Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 19 marca 2015 r., sygn. akt II SA/Po 1250/14 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, po rozpoznaniu skargi P.M., dalej także skarżąca, na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Pile z dnia 25 listopada 2013 r. nr SKO.4132.1597.552.2013.ZR w przedmiocie specjalnego zasiłku opiekuńczego, oddalił skargę (pkt I wyroku), przyznał adwokatowi K.C. od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu) tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu kwotę 295,20 zł w tym 55,20 zł tytułem podatku od towarów i usług.
Wyrok ten zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.
Decyzją z dnia 27 sierpnia 2013 r., znak ŚR-442(SZO)-1129/2013, Burmistrz Wyrzyska na podstawie art. 104 i art. 107-110 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r. poz. 267 z późn. zm.), dalej k.p.a. oraz art. 1, art. 16a, art. 20 i art. 24 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 z późn. zm.) odmówił przyznania P.M. prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z opieką nad wujem C.B. W uzasadnieniu organ I instancji wyjaśnił, że skarżąca w okresie od dnia 1 lutego 2012 r. do dnia 30 czerwca 2013 r. pobierała świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad wujem. Z przedłożonego świadectwa pracy wynika, że skarżąca była zatrudniona do dnia 24 listopada 2007 r., a stosunek pracy ustał w wyniku rozwiązania umowy za wypowiedzeniem przez pracodawcę.
Tym samym w ocenie organu I instancji nie doszło do rezygnacji przez skarżącą z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Ponadto wuj skarżącej ma syna, na którym spoczywa obowiązek alimentacyjny. P.M. oświadczyła, że syn wuja nie utrzymuje z nim kontaktów, a ona jako siostrzenica jest jego najbliższą krewną. Poza tym łączny dochód skarżącej w 2011 r. wyniósł [...] zł, a dochód jej wuja – [...] zł, co w przeliczeniu na osobę w rodzinie daje kwotę 677,38 zł. Tymczasem kryterium dochodowe wynosi 623 zł, a zatem także ten wymóg nie został spełniony w rozpatrywanej sprawie.
P.M. odwołała się od powyższej decyzji Burmistrza W. Decyzją z dnia 25 listopada 2013 r., znak SKO.4123.1597.552.2013.ZR, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Pile na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 3 pkt 22 i art. 16a ustawy o świadczeniach rodzinnych utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję Burmistrza W. z dnia 27 sierpnia 2013 r. W uzasadnieniu organ II instancji wskazał, że skarżąca przed uzyskaniem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką na wujem nie pracowała. Ostatni raz była zatrudniona w Zakładach Mięsnych "[...]" K.M. w W. w okresie od dnia 1 sierpnia 2006 r. do dnia 24 listopada 2007 r. Stosunek pracy ustał przez wypowiedzenie pracodawcy. Ustalono przy tym, że skarżąca była uprawniona do pobierania świadczenia pielęgnacyjnego od dnia 1 lutego 2012 r. na czas nieokreślony. Prawo to jednak wygasło na skutek wejścia w życie przepisów nowelizujących powołaną ustawę o świadczeniach rodzinnych.
Organ odwoławczy wskazał, że średni miesięczny dochód na osobę w rodzinie skarżącej został prawidłowo wyliczony. Tym samym doszło również do przekroczenia kryterium dochodowego. Samorządowe Kolegium Odwoławcze stwierdziło również, że na skarżącej nie spoczywa obowiązek alimentacyjny. Nawet jeśli uznać, że syn C.B. nie może wywiązywać się z tego obowiązku, to jednak posiada on liczne rodzeństwo, które w pierwszej kolejności zobowiązane jest do alimentacji. Ponadto, organ II instancji wskazał, że skarżąca nie zrezygnowała z zatrudnienia, a zatem brak było podstaw do przyznania jej żądanego świadczenia.
P.M. zaskarżyła powyższą decyzję Kolegium z dnia 25 listopada 2013 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, zarzucając organowi II instancji naruszenie: art. 75 § 1, art. 77 § 1 i 4 k.p.a. oraz art. 16a ustawy o świadczeniach rodzinnych. W uzasadnieniu powtórzyła zarzuty zawarte w odwołaniu. Ponadto dodała, że źródłem obowiązku alimentacyjnego w jej przypadku jest także umowa dożywocia zawarta z C.B. w dniu 12 maja 2005 r. w formie aktu notarialnego nr rep. A. [...].
