Uzasadnienie
Skarżący, w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego w wysokości 100 zł od skargi na bezczynność Prezesa Sądu Rejonowego w Gnieźnie (zarządzenie Przewodniczącego Wydziału z dnia 12 czerwca 2013 r.), wniósł o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu postanowieniem z dnia 19 września 2013 r. odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 14 listopada 2013 r. sygn. akt I OZ 1063/13 oddalił zażalenie skarżącego na postanowienie o odmowie przyznania prawa pomocy.
Następnie, na zarządzenie Przewodniczącego Wydziału z dnia 6 grudnia 2013 r. skarżący został wezwany w dniu 13 grudnia 2013 r. (data doręczenia wezwania) do wykonania zarządzenia z dnia 12 czerwca 2013 r. tj. do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 100 zł – w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania, pod rygorem odrzucenia skargi (k. 99-101).
W terminie do uiszczenia wymaganej opłaty skarżący ponownie wniósł o przyznanie prawa pomocy – w tym wypadku poprzez zwolnienie od kosztów sądowych, a wymagany wpis od skargi nie został uiszczony (k. 105-135).
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu postanowieniem z dnia 30 stycznia 2014 r. o sygn. akt II SAB/Po 80/13 odrzucił skargę.
W uzasadnieniu wskazał, że wezwanie do uiszczenia opłaty sądowej, w myśl art. 220 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. – dalej: p.p.s.a), doręcza się stronie, która w terminie siedmiu dni obowiązana jest uiścić stosowną opłatę. Konsekwencją nieuiszczenia wymaganego wpisu sądowego od skargi jest jej odrzucenie (art. 220 § 3 p.p.s.a.).
Sąd podkreślił, że ponowne złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy, nawet dokonane w terminie wskazanym w kolejnym wezwaniu do uiszczenia wpisu, nie może uchylić skutków prawomocności wydanego wcześniej rozstrzygnięcia w przedmiocie prawa pomocy i pozostaje bez wpływu na bieg terminu przewidzianego w ustawie. Ze skutku prawnego, jakim jest prawomocność postanowienia Sądu pierwszej instancji z dnia 19 września 2013 r. odmawiającego stronie prawa pomocy, w tym zwolnienia od kosztów sądowych, wynika obowiązek zapłaty przez stronę wymaganego wpisu od skargi oraz obowiązek sądu do ponownego wezwania do jego uiszczenia (por. postanowienie NSA z dnia 4 marca 2005 r., II FZ 58/05, ONSAiWSA). Ponieważ wniosek o przyznanie prawa pomocy w niniejszej sprawie został w całości rozpoznany prawomocnym postanowieniem, a termin do uiszczenia wpisu rozpoczął bieg w czasie określonym w wezwaniu doręczonym dnia 13 grudnia 2013 r., kolejny wniosek w sprawie zwolnienia od kosztów nie wpływał w ocenie Sądu na bieg terminu określonego w wezwaniu sądowym wzywającym do wykonania pierwotnego zarządzenia z dnia 12 czerwca 2013 r. w przedmiocie wpisu.
Wobec powyższego WSA w Poznaniu stwierdził, że na stronie ciążył – wynikający z prawomocnego postanowienia odmawiającego przyznania prawa pomocy – obowiązek uiszczenia wpisu od skargi. Po upływie wyznaczonego terminu do uiszczenia wpisu od skargi podlegała ona odrzuceniu na podstawie art. 220 § 3 p.p.s.a. Takiej konsekwencji nieuiszczenia wpisu w niniejszej sprawie nie niweczą następcze czynności skarżącego w postaci kolejnego lub dalszych wniosków o przyznanie prawa pomocy. W tej sytuacji skargę, jako nieopłaconą, Sąd ten odrzucił na podstawie art. 220 § 1 i 3 p.p.s.a.
Skargę kasacyjną od powyższego postanowienia wniósł M.K. Zarzucił w niej naruszenie art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a. w związku z art. 245 § 2 p.p.s.a. w związku z art. 243 § 1 p.p.s.a. przez odrzucenie skargi, mimo że skarżący złożył wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w terminie wskazanym w wezwaniu Sądu do uzupełnienia braków formalnych skargi poprzez uiszczenie należnego od niej wpis, a wniosek skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych został uwzględniony postanowieniem Sądu z dnia 19 marca 2015 r.
W odpowiedzi na skargę Prezes Sądu Rejonowego w Gnieźnie wniósł o jej oddalenie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.
W myśl art. 243 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Wniosek ten wolny jest od opłat sądowych. Stosownie do art. 245 § 2 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego.
