Uzasadnienie
Wyrokiem z 16 kwietnia 2015 r. sygn. akt II SA/Wa 1287/14, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę T. S. na decyzję Centralnej Komisji do Spraw Stopni i Tytułów z [...] marca 2014 r. nr [...]. Decyzją tą utrzymana została w mocy uchwała Rady Wydziału Humanistycznego Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie – dalej UMCS – z [...] maja 2013 r. nr [...] w sprawie nieprzyjęcia obrony doktorskiej mgr T. S..
Wyrok zapadł w następujących okolicznościach sprawy:
T. Sądecki, po eksternistycznym ukończeniu studiów na Wydziale Artystycznym Instytutu Sztuk Pięknych UMCS, podjął studia doktoranckie w Instytucie Historii, przygotowując rozprawę pt. "[...]", a Rada Wydziału Humanistycznego UMCS, uchwałą z [...] lutego 2009 r., wyraziła zgodę na otwarcie przewodu doktorskiego, zatwierdziła zaproponowany temat pracy i wyznaczyła promotora. Po ukończeniu pracy i złożeniu jej promotorowi, promotor 30 sierpnia 2011 r. wystąpił do Rady Wydziału, informując, że pracę przyjął jako spełniającą wymogi rozpraw doktorskich i zaproponował powołanie recenzentów, wskazując ich, zaś Rada Wydziału, uchwałą z 24 września 2011 r. powołała komisję do przeprowadzenia egzaminów doktorskich i powołała dwóch recenzentów. Opinie recenzentów zawierały uwagi krytyczne co do konstrukcji pracy, pewnych błędów metodologicznych, itp. niedociągnięć, podkreślały jednak bogactwo źródłowe, wkład do dotychczasowego stanu badań nad ziemiaństwem w XIX i XX w., uzupełnienie wiedzy ogólnej w tym zakresie i olbrzymi wysiłek autora.
Konkluzje obu recenzji rekomendowały pracę do dalszych etapów przewodu doktorskiego. Wobec pozytywnych opinii recenzentów i pozytywnie zdanych egzaminów, przewodniczący Komisji zwrócił się do Rady Wydziału o dopuszczenie T. S. do publicznej obrony pracy doktorskiej, co stało się na mocy uchwały Rady z 20 lutego 2013 r. Publiczna obrona rozprawy odbyła się 16 kwietnia 2013 r. przed Komisją Rady Wydziału. Po wystąpieniu doktoranta i dyskusji przeprowadzono dwa głosowania, pierwsze zostało unieważnione z powodu błędów proceduralnych (niezgodność liczby głosów z listą obecnych), zaś w drugim oddano 10 głosów, wszystkie ważne, w tym za przyjęciem rozprawy – 4, przeciw – 4, wstrzymujących się – 2. Na posiedzeniu Rady Wydziału – [...] maja 2013 r. – przewodniczący Komisji poinformował Radę o przebiegu publicznej obrony pracy doktorskiej T. S., recenzjach, wynikach głosowania i postawił wniosek o podjęcie uchwały o nieprzyjęciu obrony doktorskiej.
Przedmiotowy wniosek został zaakceptowany przez Radę w głosowaniu tajnym uchwałą nr 29/V/2013. Z jej § 1 wynika, że nie przyjęto obrony, w głosowaniu wzięło udział 76 osób na 113 uprawnionych, zaś wynik głosowania był następujący: 57 głosów za nieprzyjęciem obrony, 8 przeciw, 8 wstrzymujących.
T. S. wniósł odwołanie od tej uchwały, w którym zarzucał fałszywość opinii recenzentów, niewłaściwą liczbę – 9 – osób na publicznej obronie pracy, z góry przesądzenie wyników głosowania, nieprzeczytanie pracy przez członków komisji, polemikę i wyjaśnienia z niektórymi szczegółowymi uwagami recenzentów. Odwołanie to Rada Wydziału zaopiniowała negatywnie, uchwałą z 19 czerwca 2013 r.