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Pile wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Rozpatrując skargę, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu uznał, że jest ona niezasadna.
Sąd ten wskazał, że podstawę rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczenia rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139 poz. 992 z późn. zm.), w szczególności jej art. 16a ust. 1, zgodnie z którym specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje osobom, na których (1) zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodziny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012 r. poz. 788 z późn. zm., dalej: "k.r.o.") ciąży obowiązek alimentacyjny, jeżeli (2) rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z (3) koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Ponadto prawodawca wskazuje w art. 16a ust. 2 cytowanej ustawy w związku z rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 10 sierpnia 2012 r. w sprawie wysokości dochodu rodziny albo dochodu osoby uczącej się stanowiących podstawę ubiegania się o zasiłek rodzinny oraz wysokości świadczeń rodzinnych (Dz. U. z 2012 r. poz. 959), że wspomniane świadczenie przysługuje, jeżeli (4) łączny dochód rodziny osoby sprawującej opiekę oraz rodziny osoby wymagającej opieki w przeliczeniu na osobę nie przekracza kryterium dochodowego tj. kwoty 623 zł. Sąd zaznaczył, że specjalny zasiłek opiekuńczy może być przyznany jedynie w razie łącznego spełnienia wszystkich opisanych wyżej czterech warunków. Niezachowanie choćby jednego wymogu uniemożliwia wydanie pozytywnej dla wnioskodawcy decyzji.
Odnosząc te uwagi do rozważanej sprawy, Sąd I instancji zauważył, że C.B. na mocy orzeczenia Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Pile z dnia 19 stycznia 2006 r., nr 014906/05 został uznany na stałe za osobę niepełnosprawną w stopniu znacznym. Okoliczność ta jest niesporna. Kontrowersje dotyczyły natomiast spełnienia przez skarżącą pozostałych wymogów, od których zależy przyznanie omawianego świadczenia.
Sąd I instancji przytoczył treść art. 617 § 1 k.r.o., zgodnie z którym, krewnymi w linii prostej są osoby, z których jedna pochodzi od drugiej, a krewnymi w linii bocznej są osoby, które pochodzą od wspólnego przodka, a nie są krewnymi w linii prostej. C.B. jest wujem skarżącej, tj. bratem jej matki, co wynika z załączonych do akt kserokopii dowodów osobistych. Tym samym skarżąca jest spokrewniona z osobą wymagającą opieki w trzecim stopniu pokrewieństwa linii bocznej. Z art. 128 k.r.o. wynika zarazem, że obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Nie ulega zatem wątpliwości, że skarżąca nie jest krewnym w linii prostej. Rodzeństwo oznacza natomiast pokrewieństwo w drugim stopniu linii bocznej. Tym samym na skarżącej nie spoczywa obowiązek alimentacyjny wynikający z art. 128 k.r.o., niezależnie od tego, czy syn C.B. może się nim faktycznie zaopiekować.
W ocenie Sądu I instancji nietrafna jest argumentacja skarżącej, według której uzasadnieniem spełnienia omawianego wymogu miałaby być umowa dożywocia zwarta w dniu 12 maja 2007 r. w formie aktu notarialnego. Chociaż umowa cywilnoprawna może kreować obowiązki o charakterze alimentacyjnym, to art. 16a ust. 1 powołanej ustawy o świadczeniach rodzinnych nie dotyczy obowiązku alimentacyjnego wynikającego z dowolnej podstawy prawnej, lecz tylko takiego obowiązku, który został nałożony przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Przypadek ten nie zachodzi jednak w rozpatrywanej sprawie.
Z powyższego wynika, że skarżąca nie jest osobą, na której w świetle art. 128 k.r.o. ciąży obowiązek alimentacyjny, a zatem nie został także spełniony jeden z wymogów, o którym mowa w art. 16a ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Sąd I instancji podkreślił, że niespełnienie choćby jednego warunku, o jakim mowa w ostatnio wymienionym przepisie, wyklucza wydanie pozytywnej dla wnioskodawcy decyzji, a zatem nie było potrzeby odnoszenia się do kwestii spełnienia pozostałych wymogów z art. 16a ust. 1 i 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych.
