Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnegoz 30 czerwca 2015 r., sygn. akt I OSK 2312/13

Uzasadnienie

Wyrokiem z dnia 13 maja 2013 r., sygn. akt II SA/Wa 187/13, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę J. R. na decyzję Ministra Obrony Narodowej z dnia [...] listopada 2012 r., nr [...], która utrzymano w mocy decyzję Dyrektora Departamentu Kadr MON z dnia [...] października 2012 r., nr [...], odmawiającą J. R. przyznania i wypłaty odsetek ustawowych od należności pieniężnych z tytułu odbywania w trybie stacjonarnym studiów podyplomowych w [...].

Wyrok powyższy zapadł w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych:

Ppłk J. R. odbywał studia w [...] w okresie od dnia [...] lutego 2003 r. do dnia [...] czerwca 2004 r., skierowany tam decyzją Ministra Obrony Narodowej nr [...] z dnia [...] stycznia 2003 r. W dniu 24 listopada 2005 r. J. R. wystąpił do Dyrektora Departamentu Kadr i Szkolnictwa Wojskowego z wnioskiem o pokrycie kosztów transportu, zakwaterowania i wyżywienia ponoszonych przez oficera, związanych z pobieraniem nauki za granicą, a następnie ponowił ten wniosek w dniu 24 lutego 2006 r. Organy wojskowe każdorazowo udzielały zainteresowanemu odpowiedzi w trybie skargowym, stojąc na stanowisku, że wydawanie decyzji administracyjnej w przedmiotowej sprawie byłoby bezpodstawne.

W dniu 16 stycznia 2007 r. J. R. wystąpił ze skargą, którą Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał za skargę na bezczynność Ministra Obrony Narodowej w przedmiocie wydania decyzji dotyczącej zwrotu kosztów zakwaterowania i wyżywienia z tytułu skierowania na szkolenie i prawomocnym wyrokiem z dnia 31 maja 2007 r., sygn. akt II SAB/Wa 33/07, zobowiązał Ministra do rozpatrzenia wniosku strony z dnia 24 lutego 2006 r. poprzez wydanie decyzji administracyjnej.

Decyzją z dnia [...] listopada 2007 r., nr [...], Dyrektor Departamentu Kadr MON odmówił J. R. wypłacenia należności z tytułu zwrotu kosztów wyżywienia oraz zwrotu kosztów zakwaterowania podczas odbywania przez niego studiów podyplomowych w [...]. Decyzją z dnia [...] sierpnia 2008 r., nr [...], Minister Obrony Narodowej utrzymał w mocy rozstrzygnięcie I instancji. Wyrokiem z dnia 25 marca 2009 r., sygn. akt II SA/Wa 1523/08, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił decyzje obu instancji, a Naczelny Sąd Administracyjny, wyrokiem z dnia 8 kwietnia 2010 r., sygn. akt I OSK 1258/09, oddalił skargę kasacyjną Ministra Obrony Narodowej od powyższego wyroku.

Dyrektor Departamentu Kadr MON decyzją z dnia [...] stycznia 2011 r., nr [...], rozpoznał ponownie wniosek J. R. i odmówił jego uwzględnienia. Po rozpatrzeniu odwołania Minister Obrony Narodowej decyzją z dnia 16 marca 2011 r., nr 156/Kadr, utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Wyrokiem z dnia 11 sierpnia 2011 r., sygn. akt II SA/Wa 1084/11, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił wymienione decyzje, a Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 1 sierpnia 2012 r., sygn. akt I OSK 2114/11, oddalił skargę kasacyjną Ministra Obrony Narodowej od powyższego wyroku.

Ponownie rozpoznając sprawę, decyzją z dnia [...] października 2012 r., nr [...], Dyrektor Departamentu Kadr przyznał J. R. kwotę 31.774,81 euro z tytułu zwrotu kosztów wyżywienia oraz zwrotu kosztów zakwaterowania podczas odbywanych w trybie stacjonarnym studiów podyplomowych w [...] w okresie od dnia [...] lutego 2003 r. do dnia [...] czerwca 2004 r. Natomiast decyzją z dnia [...] października 2012 r., nr [...], Dyrektor, po rozpatrzeniu wniosku zawartego w treści odwołania od decyzji z dnia 26 stycznia 2011 r., odmówił stronie przyznania i wypłaty odsetek ustawowych od należności głównej.

W uzasadnieniu decyzji z dnia [...] października 2012 r. organ wskazał, iż przedmiotowej sprawie żądanie wypłaty odsetek zostało zgłoszone przez skarżącego po raz pierwszy dopiero w treści odwołania z dnia 15 lutego 2011 r., złożonego od decyzji Dyrektora Departamentu Kadr z dnia 26 stycznia 2011 r. Skoro więc sprawa wypłaty odsetek została wszczęta w dniu 15 lutego 2011 r., to mają do niej zastosowanie przepisy ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (Dz.U. Nr 179, poz. 1750 ze zm.). Organ podkreślił, że możliwość wysunięcia roszczenia o zapłatę odsetek w razie zwłoki w wypłacie dotyczy jedynie uposażenia oraz innych należności, o których mowa w art. 73 ustawy pragmatycznej, który stanowi katalog zamknięty innych należności przysługujących żołnierzowi zawodowemu. W katalogu tym brak jest świadczeń z tytułu skierowania żołnierza zawodowego na studia lub naukę do szkoły wojskowej, a w szczególności stypendium na pokrycie kosztów utrzymania za granicą oraz zwrotu kosztów zakwaterowania. Od wymienionych świadczeń nie przysługuje zatem roszczenie o odsetki z tytułu ich nieterminowej wypłaty.

Od powyższej decyzji odwołanie wniósł J. R., podnosząc, że do zgłoszonego przez niego roszczenia odsetkowego powinny mieć zastosowanie przepisy ustawy z dnia 17 grudnia 1974 r. o uposażeniu żołnierzy (Dz.U. z 2002 r. Nr 76, poz. 693 ze zm.) oraz rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 6 września 2001 r. w sprawie określenia wysokości uposażenia oraz szczegółowych warunków ustalania i wypłacania innych należności pieniężnych żołnierzom skierowanym do akademii i szkół oraz na kursy za granicę oraz organów właściwych w tych sprawach (Dz.U. Nr 102, poz. 1121 ze zm.), obowiązujące w okresie, gdy odbywał szkolenie za granicą. Strona wskazała też, że należność główna z tytułu zwrotu kosztów wyżywienia oraz zwrotu kosztów zakwaterowania podczas szkolenia we Francji stanowi należność związaną z pełnieniem zawodowej służby wojskowej poza granicami państwa, wymienioną w art. 73 pkt 8 ustawy z dnia 11 września 2003 r.

W decyzji z dnia [...] listopada 2012 r. Minister Obrony Narodowej podzielił stanowisko organu pierwszej instancji i wskazał, iż ustanowienie prawa do odsetek od należności w przepisach administracyjnych nie zmienia cywilnoprawnego charakteru odsetek, a jedynie otwiera możliwość ich dochodzenia na drodze postępowania administracyjnego. Zatem, w celu wszczęcia postępowania administracyjnego w sprawie roszczenia odsetkowego musi nastąpić zgłoszenie przez wierzyciela (stronę) tego roszczenia dłużnikowi (organowi). Minister wskazał, iż jego zdaniem z przepisów ustawy z dnia 17 grudnia 1974 r. i ustawy z dnia 11 września 2003 r. wynika, że sprawa roszczenia o zapłatę odsetek od należności głównej jest wszczęta z chwilą zgłoszenia roszczenia właściwemu organowi wojskowemu, gdyż zgłoszenie takie przerywa bieg przedawnienia.