Jak wskazał NSA w postanowieniu z dnia 19 lutego 2010 r. o sygn. akt II FSK 621/09, w myśl art. 220 § 3 p.p.s.a. konsekwencją nieuiszczenia wymaganego wpisu sądowego od skargi, skargi kasacyjnej, zażalenia i skargi o wznowienie postępowania jest ich odrzucenie. Podkreślenia wymaga, że ponowne złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy, nawet dokonane w terminie zakreślonym w wezwaniu, nie może uchylić skutków prawomocności wydanego uprzednio rozstrzygnięcia i pozostaje bez wpływu na bieg terminu przewidzianego w ustawie. Bez znaczenia w tym przypadku pozostaje kwestia zmiany okoliczności wskazanych w tym piśmie, które mogą uzasadnić zmianę lub uchylenie wcześniejszego postanowienia w tym przedmiocie.
Należy zatem w konsekwencji uznać, że ponowne złożenie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych, nawet dokonane w terminie określonym w ponownym wezwaniu do uiszczenia wpisu wystosowanym przez sąd do strony po wydaniu prawomocnego postanowienia odmawiającego zwolnienia od kosztów, nie uchyla skutków tego prawomocnego rozstrzygnięcia w stosunku do toczącego się postępowania. Ponowny wniosek o przyznanie prawa pomocy, bez względu na zmianę jego treści oraz zakresu żądania w stosunku do wniosku pierwotnego, nie wpływa również na bieg terminu do uiszczenia wpisu wskazanego przez sąd w wezwaniu do dokonania tej czynności oraz nie chroni strony przed skutkami niezastosowania się do treści wezwania we wskazanym przez sąd terminie.
Jedynie wydanie i uprawomocnienie się postanowienia w przedmiocie prawa pomocy o odmiennej treści powoduje utratę mocy pierwszego postanowienia, nie niweczy jednakże skutków niezastosowania się strony do wynikającego z tegoż postanowienia obowiązku do uiszczenia kosztów sądowych, w terminie zakreślonym nowym wezwaniem (por. postanowienie SN z 9 grudnia 2002 r. o sygn. akt III RN 144/02, Wokanda 2003, nr 11, str. 29). Odmienne działanie sądu mogłoby doprowadzić do uniemożliwienia prowadzenia postępowania wskutek rozpoznawania kolejnych wniosków strony o przyznanie prawa pomocy, co niewątpliwie da się zauważyć również w rozpoznawanej sprawie, skutkując nieuzasadnionym wydłużeniem postępowania. W rozważaniach związanych z kwestią ponownego wniosku o zwolnienie od kosztów złożonego w terminie do uiszczenia wpisu, nie można pominąć także zasady wyrażonej w art. 220 § 1 p.p.s.a. stosownie do której, sąd nie podejmuje żadnej czynności w stosunku do pisma skierowanego do sądu, od którego strona nie uiściła należnej opłaty.
Jeżeli zatem sąd po rozpoznaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy postanowi prawomocnym orzeczeniem odmówić stronie zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów oraz ponownie wezwie do uiszczenia należnej opłaty, wystąpienie z kolejnym wnioskiem w tym przedmiocie, bez znaczenia na zmianę okoliczności zawartych w tym piśmie, nie powinno zwolnić strony od skutków niezastosowania się do tego wezwania sądu (por. postanowienie NSA z 18 września 2007 r., II FZ 330/07; postanowienie NSA z 9 września 2015 r., I GZ 617/15).
Z powyższych względów, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, skarżący powinien był uiścić wpis zgodnie z wezwaniem. Wskutek postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu dnia 19 marca 2015 r. o sygn. akt II SAB/Po 80/13 o przyznaniu prawa pomocy w zakresie kosztów sądowych wpis ten podlegałby zaś jedynie zwrotowi. Samo jednak wystąpienie z ponownym wnioskiem o prawo pomocy nie zwalniało skarżącego z obowiązku wykonania zarządzenia Przewodniczącego Wydziału II WSA w Poznaniu z dnia 6 grudnia 2013 r. Skoro zatem wpis od skargi nie został uiszczony w terminie, to tym samym, stosownie do art. 220 § 3 p.p.s.a., skarga podlegała odrzuceniu. Jak wspomniano, przepis ten bowiem stanowi, że skarga, skarga kasacyjna, zażalenie oraz skarga o wznowienie postępowania, od których pomimo wezwania nie został uiszczony należny wpis, podlegają odrzuceniu przez sąd.
Mając na uwadze powyższe, stosując art. 184 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną.