Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu wyrokiem z dnia 18 lipca 2013 r., Sygn. akt IV SA/Wr 203/13, oddalił skargę T. S. na decyzję Rektora Uniwersytetu Wrocławskiego z dnia [...] lutego 2013 r. w przedmiocie odmowy przyznania stypendium socjalnego.
W uzasadnieniu wyroku wskazano następujący stan faktyczny i prawny sprawy:
Dziekan Wydziału Nauk Historycznych i Pedagogicznych Uniwersytetu Wrocławskiego decyzją z dnia [...] stycznia 2013 r. odmówił T. S. przyznania stypendium socjalnego.
Rektor Uniwersytetu Wrocławskiego, po rozpatrzeniu odwołania T. S., decyzją z dnia [...] lutego 2013 r., na podstawie na podstawie art. 175 ust. 3 w związku z art. 173 ust. 1 pkt 1 i art. 207 ust. 1 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. – Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz.U. z 2012 r., poz. 572 ze zm., dalej: p.s.w.), § 38 ust. 1 Regulaminu ustalania wysokości, przyznawania i wypłacania świadczeń pomocy materialnej dla studentów Uniwersytetu Wrocławskiego, stanowiącego załącznik do zarządzenia Nr 44/2012 Rektora Uniwersytetu Wrocławskiego z dnia 14 maja 2012 r., dalej regulamin, oraz art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.
Rozpatrując odwołanie organ odwoławczy dokonał analizy dokumentów złożonych przez skarżącego wraz z wnioskiem o przyznanie świadczenia, jak i treść odwołania. Organ odwoławczy ustalił, że na podstawie § 6 ust. 1 regulaminu – brak jest podstaw do uwzględnienia odwołania. Stypendium socjalne może bowiem otrzymać student znajdujący się w trudnej sytuacji materialnej, w którego rodzinie dochód na osobę nie przekracza kwoty 782 zł. W przypadku skarżącego, dochód przekracza wymienioną kwotę, ponieważ wynosi 889,19 zł. W złożonym odwołaniu skarżący kwestionuje wysokość obliczonego dochodu na osobę w rodzinie, twierdząc, że dochody uzyskane z tytułu umowy o dzieło nie powinny być uwzględnione jako źródło dochodu. Zgodnie z art. 179 ust. 5 ustawy oraz z § 10 regulaminu miesięczną wysokość dochodu na jedną osobę w rodzinie studenta uprawniającą do ubiegania się o stypendium socjalne ustala się na zasadach określonych w ustawie z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm.).
Art. 3 pkt 1a ustawy definiuje dochód jako przychody podlegające opodatkowaniu na zasadach określonych w art. 27, 30b, 30 c i 30e ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz.U z 2010 r. Nr 51, poz. 307 ze zm.), pomniejszone o koszty uzyskania przychodu, należny podatek dochodowy od osób fizycznych, składki na ubezpieczenia społeczne niezaliczone do kosztów uzyskania przychodu oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne. Podstawą obliczenia dochodu przypadającego na jedną osobę w rodzinie studenta ubiegającego się o przyznanie stypendium socjalnego w roku akademickim 2012/2013 jest rok 2011 (art. 3 ust. 2 ustawy). A zatem wszystkie dochody wykazane w przedłożonych przez skarżącego zaświadczeniach z Urzędu Skarbowego za 2011 r. stanowią dochody, które należy brać pod uwagę obliczając dochody rodziny studenta. Zgodnie z art. 5 ust. 4 ustawy, w przypadku utraty dochodu przez członka rodziny, osobę uczącą się lub dziecko pozostające pod opieką opiekuna prawnego w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy lub po tym roku, ustalając ich dochód nie uwzględnia się dochodu utraconego.
W tym celu ustawodawca określił – w art. 3 pkt 23 ustawy – katalog dochodów utraconych. A zatem enumeratywnie zostały wymienione źródła dochodu, które mają być uznane za utracone, a ich wysokość odliczona od dochodu osiągniętego w 2011 r. Dochód z tytułu umowy o dzieło nie znajduje się w katalogu dochodów utraconych, co jednoznacznie stwierdza art. 3 pkt 23 lit. c/ ustawy.
T. S. w skardze od powyższej decyzji zarzucił, że dochód będący podstawą odmowy przyznania stypendium został wyliczony niezgodnie z ustawą. Do wyliczenia dochodu rodziny został wliczony dochód jego mamy otrzymany z tytułu umowy o dzieło. Tymczasem zgodnie z ustawą (art. 3 pkt 24 lit. c/) przychód z tytułu umowy o dzieło nie powoduje uzyskania dochodu. Z samej swej istoty umowa o dzieło wygasa z chwilą odbioru przez zleceniodawcę wykonanego dzieła.
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w uzasadnieniu wyroku wskazał, że w art. 179 p.s.w. określone zostały zasady i warunki przyznania stypendium socjalnego dla studentów. W art. 179 ust. 1 p.s.w. określony został podstawowy warunek przyznania przedmiotowej pomocy, który wyznacza trudna sytuacja materialna studenta. Doprecyzowanie tego warunku jest zadaniem uczelni, stosownie bowiem do ust. 2 art. 179, rektor w porozumieniu z uczelnianym organem samorządu studenckiego ustala wysokość dochodu na osobę w rodzinie uprawniająca do ubiegania się o stypendium socjalne (próg dochodu).
Stosownie do art. 179 ust. 3 p.s.w., minimalna wysokość dochodu na osobę w rodzinie, przy której uczelnie gwarantują otrzymanie stypendium socjalnego jest ustalona jako 1,30 określonej w art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2013 r., poz. 182) kwoty kryterium dla osoby w rodzinie. Maksymalna wysokość dochodu na osobę w rodzinie, przy której uczelnie mogą przyznawać stypendium socjalne, jest ustalona w 1,30 sumy kwot określonych w art. 5 ust. 1 i art. 6 ust. 2 pkt 3 ustawy, tj. kwoty kryterium dochodowego dla zasiłku rodzinnego oraz kwoty zasiłku rodzinnego na dziecko powyżej 18 roku życia. Powyższe znajduje odzwierciedlenie w przepisach regulaminu – stypendium socjalne może zostać udzielone studentowi znajdującemu się w trudnej sytuacji materialnej, w którego rodzinie dochód na osobę nie przekracza kwoty 782 zł. Z akt sprawy wynika, że dochód na osobę w rodzinie skarżącego wynosi 889,19 zł a zatem przekracza kwotę ustalonego kryterium dochodowego.
Sporna stała się natomiast kwestia czy dochody uzyskane z tytułu umowy o dzieło podlegają uwzględnieniu jako źródło dochodu. Zgodnie z art. 179 ust. 5 p.s.w. oraz z § 10 regulaminu miesięczną wysokość dochodu na jedną osobę w rodzinie studenta uprawniającą do ubiegania się o stypendium socjalne ustala się na zasadach określonych w ustawie. Art. 3 pkt 1a ustawy definiuje dochód jako przychody podlegające opodatkowaniu na zasadach określonych w art. 27, 30b, 30 c i 30e ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz.U z 2010 r. Nr 51, poz. 307 ze zm.), pomniejszone o koszty uzyskania przychodu, należny podatek dochodowy od osób fizycznych, składki na ubezpieczenia społeczne niezaliczone do kosztów uzyskania przychodu oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne. Podstawą obliczenia dochodu przypadającego na jedną osobę w rodzinie skarżącego ubiegającego się o przyznanie stypendium socjalnego w roku akademickim 2012/2013 był rok 2011 r. (zgodnie z art. 3 pkt 2a ustawy).