W postępowaniu odwoławczym przed Centralną Komisją do Spraw Stopni i Tytułów powołano dwóch recenzentów do opracowania opinii dot. odwołania. Recenzenci nie uznali zarzutów odwołania za zasadne, podkreślając, że opinie recenzentów w przewodzie doktorskim były wyważone i mimo uwag krytycznych pozytywne i zwracając uwagę (szczególnie w jednej z nich) na wadliwość głosowania, na ustosunkowanie się odwołującego w istocie do szczegółów recenzji, a nie do uwag merytorycznych.
Sekcja Nauk Humanistycznych i Społecznych Centralnej Komisji, na posiedzeniu 4 marca 2014 r., nie poparła odwołania, zaś Prezydium, na posiedzeniu [...] marca 2014 r., postanowiło nie przyjąć odwołania, co oznaczało utrzymanie w mocy uchwały Rady Wydziału Humanistycznego UMCS. W głosowaniu brało udział 10 członków Prezydium, a decyzję podjęto jednogłośnie.
Centralna Komisja, decyzją z [...] marca 2014 r. nr [...], utrzymała w mocy uchwałę Rady Wydziału Humanistycznego UMCS, wyjaśniając, iż nie znajduje podstaw do zakwestionowania uchwały, podkreślając bezzasadność zarzutów, zwłaszcza dotyczących recenzji pracy, podkreślając, iż nie były one ani stronnicze, ani fałszywe, ale wyważone i uwypuklające wkład pracy, przede wszystkim nad źródłami. Centralna Komisja stwierdziła, że recenzenci ocenili cechy konstrukcyjne pracy, brak wyważenia proporcji między nadmierną prezentacją źródeł a narracją, brak chronologii, zgodność z tytułem, podkreśliła też, że takie same błędy warsztatowe dotyczą wyjaśnień, składanych podczas publicznej obrony pracy, na pytania członków komisji.
W skardze na decyzję T. S. przedstawił swoje zastrzeżenia co do przebiegu całego przewodu doktorskiego, w tym wątpliwości dotyczące quorum na posiedzeniach Komisji, uwagi do działań promotora, zastrzeżenia do opinii recenzentów ze wskazaniem, że są niewłaściwe, a także zawarł przekonanie, iż odmowa przyjęcia doktoratu była z góry przesądzona.
Ustanowiony z urzędu pełnomocnik T. S., w piśmie procesowym z 30 marca 2015 r., wskazał na naruszenie art. 35 ust. 3 i art. 21 ust. 2 ustawy o stopniach naukowych, podkreślając, że postępowanie przed Centralną Komisją powinno oceniać ponownie całość przewodu doktorskiego, opinie recenzentów Centralnej Komisji także powinny odnosić się do tych aspektów, których dotyczą opinie recenzentów powołanych w postępowaniu przed Radą Wydziału, a Centralna Komisja musi sama dokonać oceny dorobku naukowego kandydata do stopnia, aby skontrolować prawidłowość uchwały. Pełnomocnik odniósł się też do pewnych uwag opinii recenzentów Rady Wydziału, wskazując na ich nieprawidłowość w konfrontacji z pracą, załączając jej fragmenty.
Oddalając skargę, Wojewódzki Sąd wskazał, że nie można ustosunkować się do tych zarzutów, które dotyczą sporu co do oceny walorów pracy doktorskiej i w tym zakresie związany jest opiniami recenzentów, jak też i do tego, czy promotor właściwie prowadził skarżącego i udzielił prawidłowych wskazówek. Sąd odniósł się natomiast do wyników głosowania podanych w uchwale Rady Wydziału i nieścisłości w obliczeniu głosów w zestawieniu z liczbą obecnych, podkreślając, że różnica 3 głosów, nawet gdyby były one pozytywne dla skarżącego i tak na 73 głosy przeciwne nie mogła zmienić wyniku. Jeśli idzie o zarzuty zawarte w piśmie pełnomocnika, Wojewódzki Sąd stwierdził, że nie są to zarzuty proceduralne, bowiem sprowadzają się do sporu z oceną czy rozprawa doktorska stanowi oryginalne rozwiązanie problemu, a badanie sprawy pod tym kątem nie leży w sferze analizy sądu administracyjnego.
Sąd podkreślił, że ustalenia obu organów wskazują, iż praca doktorancka nie spełnia wymaganego poziomu, co przesądziło o podjęciu uchwały odmownej i w postępowaniu organów nie można dopatrzyć się naruszenia prawa, tj. przepisów wskazanych w piśmie pełnomocnika.
