
Z tego względu istniały podstawy z art. 72 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami (Dz. U. Nr 30, poz. 151 ze zm.) – dalej: u.k.p. - do unieważnienia egzaminu państwowego na prawo jazdy kategorii C zdawanego w dniach [...] sierpnia i [...] września 2007 r. przez R. S. Nie mogła być bowiem egzaminowana osoba nieposiadająca legalnego orzeczenia lekarskiego o braku przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdem (art. 50 ust. 2 u.k.p.).
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu wniesiono o uchylenie decyzji organu II i I instancji. Zarzucono im naruszenie art. 112 ust. 2 pkt 2 ustawy Prawo o ruchu drogowym i art. 50 ust. 2 lit. 4a u.k.p. poprzez ich błędne zastosowanie i pominięcie faktu, że aktualnie skarżący dysponuje zaświadczeniem lekarskim z dnia [...] sierpnia 2012 r. o braku przeciwwskazań do prowadzenia pojazdów.
W odpowiedzi na skargę organ II instancji wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko i argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.
W uzasadnieniu wyroku oddalającego skargę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu uznał, iż organy zasadnie stwierdziły, iż R. S. uzyskał zaświadczenie lekarskie niezgodnie z prawem, wobec czego nie było podstaw do przystąpienia przezeń do szkolenia i egzaminu na prawo jazdy, co wynika wprost z art. 90 ust. 1 pkt 2 ustawy Prawo o ruchu drogowym oraz z art. 50 ust. 2 pkt. 4 a u.k.p. Bezsporne jest bowiem, że prawomocnym wyrokiem z dnia [...] grudnia 2011 r., sygn. [...], Sąd Rejonowy w D. P. uznał skarżącego winnym tego, że od czerwca 2007 r. używał dokumentu w postaci orzeczenia lekarskiego nr [...], w którym poświadczono nieprawdę, tj. przestępstwa z art. 273 K.k. Zatem, w ocenie Sądu I instancji skarżący nie mógł być egzaminowany, gdyż nie posiadał orzeczenia lekarskiego o braku przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdem (art. 50 ust. 2 u.k.p.). Jego zdaniem na równi należy traktować sytuację, w której egzaminowany dysponuje zaświadczeniem lekarskim, w treści którego poświadczono nieprawdę, jakoby poddał się on stosownemu badaniu stwierdzającemu zdolność do ubiegania się o wydanie prawa jazdy, z nieposiadaniem wymaganego ustawą zaświadczenia lekarskiego.
Z tego względu spełnione zostały przesłanki z art. 72 ust. 1 pkt. 1 u.k.p. do unieważnienia egzaminu państwowego na prawo jazdy kategorii C zdawanego w dniach [...] sierpnia i [...] września 2007 r. przez R. S. w Wojewódzkim Ośrodku Ruchu Drogowego w P. Zdaniem Sądu meriti, wbrew zarzutom skargi organ wyjaśnił wszystkie istotne okoliczności faktyczne sprawy. Przedłożone przez skarżącego w toku postępowania aktualne zaświadczenie lekarskie o braku przeciwwskazań do wykonywania zawodu kierowcy kat. B i C, wydane w dniu [...] sierpnia 2012 r., nie ma znaczenia dla oceny spełnienia przez skarżącego przesłanki do przystąpienia do egzaminu w 2007 r., bo zostało wydane później.
W tym stanie sprawy, skoro zaskarżona decyzja odpowiada prawu, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 1270, ze zm.), orzekł jak w sentencji tego wyroku.
Skargę kasacyjną wniósł R. S. domagając się zmiany tego orzeczenia oraz uchylenia decyzji organu I i II instancji, nadto zasądzenia zwrotu kosztów postępowania za wszystkie instancje.
Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 112 ust. 2 pkt 2 ustawy Prawo o ruchu drogowym przez przyjęcie, że w zebranym zgodnie z przepisami art. 7, art. 77 § 1 i 2 oraz art. 80 K.p.a. materiale dowodowym zostały spełnione przesłanki dające podstawę z art. 90 ust. 1 ustawy Prawo o ruchu drogowym do unieważnienia egzaminu państwowego na prawo jazdy kategorii C zdawanego w dniach [...] sierpnia i [...] września 2007 r. przez skarżącego w Wojewódzkim Ośrodku Ruchu Drogowego w P., o którym mowa w utrzymanej w mocy decyzji Marszałka Województwa W. z dnia [...] sierpnia 2012 r. Jednocześnie dające podstawę do utrzymania w mocy zaskarżonej decyzji, pomimo że w dacie wydania zaskarżonego orzeczenia skarżący nie był już osobą karaną, i pomimo że skarżący przedłożył do akt sprawy zaświadczenie z dnia [...] sierpnia 2012 r. o braku przeciwwskazań do wykonywania zawodu kierowcy kat. B i C, a więc spełnił warunki zdrowotne do prowadzenia pojazdów i przesłanki do przystąpienia do egzaminu.
W uzasadnieniu ten wywód poszerzono.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ postulował jej oddalenie, zwalczając przedstawioną tamże argumentację.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionej podstawy.
Na wstępie godzi się przypomnieć, że stosownie do brzmienia art. 183 § 1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W rozpoznawanej sprawie nie występują przesłanki nieważności postępowania określone w art. 183 § 2 P.p.s.a., a zatem Naczelny Sąd Administracyjny był związany granicami zarzutów skargi kasacyjnej.
Podstawy, na których można oprzeć skargę kasacyjną, zostały określone w art. 174 P.p.s.a., a są to: naruszenie prawa materialnego i naruszenie przepisów postępowania. Przepis art. 174 pkt 1 tej ustawy przewiduje dwie postacie naruszenia prawa materialnego, a mianowicie błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie. Przez błędną wykładnię należy rozumieć wadliwe zrekonstruowanie treści normy prawnej wynikającej z konkretnego przepisu, natomiast przez niewłaściwe zastosowanie dokonanie nieprawidłowej subsumcji przepisu do ustalonego stanu faktycznego. Również druga podstawa kasacyjna wymieniona w art. 174 pkt 2 P.p.s.a. - naruszenie przepisów postępowania - może przejawiać się w tych samych postaciach, co naruszenie prawa materialnego, przy czym w tym wypadku ustawa wymaga, aby skarżący kasacyjnie nadto wykazał możliwość istotnego wpływu wytkniętego uchybienia na wynik sprawy.
Oparcie skargi kasacyjnej na podstawie uchybień prawu materialnemu oznacza, że skarżący kasacyjnie nie kwestionuje dokonanych dotąd ustaleń faktycznych, które zatem stanowiły podstawę rozważań dotyczących podniesionych zarzutów. Trzeba też wyjaśnić, że ocena zgodności z prawem decyzji dokonywana przez sądy administracyjne uwzględnia stan faktyczny i prawny istniejący w dacie ich wydania. Podobnie rzecz się ma z kontrolą instancyjną wyroków wydawanych przez wojewódzkie sądy administracyjne. Z tego już tylko powodu oczywistym jest brak relewantnej cechy podnoszonej w kasacji okoliczności uzyskania zaświadczenia lekarskiego z dnia [...] sierpnia 2012 r., jak i późniejszego zatarcia skazania, które nota bene nie uzdrawia poprzedniej sytuacji i nie sanuje braku legalnego zaświadczenia wymaganego przez przepisy obowiązujące w dacie zdawania egzaminu. Podkreślić bowiem należy, że zatarcie skazania według art. 106 K.k. nie oznacza, że czyn nie został popełniony, a wyrok skazujący nie został wydany.
Jak wskazał Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 28 października 2009 r., sygn. akt I KZP 24/09, odnosząc się do znamion przestępstwa z art. 244 K.k., w sytuacji gdy prawomocnym wyrokiem orzeczono wobec sprawcy przestępstwa jeden ze środków karnych wymienionych w treści tego przepisu i w czasie stosowania tego środka sprawca ten do niego się nie stosuje, a w dacie orzekania za przestępstwo z art. 244 K.k. nastąpiło zatarcie skazania, którym środek karny nałożono, to nie oznacza, iż zespół znamion przestępstwa z art. 244 K.k. został zdekompletowany.
Z kolei w postanowieniu z dnia 4 stycznia 2011 r., sygn. akt SDI 32/10, Sąd Najwyższy wskazał: "Zatarcie skazania jest pewną fikcją prawną i oznacza, że skazanemu ponownie przysługuje status osoby niekaranej, bowiem przyjmuje się, że skazanie jako zdarzenie historyczne nie miało w ogóle miejsca. Trafny jest jednak pogląd, że nie oznacza to, że zatarcie skazania stwarza niewzruszalne prawne domniemanie niewinności w stosunku do danego czynu. Nie chodzi tu bowiem o domniemanie, lecz o fikcję prawną. Trudno mówić o domniemaniu, skoro zostało ono już wcześniej obalone prawomocnym wyrokiem. (...) Zatarcie skazania nie oznacza więc anulowania treści wyroku, tj. wyeliminowania go z mocą wsteczną z porządku prawnego jako w ogóle niewydajnego, i nie niweluje też całkowicie wszystkich skutków skazania, bowiem skazany nie odzyskuje wszystkich utraconych np. praw, urzędów, orderów czy też odznaczeń.".
W tej sytuacji nie można zaakceptować stanowiska skarżącego kasacyjnie, że z chwilą zatarcia skazania należy przyjąć, że nastąpiło zatarcie faktu popełnienia przestępstwa i faktu skazania zań na mocy wyroku sądu. Poza tym nie zanegowano w kasacji skutecznie faktu skazania skarżącego kasacyjnie za wspomniany występek, a przede wszystkim braku wymaganego zaświadczenia, odpowiednimi zarzutami w kasacji. Jest to zresztą zrozumiałe, skoro sam skarżący nie krył, iż nie poddał się stosownemu badaniu lekarskiemu (p. uzasadnienie przywołanego wyroku karnego). Trzeba też podkreślić, że warunkowe umorzenie postępowania karnego jest równoznaczne z przesądzeniem winy, przy czym kolejny raz trzeba wyeksponować, że w niniejszym postępowaniu istotny jest tylko brak wymaganego dokumentu, a jeszcze bardziej niepoddanie się wymaganemu badaniu lekarskiemu, a nie skazanie czy wina skarżącego kasacyjnie za popełnienie przestępstwa.
Odnosząc się zaś do uwypuklonych w skardze kasacyjnej przepisów, wskazać należy, iż zgodnie z zawartą w art. 15 K.p.a. regułą dwuinstancyjności postępowania administracyjnego, każda sprawa administracyjna jest rozpatrywana dwukrotnie przez organy obu instancji, które prowadzą postępowanie wyjaśniające w odpowiednim zakresie, następnie dokonują ustaleń faktycznych w wyniku oceny wiarygodności dowodów i rozstrzygają sprawę. Zatem organ odwoławczy nie jest tylko organem kontrolnym, a załatwia sprawę również merytorycznie. Skutkiem czego stosuje przepisy obowiązujące w dacie orzekania przezeń. Zaskarżona decyzja trafnie więc co do zasady przywołała przepisy ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami. Weszła ona (generalnie) w życie z dniem 19 stycznia 2013 r. (p. art. 139) i nie zawiera przepisów międzyczasowych w zakresie istotnym dla sprawy, co skutkuje jej bezpośrednim oddziaływaniem w ten zastany stosunek prawny, w niniejszej sprawie przy uwzględnieniu reguł odnoszących się do stanów zamkniętych pod rządami prawa poprzedniego i reguł procesowych stosowanych w takich sytuacjach.
Zatem w sprawie należało mieć na uwadze art. 72 ust. 1 pkt 1 tej ustawy, lecz odnieść go do stanu faktycznego i prawnego istniejącego zarówno w dacie wydawania decyzji w I instancji, jak i w dacie zdarzenia (tu egzaminu). W konsekwencji czego zarzut naruszenia art. 112 ust. 2 pkt 2 i art. 90 ust. 1 Prawa o ruchu drogowym okazał się chybiony. Dla porządku wypada dodać, że art. 90 ust. 1 pkt 2 Prawa o ruchu drogowym wymagał dla uzyskania prawa jazdy orzeczenia lekarskiego o braku przeciwwskazań psychologicznych do kierowania pojazdami, a jego brak skutkował unieważnieniem egzaminu.
Ponadto, z mocy odesłania zawartego w art. 115 ustawy Prawo o ruchu drogowym, warunki i tryb uzyskiwania uprawnień do kierowania pojazdami silnikowymi i tramwajami, szkolenia i egzaminowania osób ubiegających się o te uprawnienia lub podlegających sprawdzeniu kwalifikacji oraz wzory dokumentów z tym związanych określało rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 27 października 2005 r. w sprawie szkolenia, egzaminowania i uzyskiwania uprawnień przez kierujących pojazdami, instruktorów i egzaminatorów (Dz. U. Nr 217, poz. 1834). W myśl § 25 tego rozporządzenia, osoba ubiegająca się o prawo jazdy lub pozwolenie przystępowała do egzaminu teoretycznego i egzaminu praktycznego, z zastrzeżeniem ust. 2, pod warunkiem spełnienia wymogów, o których mowa w art. 90 ust. 1 pkt 1-3 i 5 oraz ust. 2-5 ustawy. Przystąpienie do egzaminu teoretycznego i egzaminu praktycznego zostało uwarunkowane m.in. posiadaniem orzeczenia lekarskiego.
Zgodnie natomiast z przepisem art. 112 ust. 1 i 2 ustawy Prawo o ruchu drogowym, nadzór nad przeprowadzaniem egzaminów państwowych sprawował Marszałek Województwa. W ramach tego nadzoru mógł on w szczególności kontrolować dokumentację i działalność związaną z egzaminowaniem (art. 112 ust. 2 pkt 1), a także przerwać lub unieważnić egzamin państwowy prowadzony niezgodnie z przepisami (art. 112 ust. 2 pkt 2). Z zapisu tego wynika jednoznacznie, że przedmiotem nadzoru mógł być nie tylko sam etap egzaminowania, lecz cała działalność związana z egzaminowaniem, co oznacza, że nadzorowi podlegała cała procedura egzaminów państwowych na prawo jazdy. Przeto regulacja art. 112 ustawy Prawo o ruchu drogowym odnosiła się zarówno do egzaminów, które są prowadzone, jak też do egzaminów już przeprowadzonych, gdyż niemożliwość unieważnienia egzaminu, który został już zakończony, a był prowadzony z naruszeniem przepisów prawa, prowadziłaby do sytuacji, w której czynność wadliwa nie mogłaby być wyeliminowana z obrotu prawnego.
W nowym stanie prawnym wymogi osoby egzaminowanej określa art. 50, który w ust. 2 pkt 4 lit. a stanowi, że nie może być egzaminowana osoba nieposiadająca orzeczenia lekarskiego o braku przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdem. Skutkiem braku tego orzeczenia jest unieważnienie egzaminu po myśli art. 72 ust. 1 pkt 1 u.k.p.
Odnosząc powyższe rozważania do okoliczności niniejszej sprawy wskazać należy, że bezsporny fakt skazania skarżącego kasacyjnie prawomocnym wyrokiem z dnia [...] grudnia 2011r. (sygn. [...]), w którym Sąd Rejonowy w D. P. uznał go winnym tego, że od czerwca 2007 r. używał dokumentu w postaci orzeczenia lekarskiego nr [...], w którym poświadczono nieprawdę, tj. przestępstwa z art. 273 K.k., świadczący o braku wymaganego dokumentu warunkującego przystąpienie do egzaminu i jego skuteczność w postaci uzyskania prawa jazdy określonej kategorii, upoważniał Marszałka Województwa W. do unieważnienia egzaminu skarżącego kasacyjnie. Słusznie też organ odwoławczy dokonał ustaleń faktycznych prowadzących do takiej konkluzji w obecnym stanie prawnym. Korelacja okoliczności faktycznych sprawy z obowiązującą regulacją prawną w pełni była poprawna. Zgodzić należy się z pozytywną oceną tego zabiegu i jego wyniku dokonaną przez Sąd I instancji, w tym też konstatacją, wedle której na równi traktować należy sytuację, w której skarżący dysponował zaświadczeniem lekarskim poświadczającym nieprawdę, jakoby poddał się on stosownemu badaniu stwierdzającemu jego zdolność do ubiegania się o wydanie prawa jazdy, z nieposiadaniem wymaganego zaświadczenia lekarskiego w ogóle.
Z tych powodów skarga kasacyjna nie mogła odnieść skutku i dlatego w oparciu o art. 184 P.p.s.a. podlegała oddaleniu.
- - ---------------------- 7