Stosownie do art. 5 ust. 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych, w przypadku utraty dochodu przez członka rodziny, osobę uczącą się lub dziecko pozostające pod opieką opiekuna prawnego w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy lub po tym roku, ustalając ich dochód nie uwzględnia się dochodu utraconego. W tym celu ustawodawca określił – w art. 3 pkt 23 tej ustawy – katalog dochodów utraconych.
Zgodnie z treścią wymienionego art. 3 pkt 23 ustawy przez utratę dochodów należy rozumieć utratę spowodowaną:
- – uzyskaniem prawa do urlopu wychowawczego,
- – utratą prawa do zasiłku lub stypendium dla bezrobotnych,
- – utratą zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, z wyłączeniem pracy wykonywanej na podstawie umowy o dzieło,
- – utratą zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, a także emerytury lub renty, renty rodzinnej lub renty socjalnej, z wyjątkiem rent przyznanych rolnikom w związku z przekazaniem lub dzierżawą gospodarstwa rolnego,
- – wyrejestrowaniem pozarolniczej działalności gospodarczej,
- – utratą zasiłku chorobowego, świadczenia rehabilitacyjnego lub zasiłku macierzyńskiego, przysługujących po utracie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej,
- – utratą zasądzonych świadczeń alimentacyjnych w związku ze śmiercią osoby zobowiązanej do tych świadczeń.
Przepis ten enumeratywnie wymienia przypadki kiedy w rozumieniu ustawy następuje utrata dochodu.
W świetle obowiązujących przepisów, zdaniem Sądu, brak jest podstaw do uwzględnienia przy obliczeniu dochodu rodziny skarżącego utraty dochodu z tytułu umowy o dzieło w 2011 r. na podstawie art. 5 ust. 4 ustawy z uwagi na przekroczenie kryterium dochodowego.
Z tej przyczyny Sąd uznał, że organy obu instancji słusznie odmówiły skarżącemu stypendium socjalnego w roku akademickim 2012/2013 i oddalił skargę na postawie art. 151 p.p.s.a.
T. S. w skardze kasacyjnej od powyższego orzeczenia wniósł o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.
Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucono naruszenie art. 3 ust. 24 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych poprzez jego błędne pominięcie w toku stosowania prawa, którego skutkiem było dopuszczenie możliwości uzyskania dochodu z tytułu umowy o dzieło w świetle ustawy o świadczeniach rodzinnych wbrew literalnemu brzmieniu przywołanego przepisu tej ustawy.
W uzasadnieniu podkreślono, że Sąd w zaskarżonym orzeczeniu nie określił bowiem relacji między art. 3 ust. 23 ustawy o świadczeniach rodzinnych a ust. 24 tego artykułu, który m.in. w sposób analogiczny definiuje uzyskanie dochodu, tj. jako uzyskanie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, z wyłączeniem pracy wykonywanej na podstawie umowy o dzieło, a ma to znaczenie fundamentalne przy ustalaniu dochodu wnioskodawcy w tego rodzaju sprawach. Umowa o dzieło nie stanowi uzyskania dochodu w rozumieniu ustawy u świadczeniach rodzinnych. W art. 5 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych ustawodawca określa dochód ogółu członków rodziny w przeliczeniu na ich liczbę albo osoby uczącej się, jako podstawę przyznania świadczeń na podstawie tej ustawy (dla studentów minimalną wysokość tej kwoty uregulowano w artykule 179 ust. 3 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym.
Jednocześnie ustawodawca definiuje dochód w przywołanym powyżej art. 3 ust. 1 tej ustawy, zaś jego utratę i uzyskanie w ustępach 23 i 24. Katalogi z ust. 23 i 24 są katalogami zamkniętymi. Z przywołanych fragmentów tych ustępów art. 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych, które dotyczą umowy o dzieło wynika, że umowa o dzieło nie jest ani źródłem uzyskania dochodu ani źródłem jego utraty. Skoro coś nie powoduje ani powstania dochodu, ani jego utraty, to jedyny logiczny wniosek jest taki, że dochód z tytułu umowy o dzieło nie może być brany pod uwagę przy ustalania dochodu przy przyznawaniu świadczeń na podstawie ustawy o świadczeniach rodzinnych.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga kasacyjna nie zasługiwała na uwzględnienie.
