Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 21 października 2010 r. sygn. akt IV SA/Wa 2129/09, Wojewódzki Sad Administracyjny w Warszawie oddalił skargę A. P. na decyzję Ministra Gospodarki z dnia [...] października 2008 r. nr [...], utrzymującą w mocy decyzję tegoż Ministra z dnia [...] maja 2009 r. nr [...]. Decyzją tą Minister orzekł, że nie stwierdza nieważności orzeczenia Przewodniczącego Komitetu Drobnej Wytwórczości z dnia [...] maja 1962 r. nr [...] w sprawie stwierdzenia przejścia na własność Państwa przedsiębiorstwa [...].
Wyrok zapadł w następującym stanie sprawy:
Zarządzeniem Ministra Przemysłu Drobnego i Rzemiosła z dnia [...] listopada 1953 r. nr [...] ustanowiony został przymusowy zarząd państwowy nad przedsiębiorstwem: [...], zaś orzeczeniem Przewodniczącego Komitetu Drobnej Wytwórczości z dnia [...] maja 1962 r. nr [...] stwierdzono przejęcie na własność Państwa Przedsiębiorstwa: [...]. Wnioskiem z dnia 29 listopada 2005 r., uzupełnionym dnia 8 lipca 2006 r., następcy prawni właściciela przedsiębiorstwa wystąpili o stwierdzenie nieważności zarządzenia z [...] listopada 1953 r. i orzeczenia z [...] maja 1962 r. Pismem z dnia 10 października 2006 r. Minister Gospodarki zawiadomił strony o wszczęciu postępowania o stwierdzenie nieważności obu ww. orzeczeń administracyjnych. Decyzjami z dnia [...] maja 2009 r. nr [...] Minister stwierdził nieważność zarządzenia Ministra Przemysłu Drobnego i Rzemiosła z dnia [...] listopada 1953 r., zaś o nr [...] nie stwierdził nieważności orzeczenia Przewodniczącego Komitetu Drobnej Wytwórczości z dnia [...] maja 1962 r. Tą druga decyzją, po rozpatrzeniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, Minister utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] października 2009 r. nr [...] wskazaną na wstępie.
Minister stwierdził, że orzeczenie Przewodniczącego nie zawiera wady, zwłaszcza kwalifikowanej, bowiem stwierdziło tylko przejście przedsiębiorstwa z mocy prawa na własność Państwa, o ile przedsiębiorstwo było objęte zarządzeniem o ustanowieniu zarządu przymusowego, co miało miejsce w sprawie i dla Przewodniczącego Komitetu było wiążące. Zdaniem Ministra fakt, że została stwierdzona nieważność zarządzenia o zastosowaniu przymusowego zarządu, które stanowiło podstawę wydania orzeczenia w sprawie stwierdzenia przejścia na własność Państwa przedsiębiorstwa nie stanowi przesłanki stwierdzenia nieważności tego drugiego orzeczenia. Minister powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych, stwierdził, że kwestia dotycząca orzeczenia Przewodniczącego Komitetu Drobnej Wytwórczości może być rozpatrywana nie w trybie stwierdzenia nieważności decyzji, ale wznowienia postępowania, jako przesłanka wznowienia z art. 145 § 1 pkt 8 k.p.a. Minister postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2009 r. wznowił na wniosek stron z [...] czerwca 2009 r. złożony wobec treści decyzji nie stwierdzającej nieważność postępowania w sprawie orzeczenia z 1962 r. i postanowieniem z tej samej daty zawiesił je, wobec pierwszeństwa postępowania nadzorczego.
Oddalając skargę, Wojewódzki Sąd podkreślił, że przedmiotem odniesienia dla oceny legalności decyzji w trybie art. 156–158 k.p.a. jest stan rzeczy z chwili wydawania decyzji, zatem nie jest uprawnione wnioskowanie o kwalifikowanej nieważności orzeczenia z dnia [...] maja 1962 r. z tego powodu, że opierało się ono na innym ostatecznym orzeczeniu, którego nieważność stwierdzono. Zdaniem Wojewódzkiego Sądu zachodzi sytuacja, którą należy rozważać we właściwym dla niej trybie wznowienia postępowania z art. 145 § 1 pkt 8 k.p.a.
Reprezentowany przez adwokata, A. Piergies wniósł skargę kasacyjną od wskazanego na wstępie wyroku, domagając się:
- 1) uchylenia zaskarżonego orzeczenia i stwierdzenia nieważności decyzji Ministra Gospodarki z dnia [...] października 2009 r. (znak: [...]) i poprzedzającej jej decyzji Ministra Gospodarki z [...] maja 2009 r. (znak: [...]) na podstawie przepisu art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. jako wydanych z rażącym naruszeniem prawa, ewentualnie
- 2) uchylenie zaskarżonego orzeczenia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania;
Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił:
- – naruszenie przepisów prawa postępowania, przez naruszenie przepisu art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. oraz art. 145 § 1 pkt 1c/ p.p.s.a. w związku z naruszeniem przepisu art. 145 § 1 pkt 8 k.p.a. i art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.
W uzasadnieniu skargi podniesiono, że zgodnie z art. 145 § 1 pkt 8 k.p.a. wznowienie postępowania może nastąpić, gdy decyzja została wydana w oparciu o inną decyzję następnie uchyloną lub zmienioną, w sprawie została stwierdzona nieważność decyzji, a ponieważ stwierdzenie nieważności decyzji powoduje skutki ex tunc to orzeczenie Przewodniczącego Komitetu z [...] maja 1962 r. zostało wydane w sytuacji, gdy nie istniała w obrocie prawnym decyzja w sprawie ustanowienia przymusowego zarządu, tym samym nosi ono cechę rażącego naruszenia prawa.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga kasacyjna zasługiwała na uwzględnienie, błędne jest bowiem stanowisko Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, że do wzruszenia ostatecznego orzeczenia Przewodniczącego Komitetu Drobnej Wytwórczości z dnia [...] maja 1962 r. w sprawie stwierdzenia przejścia na własność Państwa przedsiębiorstwa [...] właściwy jest tryb wznowienia postępowania z uwagi na zaistnienie przesłanki, o której mowa w art. 145 § 1 pkt 8 k.p.a.
Stosownie do tego przepisu wznowienie postępowania może nastąpić gdy decyzja została wydana w oparciu o inną decyzję, lub orzeczenie sądu, które następnie zostało uchylone lub zmienione. Kodeks postępowania administracyjnego przewiduje możliwość zmiany lub uchylenia decyzji ostatecznych bądź to z powodu wadliwości postępowania – wznowienie, bądź z innych przyczyn w trybach wskazanych w art. 154–155 i 161–163. Uchylenie lub zmiana decyzji ostatecznych może być podstawą wznowienia postępowania z przyczyny wskazanej w art. 145 § 1 pkt 8 k.p.a. Jednak od tych trybów zmiany lub uchylenia decyzji należy odróżnić tryb stwierdzenia nieważności decyzji, unormowany w art. 156–159 k.p.a. Różnica między skutkami wzruszenia decyzji ostatecznych w trybach art. 145–155 i 161–163 k.p.a., a 156 k.p.a., tj. między zmianą lub uchyleniem decyzji a stwierdzeniem jej nieważności jest zasadnicza. Stwierdzenie nieważności działa ex tunc, znosi zatem skutki decyzji nieważnej od samego początku, powodując stan jakby decyzja w sprawie nie została wydana, zaś pozostałe tryby takiego rodzaju skutków nie pociągają za sobą.
Różnica ta wynika z tego, że jeśli idzie o stwierdzenie nieważności wady decyzji są tak ciężkie i znaczące, że musi ona zostać wyeliminowana z obrotu prawnego tak, jakby nigdy nie została wydana, podczas gdy pozostałe tryby dotyczą decyzji nie aż tak wadliwych. Jeżeli idzie zaś o wznowienie postępowania to wady dotyczą samego postępowania i w tym trybie mogą zostać wyeliminowane.
W niniejszej sprawie poprzedzające orzeczenie Przewodniczącego Komitetu Drobnej Wytwórczości z [...] maja 1962 r. zarządzenie Ministra Przemysłu Drobnego i Rzemiosła z dnia [...] listopada 1953 r. zostało wyeliminowane z obrotu prawnego w trybie stwierdzenia nieważności, decyzją Ministra Gospodarki z dnia [...] maja 2009 r., nie zaś w jakimkolwiek innym. Stwierdzenie nieważności tego zarządzenia spowodowało zatem skutek ex tunc. Orzeczenie Przewodniczącego Komitetu Drobnej Wytwórczości stwierdzało przejście na własność Państwa mienia pozostającego pod przymusowym zarządem, było zatem konsekwencją ustanowienia przymusowego zarządu. Tylko bowiem mienie znajdujące się pod przymusowym zarządem przechodziło na własność Państwa. Skoro nieważne było zarządzenie o ustanowieniu przymusowego zarządu, to nie było podstaw do jego przejścia na własność Państwa. Prostą zatem prawną konsekwencją jest nieważność orzeczenia stwierdzającego przejścia na własność mienia nie pozostającego pod przymusowym zarządem.
Uznanie zatem przez Wojewódzki Sąd za prawidłowe rozstrzygnięcie organu o niestwierdzeniu nieważności orzeczenia z [...] maja 1962 r. z uwagi na to, że nie jest to w tym przypadku właściwy tryb narusza prawo.
Wobec powyższego Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji, na podstawie art. 185 § 1 i 203 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270).