Mając powyższe na uwadze Sąd I instancji na podstawie art. 151 P.p.s.a. oddalił skargę.
P.M. zaskarżyła powyższy wyrok skargą kasacyjną w całości.
Wyrokowi zarzucono:
- I. na podstawie art. 174 pkt 1 P.p.s.a. naruszenie:
- 1) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w zw. z art. 151 P.p.s.a., mianowicie art. 16 a ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (u.ś.r.) i art. 11 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw i art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów poprzez błędną wykładnię prowadzącą do przyjęcia, iż nie zachodzi podstawa do uchylenia decyzji obu instancji wobec stwierdzenia przez Sąd, że skarżąca nie spełnia przesłanek do przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego oraz mimo, że dokonana wykładnia przez Sąd I instancji pozostaje w sprzeczności z art. 2, art. 32 ust. 1 i 2, art. 67 ust. 2, art. 69, a także art. 71 ust. 1 Konstytucji RP w świetle wyroku Trybunału Konstytucyjnego o sygn. akt K 27/13, ponieważ w okolicznościach sprawy doszło do naruszenia praw słusznie nabytych oraz zasady zaufania obywateli do państwa i stanowionego przez nie prawa w odniesieniu do tej grupy osób, które pobierały świadczenie pielęgnacyjne na podstawie ustawy o świadczeniach rodzinnych, w brzmieniu obowiązującym przed wejściem w życie ustawy zmieniającej, a jednocześnie nie spełniły przesłanek nabycia świadczenia pielęgnacyjnego lub specjalnego zasiłku opiekuńczego na podstawie ustawy świadczeniach rodzinnych, w brzmieniu nadanym ustawą zmieniającą;
- 2) art. 16 a ust. 3 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, poprzez niezastosowanie treści art. 16 a ust. 3 cytowanej ustawy i błędne uznanie przez Sąd I instancji, że skarżąca nie spełnia kryterium dochodowego;
- 3) § 19 ust. 1 w zw. z § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, poprzez ich niezastosowanie i nieprzyznanie pełnomocnikowi z urzędu kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu w wysokości 150% stawki minimalnej określonej w rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz.U. z 2002 r. Nr 163, poz.1348 z późn.zm.), uwzględniając także stawkę podatku od towarów i usług przewidzianą dla tego rodzaju czynności w przepisach o podatku od towarów i usług, które to koszty nie zostały pokryte w całości lub w części przez skarżącą, pomimo że okoliczności sprawy uzasadniały w tym zakresie wniosek pełnomocnika skarżącej.
- II. naruszenie przepisów postępowania, których uchybienie mogło mieć wpływ na wynik sprawy, tj.:
- 1) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w związku z art. 151 P.p.s.a mając na uwadze art. 7, art. 80 k.p.a. w związku z nieuwzględnieniem skargi wobec błędnego ustalenia Sądu, że zaskarżona decyzja organu drugiej instancji oraz pierwszej instancji wydana została zgodnie z przepisami prawa materialnego art. 16 a ustawy o świadczeniach rodzinnych w zw. z art. 11 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw i art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów, pomimo że dokonana wykładnia przepisów prawa materialnego pozostaje w sprzeczności z art. 2, art. 32 ust. 1 i 2, art. 67 ust. 2, art. 69, a także art. 71 ust. 1 Konstytucji RP w świetle wyroku Trybunału Konstytucyjnego sygn. akt K 27/13;
- 2) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w związku z art. 151 ustawy P.p.s.a. mając na uwadze art. 7, art. 80 k.p.a. i naruszeniem art. 16 a ust. 3 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych poprzez niezastosowanie art. 16 a ust. 3 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych i nieuwzględnienie skargi wobec błędnego ustalenia Sądu, że skarżąca nie spełnia kryterium dochodowego w zakresie przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego, podczas gdy okoliczności sprawy w świetle art. 16 a ust. 3 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych przeczą ustaleniom Sądu,