Natomiast w braku zgłoszenia roszczenia postępowanie nie toczy się. Skoro więc sprawa wypłaty odsetek od należności głównej została wszczęta w dniu 15 lutego 2011 r., a zatem po dniu wejścia w życie ustawy z dnia 11 września 2003 r., to przy rozpatrywaniu sprawy roszczenia odsetkowego mogły mieć zastosowanie wyłącznie przepisy tej ustawy. Organ podkreślił, iż z art. 75 ust. 3 ustawy pragmatycznej wynika, iż możliwość wysunięcia roszczenia o zapłatę odsetek w razie zwłoki w wypłacie dotyczy jedynie uposażenia oraz innych należności, o których mowa w art. 73 tej ustawy. Natomiast w katalogu z art. 73 brak jest świadczeń z tytułu skierowania żołnierza zawodowego na studia lub naukę do szkoły wojskowej.

W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie J. R. wniósł o uchylenie powyższej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. Skarżący zarzucił naruszenie art. 73 ust. 1 pkt 8 ustawy z dnia 11 września 2003 r. poprzez błędną wykładnię i przyjęcie, że należności finansowe z tytułu zwrotu dla skarżącego kosztów wyżywienia oraz zwrotu kosztów zakwaterowania podczas odbywania w trybie stacjonarnych studiów podyplomowych w [...] nie można zaliczyć do należności związanych z pełnieniem zawodowej służby wojskowej poza granicami państwa, gdy tymczasem wynika to wprost z treści art. 53 ww. ustawy oraz naruszenie art. 9 ust. 3a ustawy z dnia 17 grudnia 1974 r., poprzez ich niezastosowanie w sprawie, podczas gdy na ich podstawie należy oceniać kwestię prawa do roszczenia głównego oraz odsetek.

W odpowiedzi na skargę Minister Obrony Narodowej wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe argumenty faktyczne i prawne.

Oddalając skargę Wojewódzki Sąd Administracyjny wskazał, że wbrew twierdzeniu skarżącego, zapłata odsetek od należności głównej z tytułu uposażenia i innych należności pieniężnych nie następuje z urzędu, a organ prawidłowo przyjął, że w przypadku braku szczególnych regulacji międzyczasowych, przy rozpatrywaniu roszczenia odsetkowego bierze się pod uwagę przepisy prawa materialnego, obowiązujące w dacie wszczęcia postępowania w sprawie tego roszczenia, nie zaś, jak żądał skarżący, przepisy prawa odnoszące się do należności głównej. W przedmiotowej sprawie postępowanie dotyczące wypłaty odsetek od należności głównej zostało wszczęte w dniu 15 lutego 2011 r., a zatem pod rządami obowiązującej od 1 lipca 2004 r. ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych. W tej sytuacji przy rozpatrywaniu sprawy o odsetki miały zastosowanie wyłącznie przepisy tej ustawy.

Sąd podkreślił, że w katalogu innych należności przysługujących żołnierzowi zawodowemu, zawartym w art. 73 ust. 1 ustawy pragmatycznej, brak jest świadczeń z tytułu skierowania żołnierza zawodowego na studia lub naukę do szkoły wojskowej, a w szczególności stypendium miesięcznego na pokrycie kosztów utrzymania za granicą oraz zwrotu kosztów zakwaterowania.

Sąd podkreślił też, że "skierowanie żołnierza na szkolenie za granicą", wbrew stanowisku skarżącego, nie jest tożsame z wyznaczeniem lub skierowaniem do pełnienia zawodowej służby wojskowej poza granicami państwa. Wynika to w szczególności z art. 24 ust. 1 powołanej ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych oraz z § 3 i § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 25 maja 2004 r. w sprawie pełnienia zawodowej służby wojskowej poza granicami państwa (Dz.U. Nr 140, poz. 1479 ze zm.). Powyższe przepisy stanowią, że pełnienie zawodowej służby wojskowej poza granicami państwa polega na wyznaczeniu żołnierza zawodowego na stanowisko służbowe w polskich przedstawicielstwach wojskowych przy organizacjach międzynarodowych lub międzynarodowych strukturach wojskowych, bezpośrednio w strukturach organizacji międzynarodowych i międzynarodowych strukturach wojskowych, w ataszatach obrony w przedstawicielstwach dyplomatycznych i w stałych przedstawicielstwach przy organizacjach międzynarodowych, podległych ministrowi właściwemu do spraw zagranicznych, mających siedzibę poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej lub przy siłach zbrojnych albo przy innych strukturach obronnych państw obcych, albo na pełnieniu tej służby w drodze skierowania żołnierza do pełnienia zawodowej służby wojskowej poza granicami państwa w składzie jednostki wojskowej użytej zgodnie z przepisami ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o zasadach użycia lub pobytu Sil Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej poza granicami państwa (Dz.U.

Nr 162, poz. 1117) albo w kwaterach głównych, dowództwach i sztabach misji organizacji międzynarodowych i sił wielonarodowych, albo jako obserwator wojskowy lub osoba posiadająca status obserwatora wojskowego w misjach pokojowych organizacji międzynarodowych i sił wielonarodowych. Takie same regulacje zawiera obowiązujące od dnia 18 października 2010 r. rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 16 września 2010 r. w sprawie pełnienia zawodowej służby wojskowej poza granicami państwa (Dz.U. Nr 184, poz. 1237 ze zm.). Oznacza to, że skierowanie żołnierza zawodowego na szkolenie w uczelni zagranicznej nie oznacza wyznaczenia ani skierowania do pełnienia służby poza granicami państwa. Zgodnie z art. 20a ustawy z dnia [...] czerwca 1970 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (Dz.U. z 1997 r. Nr 10, poz. 55 ze zm.) oraz z § 4 i § 18 ust. 1 pkt 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 grudnia 2000 r. w sprawie pełnienia służby wojskowej przez żołnierzy zawodowych poza granicami państwa (Dz.U.

Nr 115, poz. 1197 ze zm., obowiązującego od dnia 4 stycznia 2001 r. do dnia [...] czerwca 2004 r.) skierowanie żołnierza zawodowego na szkolenie i ćwiczenia wojskowe odbywać się mogło wyłącznie w składzie jednostki wojskowej. Skarżący jako żołnierz zawodowy nie pełnił więc służby wojskowej poza granicami państwa, zatem należność główna, której dochodził wnioskiem z dnia 24 lutego 2006 r. nie stanowiła ani przed, ani po dniu [...] czerwca 2004 r., należności z tytułu pełnienia zawodowej służby wojskowej poza granicami państwa. Dlatego prawidłowo stwierdziły organy obu instancji, iż brak jest podstaw prawnych do uwzględnienia roszczenia o odsetki od nieterminowej wypłaty tych świadczeń.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł J. R., prawidłowo reprezentowany, domagając się uchylenia zaskarżonego wyroku i rozpoznania skargi, ewentualnie przekazania sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania. Skarga kasacyjna oparta została o podstawę z art. 174 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), a wyrokowi zarzucono naruszenie:

1. 1) art. 71 ust. 1, art. 73 ust. 1 i art.75 ust. 3 w związku z art.91 ust. 1 i ust. 2 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie żołnierzy zawodowych (Dz.U. z 2003 r. Nr 179 poz. 1750) – zwanej dalej ustawą pragmatyczną, poprzez ich błędną wykładnię i przyjęcie, iż świadczenia wypłacane żołnierzowi zawodowemu z tytułu skierowania go na studia za granicą, to jest świadczenia wskazane w art.91 ust. 1, nie mieszczą się w katalogu "innych należności pieniężnych", o których mowa w art. 71 ust. 1 i 73 ust. 1 ustawy, przez co Skarżący pozbawiony jest prawa do żądania odsetek ustawowych od świadczeń wypłaconych ze zwłoką, podczas gdy świadczenia wskazane w poszczególnych przepisach rozdziału 5 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie żołnierzy zawodowych (Dz.U. z 2003 r. Nr 179, poz. 1750) należy uznać za wchodzące w skład "innych należności" w rozumieniu art. 71 ust. 1 i art. 73 ust. 1, a zatem zgodnie z art. 75 ust. 3 od należności tych przysługują odsetki ustawowe;
2. 2) art. 53 i art. 24 ust. 1 w związku art.73 ust. 1 pkt 8 i art.19 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie żołnierzy zawodowych (Dz.U. z 2003 r. Nr 179, poz. 1750) przez poprzez ich błędną wykładnię i przyjęcie, iż skierowanie żołnierza zawodowego na szkolenie za granicę nie jest tożsame z pełnieniem przez niego zawodowej służby wojskowej poza granicami państwa, podczas gdy zgodnie z art. 19 ust. 1 pkt 3 pozostawanie w dyspozycji jest jedną z form pełnienia zawodowej służby wojskowej przez żołnierza zawodowego, zaś zgodnie z art. 53 żołnierz zawodowy może być kierowany na studia lub naukę do szkoły wojskowej albo niewojskowej oraz na staż, kurs lub specjalizację w kraju lub za granicą, za co w myśl art. 73 ust. 1 pkt 8 żołnierze zawodowi otrzymują należności związane z pełnieniem zawodowej służby wojskowej poza granicami państwa (...) określone w art. 91 tej ustawy;
3. 3) art. 9 p. 3a w związku z art. 35 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1974 r. o uposażeniu żołnierzy, w brzmieniu obowiązującym w czasie odbywania szkolenia za granicą przez skarżącego (Dz.U. Nr 47, poz. 282), poprzez ich niezastosowanie i uznanie, że w niniejszej sprawie mają zastosowanie jedynie przepisy ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie żołnierzy zawodowych (Dz.U. z 2003 r. Nr 179, poz. 1750), podczas gdy należność główna została przyznana Skarżącemu na podstawie art. 35 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1974 o uposażeniu żołnierzy, w brzmieniu obowiązującym w czasie odbywania szkolenia za granicą przez skarżącego (Dz.U. Nr 47, poz. 2821), a zatem również na podstawie tej ustawy winno być oceniane prawo skarżącego do odsetek ustawowych od tej należności, gdyż mają one względem niej charakter akcesoryjny.

W piśmie procesowym, datowanym na 17 lutego 2013 r., które nadano do Naczelnego Sądu Administracyjnego 2[...] lutego 2014 r., skarżący J. R. zawarł wniosek o skierowanie przez skład orzekający wystąpienia o podjęcie uchwały celem rozstrzygnięcia wątpliwości prawnej: "czy w sytuacji gdy należność główna została przyznana na podstawie art. 35 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1974 r. o uposażeniu żołnierzy (Dz.U. Nr 47, poz. 2821, w brzmieniu obowiązującym w dacie odbywania szkolenia za granicą, to również na podstawie tej ustawy, w szczególności art. 9 ust. 3a, winno być ocenione prawo do odsetek ustawowych od tej należności, gdyż mają one względem niej charakter akcesoryjny, czy też uprawnienie do odsetek winno być ocenione na podstawie ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie żołnierzy zawodowych (Dz.U. Nr 179, poz. 1750)".

Minister Obrony Narodowej wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Skarga kasacyjna nie mogła być uwzględniona, albowiem Wojewódzki Sąd Administracyjny nie naruszył przepisów prawa materialnego, wskazanych w podstawach tej skargi.

W sprawie przede wszystkim należy odnieść się do kwestii czy zostały zastosowane właściwe przepisy, tj. wedle jakich przepisów, której ustawy czy z dnia 17 grudnia 1974 r. o uposażeniu żołnierzy (Dz.U. z 2002 r. Nr 76, poz. 693 ze zm.), dalej "ustawa o uprawnieniach", czy z dnia 11 września 2003 r. o służbie żołnierzy zawodowych (Dz.U. Nr 179, poz. 1750 ze zm.), dalej "ustawa o służbie" – powinien być rozpoznany wniosek J. R. o wypłatę odsetek. Skarżący uważa, że jego wniosek o odsetki powinien być rozpatrywany na podstawie przepisów ustawy o uposażeniu, podczas gdy organ zastosował przepisy ustawy o służbie, co Wojewódzki Sąd uznał za zgodne z prawem.

Odsetki nieterminowo zapłaconego roszczenia głównego są kategorią prawa cywilnego. Dochodzone są z należnością główną, ale zasądzone mogą być tylko, gdy powód domaga się tego, jednoznacznie, w pozwie o należność główną, czy w czasie późniejszym, w innym procesie. Domaganie się odsetek od nieuiszczonej w terminie należności głównej zależy od woli powoda. Sąd Najwyższy roszczenie o odsetki traktuje jako roszczenie niezależne od głównego, odrębne. Na gruncie prawa cywilnego zatem konieczny jest wniosek – pozew o orzeczenie w sprawie odsetek.

Organy w zaskarżonych decyzjach powołały się na orzecznictwo Sądu Najwyższego co do tego, że odsetki przysługujące żołnierzowi mają charakter cywilnoprawny, których dochodzenie odbywa się w postępowaniu administracyjnym. Postępowanie administracyjne wszczyna się z urzędu lub na wniosek. Z urzędu wówczas, gdy organ administracji widzi potrzebę wszczęcia postępowania bez wniosku strony, albo gdy nakazuje to przepis prawa. Jeżeli idzie o prawo do odsetek dla żołnierza to ani ustawa o uposażeniu, ani ustawa o służbie nie obligują organu do wszczęcia z urzędu postępowania w sprawie przyznania odsetek za nieterminowe uiszczenie należności głównej przysługującej żołnierzowi.

Zarówno zatem na gruncie prawa cywilnego, jak i administracyjnego, co do zasady, w celu wydania rozstrzygnięcia w sprawie odsetek od należności głównej konieczny jest wniosek.

Rozpoznanie wniosku złożonego w postępowaniu administracyjnym następuje na podstawie przepisów obowiązujących w dniu jego wszczęcia. W razie zmiany przepisów, w trakcie trwania postępowania, zastosowanie znajdują przepisy wskazane w przepisach przejściowych ustawy nowelizującej – dotychczasowe lub nowe w zależności od przyjętego rozwiązania.

W sprawie wniosek J. R. o wypłatę odsetek został złożony 25 lutego 2011 r. w odwołaniu od decyzji z 26 stycznia 2011 r. – wydanej w sprawie roszczenia głównego – co jest bezsporne. Wniesiony zatem został pod rządami ustawy o służbie i to jej przepisy miały w sprawie zastosowanie. Fakt, iż żądanie co do głównego roszczenia zostało rozpoznane na podstawie ustawy o uposażeniu nie oznacza, że i jej przepisy powinny mieć zastosowanie w sprawie odsetek. Jak bowiem wskazano wyżej jest to sprawa odrębna, która może być wszczęta tylko na wniosek upoważnionego podmiotu, żaden bowiem przepis przyznający żołnierzowi prawo do odsetek nie nakazuje organowi wszczęcia postępowania z urzędu, gdy otrzyma wniosek o roszczenie główne, nadto dochodzenie odsetek uzależnione jest od woli uprawnionego. Odsetek nie przyznaje się "automatycznie", jak to wskazał Minister w zaskarżonej decyzji, tylko dlatego, że przepis prawa przyznaje prawo do ich dochodzenia. Rozstrzygniecie w sprawie odsetek możliwe jest dopiero na skutek złożenia wniosku przez uprawnionego.

Zasadnie zatem sprawa została rozpoznana na podstawie przepisów ustawy o służbie, toteż zarzut skargi kasacyjnej o niewłaściwym ich zastosowaniu jest nietrafny.

Kwestię świadczeń służących żołnierzowi zawodowemu reguluje Rozdział 5 ustawy o służbie "Uposażenie i inne należności pieniężne żołnierzy zawodowych". Art. 71 ust. 1 stanowi, że żołnierze zawodowi otrzymują uposażenie i inne należności pieniężne określone w ustawie. Inne należności pieniężne wymienia art. 73 w ust. 1, stanowiąc, że są to 1) zasiłki na zagospodarowanie, 2) dodatkowe uposażenie roczne, 3) nagrody uznaniowe i zapomogi, 4) nagrody jubileuszowe, 5) należności za podróże i przeniesienia służbowe, 6) gratyfikacje urlopowe, 7) dodatkowe wynagrodzenie za dodatkowo powierzone umową pełnienie obowiązków służbowych i za wykonywanie czynności powierzonych wykraczających poza zadania wynikające z zajmowanego stanowiska służbowego, 8) należności związane z pełnieniem zawodowej służby wojskowej poza granicami kraju, 9) należności związane ze zwolnieniem z zawodowej służby wojskowej. Katalog ten jest wyczerpujący, bowiem inne należności pieniężne wymienione są enumeratywnie, gdyż przepis ten stanowi, że żołnierze zawodowi otrzymują następujące inne należności pieniężne.