Stosownie do art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270, dalej: p.p.s.a.) Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę wyłącznie nieważność postępowania, której przesłanki określone zostały w § 2 wymienionego przepisu.
Wobec niestwierdzenia przyczyn nieważności, skargę kasacyjną należało rozpoznać w granicach przytoczonych w niej podstaw.
Sformułowany przez stronę skarżącą zarzut naruszenia prawa materialnego wiąże się z zagadnieniem uwzględnienia środków uzyskanych przez członka rodziny z tytułu umowy o dzieło przy ustalaniu dochodu w rozumieniu art. 3 pkt 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych, mającego zastosowanie na podstawie art. 179 ust. 5 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym (p.s.w.) oraz § 10 Regulaminu ustalania wysokości przyznawania i wypłacania świadczeń pomocy materialnej dla studentów Uniwersytetu Wrocławskiego.
Sąd Wojewódzki w zaskarżonym wyroku zaakceptował stanowisko organów obu instancji, które przy rozstrzyganiu sprawy uwzględniły zaświadczenie Urzędu Skarbowego o wysokości dochodu uzyskanego w 2011 r., w którego ramach wykazany został również dochód z tytułu umowy o dzieło.
Zdaniem natomiast autora skargi kasacyjnej regulacja przepisów art. 3 pkt 23 i pkt 24 ustawy o świadczeniach rodzinnych daje podstawę do wnioskowania, że uzyskanie dochodu rodzica z tytułu pracy wykonywanej na podstawie umowy o dzieło nie stanowi źródła dochodu studenta, którego wysokość jest istotna przy ustalaniu kryteriów warunkujących przyznanie stypendium socjalnego.
Odnosząc się do spornej kwestii należy w pierwszej kolejności zaznaczyć, że zasadnicze znaczenie przy ustalaniu dochodu studenta, a konkretnie dochodu rodzica, miał przepis art. 3 pkt 1a definiujący dochód jako przychody podlegające opodatkowaniu na zasadach określonych w art. 27, 30b, 30c i 30e ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych pomniejszone o koszty uzyskania przychodu, należny podatek dochodowy od osób fizycznych, składki na ubezpieczenia społeczne niezaliczone do kosztów uzyskania przychodu oraz składki na ubezpieczenia zdrowotne. Wbrew argumentacji przedstawionej w skardze kasacyjnej, organy orzekające w sprawie nie miały podstaw, aby z dochodu wykazanego zgodnie z wym. przepisem w zaświadczeniu Urzędu Skarbowego wykluczyć dochód uzyskany z tytułu umowy o dzieło.
W rezultacie podstawę obliczenia dochodu przypadającego na jedną osobę w rodzinie studenta ubiegającego się o przyznanie stypendium socjalnego stanowiły wszystkie dochody uzyskane w roku poprzedzającym rok akademicki, mieszczące się w definicji dochodu określonej przepisem art. 3 pkt 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych. Na etapie ustalania dochodu w roku bazowym nie jest przewidziane jego korygowanie o dochody utracone i uzyskane w rozumieniu art. 3 pkt 23 i pkt 24 cyt. ustawy. Ustawodawca bowiem nie uwzględnił, jako wyjątku od zasadniczej regulacji obliczania dochodu rodziny, zdarzeń w postaci pracy wykonywanej w ramach umowy o dzieło.
Z tych względów skarga kasacyjna, jako pozbawiona usprawiedliwionej podstawy, podlega oddaleniu na podstawie art. 184 p.p.s.a. Orzeczenie o kosztach oparto na podstawie art. 207 § 2 p.p.s.a.