- 3) art. 134 i art. 151 P.p.s.a. wobec naruszenia przez Sąd I instancji ww. przepisów prawa materialnego i procesowego, o czym mowa powyżej w pkt 1 i 4 niniejszej skargi skutkującego oddaleniem skargi oraz polegającym przy tym na wadliwym wyniku kontroli legalności zaskarżonych decyzji wobec naruszenia ww. przepisów prawa materialnego i procesowego w powiązaniu z błędną oceną stanu faktycznego, na którą wpływ miało ww. zarzucane naruszenie przepisów prawa materialnego,
- 4) art. 145 § 1 pkt 1 lit a-c i art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a, i art. 6 k.p.a. i art. 107 § 1 k.p.a, poprzez dokonanie przez Sąd I instancji rozstrzygnięcia w oparciu o przepisy prawa materialnego pozostające w sprzeczności z art. 2, art. 32 ust. 1 i 2, art. 67 ust. 2, art. 69, a także art. 71 ust. 1 Konstytucji RP w świetle wyroku Trybunału Konstytucyjnego o sygn. akt K 27/13,
- 4) art. 141 § 4 P.p.s.a. poprzez nieprzeanalizowanie przez Sąd I instancji wszystkich istotnych aspektów rozpoznawanej sprawy oraz nieuzasadnienie przez Sąd należycie przyczyny podjętego rozstrzygnięcia, a przede wszystkim Sąd I instancji nie dostrzegł problemów niekonstytucyjności art. 16a ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, art. 11 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw i art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów w sprzeczności z art. 2, art. 32 ust. 1 i 2, art. 67 ust. 2, art. 69, a także art. 71 ust. 1 Konstytucji RP w świetle wyroku Trybunału Konstytucyjnego o sygn. akt K 27/13, występujących przy orzekaniu w przedmiocie skargi, jak również w czasie wydawania przez organ pierwszej instancji oraz organ drugiej instancji zaskarżonej decyzji,
- 5) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w zw. z art. 7,77 § 1 w zw. z art. 75 k.p.a. i 78 k.p.a. i art. 80 k.p.a i art. 7 kp.a. i art. 8 k.p.a., przez błędne przyjęcie, że organ pierwszej instancji oraz organ drugiej instancji, wydając zaskarżone decyzje zebrały i rozpatrzyły w sposób wyczerpujący cały materiał dowodowy, a tym samym uwzględniły interes społeczny, w szczególności interes skarżącej, a tym samym wykazały należytą dbałość o dokładne wyjaśnienie stanu faktycznego i prawnego, co doprowadziło do utrzymania przez Sąd I instancji zaskarżonej decyzji organu drugiej instancji w mocy,
- 6) art. 141 § 1 i 4 P.p.s.a poprzez niepodjęcie przez Sąd wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i prawnego sprawy w niniejszym postępowaniu, a w konsekwencji przedstawienie stanu sprawy niezgodnie ze stanem rzeczywistym i prawnym, a w konsekwencji sporządzenie uzasadnienia zaskarżonego wyroku w sposób pobieżny i lakoniczny,
- 7) art. 145 i art. 133 P.p.s.a. poprzez nierozpoznanie istoty sprawy w związku z brakiem odniesienia się przez Sąd I instancji do tego co było przedmiotem sprawy i zaniechanie zbadania zgłoszonych zarzutów przez skarżącą, przyjmując bezkrytycznie, że zarówno organ pierwszej instancji oraz organ drugiej instancji przeprowadziły prawidłowo postępowanie dowodowe oraz dokonały prawidłowo subsumpcji przepisów prawa materialnego pod ustalony stan faktyczny w niniejszej sprawie, a w konsekwencji prawidłowo wydały decyzje,
- 8) art. 141 § 4 P.p.s.a i § 19 ust. 1 w zw. z § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w zw. z art. 250 P.p.s.a, poprzez niezastosowanie § 19 ust. 1 w zw. z § 3 ust. 1 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu i nieprzyznanie pełnomocnikowi z urzędu kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu w wysokości 150% stawki minimalnej określonej w Rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz.U.2002.163.1348 z późn.zm.), uwzględniając także stawkę podatku od towarów i usług przewidzianą dla tego rodzaju czynności w przepisach o podatku od towarów i usług, które to koszty nie zostały pokryte w całości lub w części przez skarżącą, jak również nieuzasadnienie przez Sąd I instancji w tym zakresie przyczyn odmowy zasądzenia kosztów w przedmiotowej wysokości.