Ponieważ jest to katalog zamknięty za inne należności pieniężne, które, obok uposażenia, otrzymują żołnierze zawodowi – jak stanowi art. 71 ust. 1 ustawy o służbie – mogą być uważane tylko te, które wymienia art. 73 ust.

1. 1. Dalsze przepisy tego rozdziału omawiają sytuacje kiedy i na jakich zasadach przysługują żołnierzowi zawodowemu inne należności pieniężne, wymienione w tym przepisie.

Z prawem otrzymywania uposażenia i innych należności pieniężnych związane jest upoważnienie do odsetek w razie zwłoki w wypłacie. Zgodnie bowiem z art. 75 ust. 3 ustawy o służbie w razie zwłoki w wypłacie uposażenia i innych należności, o których mowa w art. 73, żołnierzowi zawodowemu przysługują odsetki ustawowe od dnia, w którym uposażenie lub inne należności pieniężne stały się wymagalne. Cyt. art. 75 ust. 3 wyraźnie wskazuje, że odsetki za zwłokę przysługują tylko za należności wymienione w art. 73, tj. wskazane w ust. 1 inne należności pieniężne i w ust. 2 świadczenia związane ze śmiercią żołnierza zawodowego. Za żadne inne świadczenia odsetki za zwłokę w ich wypłacie nie przysługują.

Wśród innych należności pieniężnych art. 73 ust. 1 ustawy o służbie w pkt 8 wymienia należności związane z pełnieniem zawodowej służby wojskowej poza granicami państwa. Skarżący uznał, że świadczenia, które mu zostały wypłacone, wobec rozstrzygnięć Wojewódzkiego i Naczelnego Sądu Administracyjnego, a związane ze skierowaniem na studia podyplomowe w [...] są tymi, o których mowa w art. 73 ust. 1 pkt 8. Zgodnie z art. 91 ust. 1 ustawy o służbie żołnierzowi zawodowemu skierowanemu na studia lub naukę do szkoły wojskowej albo cywilnej oraz na staż, kurs lub specjalizację za granicę przysługuje uposażenie zasadnicze wraz z dodatkami o charakterze stałym z zastrzeżeniami wskazanymi w tym przepisie.

Z kolei ust. 2 tego artykułu przewiduje, że w sytuacji przewidzianej w ust. 1 żołnierzowi mogą być przyznane 1) stypendium miesięczne na pokrycie kosztów utrzymania za granicą, 2) zwrot kosztów zakwaterowania, 3) jednorazowy zwrot uzasadnionych wydatków rzeczowych związanych z przygotowaniem pracy dyplomowej, doktorskiej lub habilitacyjnej, 4) zwrot kosztów przejazdów i dojazdów, 5) zwrot opłat wizowych. Z art. 91 ustawy o służbie wynika zatem, że oprócz uposażenia wraz ze stałymi dodatkami mogą być przyznane świadczenia związane ściśle z odbywaniem studiów lub nauki.

Świadczenia, o których mowa w art. 91 ust. 2 ustawy o służbie, zatem związane ze studiami nie są ujęte w katalogu wymienionym w art. 73 ust. 1 tej ustawy, nie mogą być zatem traktowane jako inne należności pieniężne.

Nie może się też do nich odnosić pkt 8 ust. 1 art. 73 ustawy o służbie wymieniający wśród innych należności pieniężnych związanych z pełnieniem zawodowej służby wojskowej poza granicami państwa. Jeżeli idzie o te należności są one unormowane w art. 102 ust. 1 ustawy o służbie jako odrębne od tych, które reguluje art.