W oparciu o powyższe zarzuty wniesiono o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku, a także decyzji obu instancji, względnie uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oraz przyznanie pełnomocnikowi z urzędu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej według norm przepisanych, tytułem wynagrodzenia nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu, w wysokości 150% stawki minimalnej określonej w rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz.U. z 2002 r. Nr 163, poz. 1348 z późn.zm.), uwzględniając także stawkę podatku od towarów i usług przewidzianą dla tego rodzaju czynności w przepisach o podatku od towarów i usług, które to koszty nie zostały pokryte w całości lub w części przez skarżącą.
A ponadto z ostrożności procesowej wniesiono o nieobciążanie skarżącej kosztami postępowania kasacyjnego, w tym kosztami zastępstwa prawnego, z uwagi na trudną sytuację materialną oraz osobistą skarżącej w sytuacji oddalenia przez Sąd II instancji skargi kasacyjnej.
W uzasadnieniu skargi rozwinięto powyższe zarzuty skargi kasacyjnej.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Stosownie do art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2016 r., poz. 718), dalej P.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania.
W rozpoznawanej sprawie nie zachodzi żadna z okoliczności skutkujących nieważnością postępowania, o jakich mowa w art. 183 § 2 P.p.s.a. i nie zachodzi żadna z przesłanek, o których mowa w art. 189 P.p.s.a., które Naczelny Sąd Administracyjny rozważa z urzędu dokonując kontroli zaskarżonego skargą kasacyjną wyroku. Wobec tego Naczelny Sąd Administracyjny przeszedł do zbadania zarzutów kasacyjnych.
Za nietrafny uznać należało najdalej idący zarzut naruszenia art. 141 § 4 P.p.s.a. przez nieprzeanalizowanie przez Sąd I instancji wszystkich aspektów rozpoznawanej sprawy oraz nieuzasadnienie należcie przyczyny podjętego rozstrzygnięcia, a przede wszystkim niedostrzeżenia niekonstytucyjności art. 16 a ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada o świadczeniach rodzinnych (jt.: Dz. U. z 2006 r., Nr 139, poz. 992 ze zm.), dalej u.ś.r., art. 11 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1548) i art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów w sprzeczności z art. 2, art. 32 ust. 1 i 2, art. 67 ust. 2, art. 69, a także art. 71 ust. 1 Konstytucji RP w świetle wyroku Trybunału Konstytucyjnego o sygn. akt K 27/13.
Zgodnie z art. 141 § 4 P.p.s.a., uzasadnienie wyroku powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisko pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Powołany przepis określa elementy, z jakich powinno składać się uzasadnienie orzeczenia. Jest więc przepisem o charakterze formalnym. O jego naruszeniu można mówić przede wszystkim wówczas, gdy uzasadnienie zaskarżonego wyroku nie spełnia jednego z ustawowych, wyżej wymienionych warunków. Na gruncie uchwały 7 sędziów NSA z dnia 15 lutego 2010 r., sygn. akt II FPS 9/09 (ONSAiWSA 2010/3/39) przyjmuje się, że przepis art. 141 § 4 P.p.s.a. może stanowić samodzielną podstawę kasacyjną tylko wtedy, gdy uzasadnienie zaskarżonego wyroku nie zawiera stanowiska co do stanu faktycznego przyjętego za podstawę zaskarżonego rozstrzygnięcia (wyrok NSA z dnia 23 kwietnia 2010 r., sygn. akt II OSK 672/09 - Lex nr 597768).
Ponadto, aby zarzut taki mógł stanowić samodzielną podstawę skargi kasacyjnej, wskazana wada uzasadnienia musi być na tyle istotna, że może to mieć istotny wpływ na wynik sprawy (wyrok NSA z dnia 13 października 2010 r., sygn. akt II FSK 1479/09 - Lex nr 745670), a samo uchybienie musi uniemożliwiać kontrolę kasacyjną zaskarżonego wyroku (wyrok NSA z dnia 28 września 2010 r., sygn. akt I OSK 1605/09 - Lex nr 745098). Oznacza to, że orzeczenie sądu I instancji nie będzie się poddawało takiej kontroli w przypadku braku wymaganych prawem części (np. nieprzedstawienia stanu sprawy, czy też niewskazania lub niewyjaśnienie podstawy prawnej rozstrzygnięcia), a także wówczas, gdy będą one co prawda obecne, niemniej jednak obejmować będą treści podane w sposób niejasny, czy też nielogiczny, uniemożliwiający jednoznaczne ustalenie stanu faktycznego i prawnego, stanowiącego podstawę kontrolowanego orzeczenia sądu (wyrok NSA z dnia 15 czerwca 2010 r., sygn. akt II OSK 986/09 - Lex nr 597986).
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego uzasadnienie zaskarżonego wyroku spełnia wymogi i standardy, o których stanowi art. 141 § 4 P.p.s.a. Przedstawiono w nim stan faktyczny sprawy, zrelacjonowano sformułowane w skardze zarzuty oraz wskazano podstawę prawną oddalenia skargi. Sąd I instancji w dostateczny sposób wyjaśnił ponadto motywy podjętego rozstrzygnięcia. Okoliczność, że stanowisko zajęte przez Wojewódzki Sąd Administracyjny jest odmienne od prezentowanego przez wnoszącego skargę kasacyjną, nie oznacza, że uzasadnienie zaskarżonego wyroku zawiera wady konstrukcyjne oraz nie poddaje się kontroli kasacyjnej. Dlatego polemika z merytorycznym stanowiskiem Sądu I instancji nie może sprowadzać się do zarzutu naruszenia powołanego przepisu. Poprzez zarzut naruszenia art. 141 § 4 P.p.s.a. nie można skutecznie zwalczać ani prawidłowości przyjętego stanu faktycznego, ani stanowiska sądu co do wykładni bądź zastosowania prawa materialnego.
Z tych względów niezasadny jest także podniesiony w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia art. 141 § 1 i § 4 P.p.s.a. przez niepodjęcie przez Sąd I instancji wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia sprawy. Wskazać przy tym należy, że przepis art. 141 § 1 P.p.s.a. stanowił w dacie sporządzenia skargi kasacyjnej, że uzasadnienie wyroku sporządza się w terminie 14 dni od dnia ogłoszenia wyroku albo podpisania sentencji wyroku wydanego na posiedzeniu niejawnym z zastrzeżeniem § 2, który reguluje kwestie sporządzenia uzasadnienia wyroku w sprawach, w których skargę oddalono. Podnosząc zarzut naruszenia art. 141 § 1 P.p.s.a. skarżący kasacyjnie nie wykazał, na czym naruszenie owego przepisu miałoby polegać, oraz, że naruszenie to miało wpływ na wynik sprawy.
Nie mógł także odnieść zamierzonego skutku podniesiony w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia art. 145 i art. 133 P.p.s.a. Zauważyć należy, że przepis art. 145 p.p.s.a. składa się z kilku jednostek redakcyjnych. Autor skargi kasacyjnej nie sprecyzował, która jednostka redakcyjna tego przepisu została w sprawie naruszona. Sąd II instancji nie jest uprawniony do precyzowania za autora skargi kasacyjnej jej zarzutów. Przepis natomiast art. 133 § 1 P.p.s.a. może stanowić podstawę skutecznego zarzutu kasacyjnego, jeżeli sąd administracyjny przeprowadził kontrolę legalności zaskarżonego aktu administracyjnego, która prowadziłaby do przedstawienia przez ten sąd stanu sprawy w sposób oderwany od materiału dowodowego zawartego w jej aktach i ustaleń dokonanych w zaskarżonym akcie administracyjnym. Przepis ten nie może natomiast służyć kwestionowaniu ustaleń i oceny ustalonego w sprawie stanu faktycznego.
Wbrew także zarzutom skargi kasacyjnej, Sąd I instancji w niczym nie naruszył też art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w zw. z art. 7, 77 § 1 w zw. z art. 75 k.p.a. i 78 k.p.a. i art. 80 k.p.a. i art. 7 k.p.a. i art. 8 k.p.a. Rozpoznając sprawę organy obu instancji zebrały i rozpatrzyły w sposób wyczerpujący cały materiał dowodowy, a tym samym wykazały należytą dbałość o dokładne wyjaśnienie stanu faktycznego i prawnego sprawy. Zauważyć należy, że podstawę materialnoprawną sprawy stanowił – jak to trafnie wskazał Sąd I instancji - przepis art. 16 a u.ś.r., dodany przez art. 1 pkt 4 ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. (Dz.U.2012.1548) zmieniającej ustawę o świadczeniach rodzinnych z dniem 1 stycznia 2013 r. Zgodnie z art. 16 a u.ś.r., specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012 r. poz. 788 i 1529) ciąży obowiązek alimentacyjny, jeżeli rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Trafnie wskazał w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku Sąd I instancji, że wynikające z ww. przepisu prawa przesłanki muszą być spełnione łącznie. Jedną z owych przesłanek jest, by na osobie sprawującej opiekę ciążył obowiązek alimentacyjny względem osoby, nad którą opieka ta jest sprawowana. Z prawidłowych i niekwestionowanych ustaleń poczynionych w sprawie wynika, że skarżąca kasacyjnie wystąpiła o przyznanie jej specjalnego zasiłku opiekuńczego, o jakim mowa w ww. przepisie art. 16 s u.ś.r., w związku ze sprawowaniem przez nią opieki nad jej wujem, tj. bratem jej matki – C.B.. Z przepisu art. 128 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, dalej k.r.o., wynika, że obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Zgodnie z art. 617 § 1 k.r.o., krewnymi w linii prostej są osoby, z których jedna pochodzi od drugiej, a krewnymi w linii bocznej są osoby, które pochodzą od wspólnego przodka, a nie są krewnymi w linii prostej.
Rodzeństwo oznacza natomiast pokrewieństwo w drugim stopniu linii bocznej. Nie ulega wątpliwości, że skarżąca nie jest krewnym C.B. w linii prostej. Nie należy też do kręgu jego rodzeństwa. Nie ciąży na niej w związku z tym obowiązek alimentacyjny względem C.B.. W tej sytuacji wobec braku ww. przesłanki z art. 16a u.ś.r., to jest przesłanki istnienia obowiązku alimentacyjnego ciążącego na skarżącej kasacyjnie względem jej wuja C.B., nie mogła skarżąca kasacyjnie skutecznie ubiegać się o przyznanie jej ustanowionego ww. przepisem prawa specjalnego zasiłku opiekuńczego. Stanowisko Sądu I instancji w tym względzie w niczym nie narusza art. 16a u.ś.r. Nie mógł zatem w tej sytuacji odnieść zamierzonego skutku zarzut naruszenia zarówno art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w związku z art. 151 P.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 80 k.p.a. oraz art. 16 a ust. 3 u.ś.r., jak i art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w zw. z art. 151 P.p.s.a. i art. 16 a ust. 3 u.ś.r. oraz samego art. 16 a ust. 3 u.ś.r.
Nieskuteczne także okazały się zarzuty skargi kasacyjnej zmierzające do wykazania, że Sąd I instancji oparł swoje rozstrzygnięcie na przepisach prawa materialnego pozostających w sprzeczności z art. 2, art. 32 ust. 1 i 2, art. 67 ust. 2, art. 69, a także art. 71 ust. 1 Konstytucji RP w świetle wyroku Trybunału Konstytucyjnego o sygn. akt K 27/13. Zauważyć należy, że wyrokiem z dnia 5 grudnia 2013 r. sygn. akt K 27/13 (OTK-A 2013/9/134) Trybunał Konstytucyjny orzekł, że: "Art. 11 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1548) jest niezgodny z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej." Wyrokiem tym nie rozstrzygano o konstytucyjności art. 16 a u.ś.r., to jest o nowym świadczeniu pomocowym wprowadzonym do u.ś.r. od dnia 1 stycznia 2013 r. Przepis art. 11 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw, jak również wskazane w skardze kasacyjnej przepisy Konstytucji RP nie były podstawą orzekania w niniejszej sprawie. Nie mogły zatem zostać naruszone przez Sąd I instancji.
Nie można zgodzić się z autorem skargi kasacyjnej, że w sprawie doszło do naruszenia § 19 ust. 1 w zw. z § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz.U. z 2002 r. Nr 163, poz.1348 z późn.zm.), poprzez ich niezastosowanie i nieprzyznanie pełnomocnikowi kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu w wysokości 150% stawki minimalnej określonej w rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu z uwzględnieniem także stawki podatku od towarów i usług, które to koszty nie zostały pokryte w całości lub w części przez skarżącą, pomimo – jak twierdzi pełnomocnik skarżącej kasacyjnie - że okoliczności sprawy uzasadniały w tym zakresie wniosek pełnomocnika skarżącej.
Zgodnie z § 19 ww. rozporządzenia, koszty nieopłaconej pomocy prawnej ponoszone przez Skarb Państwa obejmują: 1) opłatę w wysokości nie wyższej niż 150% stawek minimalnych, o których mowa w rozdziałach 3-5 oraz 2) niezbędne, udokumentowane wydatki adwokata. Powyższe rozporządzenie w § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c) stanowi, że stawki minimalne wynoszą w postępowaniu przed sądami administracyjnymi w pierwszej instancji w innej sprawie - 240 zł. Powyższe rozporządzenie w § 2 stanowi: "Zasądzając opłatę za czynności adwokata z tytułu zastępstwa prawnego, sąd bierze pod uwagę niezbędny nakład pracy adwokata, a także charakter sprawy i wkład pracy adwokata w przyczynienie się do jej wyjaśnienia i rozstrzygnięcia. (ust. 1). Podstawę zasądzenia opłaty, o której mowa w ust. 1, stanowią stawki minimalne określone w rozdziałach 3-5. Opłata ta nie może być wyższa niż sześciokrotna stawka minimalna ani przekraczać wartości przedmiotu sprawy. (ust. 2).
W sprawach, w których strona korzysta z pomocy prawnej udzielonej przez adwokata ustanowionego z urzędu, opłaty, o których mowa w ust. 1, sąd podwyższa o stawkę podatku od towarów i usług przewidzianą dla tego rodzaju czynności w przepisach o podatku od towarów i usług, obowiązującą w dniu orzekania o tych opłatach. (ust. 3). Mając na względzie z jednej strony wyżej powołane regulacje prawne, z drugiej zaś charakter sprawy i stopień jej zawiłości, uznać należy, że przyznana przez Sąd I instancji w pkt. II zaskarżonego wyroku kwota wynagrodzenia przyznana ustanowionemu dla skarżącej pełnomocnikowi z urzędu w stawce minimalnej odpowiada charakterowi sprawy i wkładowi pracy adwokata w przyczynienie się do jej wyjaśnienia i rozstrzygnięcia. Wprawdzie rozstrzygając sprawę, Sąd I instancji nie wskazał w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku szczegółowo przyczyn, dla których przyznał ustanowionemu dla skarżącej pełnomocnikowi z urzędu wynagrodzenie w stawce minimalnej, jednakże powyższe uchybienie pozostaje bez wpływu na wynik sprawy i nie czyni zasadnym podniesiony w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia art. 141 § 4 P.p.s.a. w związku z § 19 ust. 1 w zw. z § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Dodać należy, że przepis § 3 ust. 1 ww. rozporządzenia nie ma w niniejszej sprawie zastosowania. Dotyczy bowiem sposobu ustalania wynagrodzenia w umowie zawieranej przez adwokata z klientem.
Odnosząc się do zawartego w skardze kasacyjnej żądania dotyczącego zasądzenia kosztów pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu wskazać należy, że wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za pomoc prawną należne od Skarbu Państwa (art. 250 P.p.s.a.) przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny na podstawie art. 258 – art. 261 P.p.s.a. Z tego też względu wniosek pełnomocnika z urzędu o przyznanie wynagrodzenia za czynności w postępowaniu kasacyjnym Naczelny Sąd Administracyjny pozostawił do rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Poznaniu.