91. Skoro zatem art. 73 ust. 1 nie wymienia świadczeń, o których mowa w art. 91, wskazuje natomiast na uregulowane w art. 102 nie można postawić między nimi znaku równości i uznać, że jedne i drugie są należnościami związanymi ze służbą wojskową poza granicami państwa. Do takiego wniosku należy dojść z dwóch powodów: po pierwsze – z uregulowań dotyczących pełnienia zawodowej służby wojskowej poza granicami państwa – rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 16 września 2010 r. w sprawie pełnienia zawodowej służby wojskowej poza granicami państwa (Dz.U. Nr 184, poz. 1237 ze zm.), które wskazują sytuacje, uznając je za pełnienie takiej służby, a po drugie – z przyczyny wyżej wskazanej, odrębnego uregulowania, choć w jednym rozdziale, świadczeń związanych z odbywaniem studiów poza granicami kraju i należności pieniężnych związanych z pełnieniem służby poza granicami, rozumianej tak jak to wskazuje ww. rozporządzenie.

Przytoczone w podstawach skargi kasacyjnej przepisy ustawy o służbie: art. 19 ust. 1 pkt 3, art. 24 ust. 1 i art. 53, które zdaniem skarżącego, miałyby świadczyć o tym, że odbywanie studiów poza granicami państwa jest równoznaczne z pełnieniem zawodowej służby wojskowej poza granicami państwa, właśnie stanowisku skarżącego przeczą.

Artykuł 19 ust. 1 ustawy o służbie określa co należy rozumieć przez pełnienie zawodowej służby, w pkt 3 wskazuje pozostawanie żołnierza w dyspozycji. Jednak z przypadków w tym przepisie wskazanych wyłączona jest sytuacja wymieniona w art. 24 ust.

1. Ten przepis z kolei stanowi, że żołnierz zawodowy może być skierowany do pełnienia zawodowej służby poza granicami państwa. Z zestawienia tych przepisów należy wyprowadzić wniosek, że co do zasady pełnienie zawodowej służby odbywa się na stanowiskach wskazanych w tym przepisie, zaś służba poza granicami jest kategorią odrębną w sensie miejsca jej pełnienia.

Z kolei art. 53 ustawy o służbie stanowi, żołnierz zawodowy może być kierowany na studia lub naukę do szkoły wojskowej albo niewojskowej oraz na staż, kurs lub specjalizację w kraju lub za granicą.

Artykuł 19 ust. 1 ustawy o służbie, jak wskazano wyżej, zawiera wyłączenie, jako odrębnej kategorii pełnienia służby poza granicami, nie wymienia natomiast odbywania studiów za granicą. Przepisy art. 19 i art. 24 ujęte są w rozdziale 3 Przebieg zawodowej służby wojskowej, natomiast art. 53, stanowiący o skierowaniu na studia umieszczony jest w rozdziale 4 podstawowe uprawnienia i obowiązki żołnierzy zawodowych.

Właśnie te wszystkie przepisy wskazują na to, że nie można stawiać znaku równości między pełnieniem służby poza granicami państwa, a odbywaniem tam studiów na skutek skierowania. Pełnienie służby odbywa się w ramach obowiązków, skierowanie na studia jest uprawnieniem żołnierza.

Z takim rozróżnieniem sytuacji korespondują przepisy o uposażeniu i innych należnościach pieniężnych, odrębnie od tych należności traktując świadczenia, mogące służyć w przypadku skierowania na studia poza granicami kraju.

Zarzuty zatem skargi kasacyjnej w kwestii nie zaliczenia przez Wojewódzki Sąd świadczeń, o których mowa w art. 91 ustawy o służbie do innych należności pieniężnych, wskazanych w art. 73 ust. 1, w tym w pkt 8, są niezasadne.

Z tych względów z oceną Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, iż zaskarżone przez J. R. decyzje, odmawiające mu przyznania odsetek są zgodne z prawem, należy się zgodzić. Także z tych samych powodów Naczelny Sąd nie mógł uwzględnić wniosku o wystąpienie o podjecie uchwały w kwestii, przepisy której ustawy powinny mieć zastosowanie.

Wobec powyższego orzeczono jak w sentencji, na podstawie art. 184 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270).