Reprezentowany przez pełnomocnika z urzędu, T. S. wniósł skargę kasacyjną od tego wyroku, wnosząc o jego uchylenie i zarzucając:
- 1) naruszenie prawa materialnego art. 35ust. 3 ustawy o stopniach naukowych, poprze jego błędną wykładnię, polegającą na uznaniu, że przepis ten nie wymaga, aby recenzje sporządzone w postępowaniu przed Centralną Komisją samodzielnie oceniały przewód doktorski skarżącego,
- 2) naruszenie przepisów postępowania, które to uchybienie mogło mieć wpływ na wynik sprawy, art. 1 § 1 ustawy – Prawo o ustroju sądów administracyjnych w zw. z art. 3 § 2 i art. 141 § 4 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi polegające na błędnym przyjęciu, iż recenzje sporządzone w postępowaniu przed Centralną Komisją dokonywały właściwej oceny przez skarżącego oraz spełniają kryterium prawdy obiektywnej.
Uzasadnienie skargi kasacyjnej zawiera argumentację w istocie zbieżną z przedstawioną w piśmie pełnomocnika złożonym przed Sądem I instancji.
T. S. wniósł do Naczelnego Sądu prośbę o kasację wyroku z argumentacją jak w dotychczasowym postępowaniu.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga kasacyjna nie mogła być uwzględniona.
Jeden z recenzentów Centralnej Komisji do Spraw Stopni i Tytułów, opiniujący odwołanie T. S. od uchwały Rady Wydziału Humanistycznego UMCS w Lublinie, na wstępie swojej opinii zaznaczył, że sprawa z różnych powodów jest dość dziwna, choć symptomatyczna dla procedur. Co do "dziwności" sprawy z tych różnych powodów Naczelny Sąd Administracyjny ma takie samo odczucie. Jednak rolą Naczelnego Sądu jest ocena legalności działania organów i wydanych rozstrzygnięć.
Zaznaczyć należy, co jak podkreślił Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w zaskarżonym wyroku, iż sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem – art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269). Taki zakres kompetencji sądów administracyjnych, przy zastrzeżeniu orzekania na podstawie tylko akt sprawy – art. 133 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), "p.p.s.a.", ograniczeniu możliwości prowadzenia postępowania dowodowego tylko do uzupełniającego z dokumentów w szczególnych wypadkach – art. 106 § 3 tej ustawy nie daje ani wojewódzkim, ani Naczelnemu Sądowi możliwości oceny rozprawy doktorskiej. Ocena legalności decyzji opiera się tylko na dokumentacji znajdującej się w aktach sprawy, w tym recenzjach dot. rozprawy, opiniach dot. odwołania, uwag doktoranta do recenzji i uchwał Rady Wydziału.
Na podkreślenie zasługuje także i to, że o ile wojewódzkie sądy nie są związane zarzutami, wnioskami i podstawą prawną skargi – art. 134 § 1 p.p.s.a., o tyle Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, a z urzędu bierze pod uwagę tylko nieważność postępowania – art. 183 § 1 p.p.s.a. Takie związanie granicami skargi oznacza, że jeżeli nie zachodzą przypadki nieważności postępowania, tzn. okoliczności wskazane w art. 183 § 2 p.p.s.a., to sprawa może być rozpoznana tylko w takich granicach na jakie pozwalają zarzuty skargi kasacyjnej.
Zarzucono w niej naruszenia zarówno prawa materialnego, jak i procesowego, a sformułowanie zarzutów należy ocenić jako odpowiadające wymogom art. 174 p.p.s.a., jednak nie można uznać ich za usprawiedliwione.
Jako przepis prawa materialnego, który został naruszony przez Wojewódzki Sąd Administracyjny przez błędną wykładnię, wskazano art. 35 ust. 3 ustawy z dnia 14 marca 2003 r. o stopniach naukowych i tytule naukowym oraz o stopniach i tytule w zakresie sztuki (Dz.U. z 2014 r. poz. 1892 ze zm.), "ustawa". Stanowi on, że Centralna Komisja podejmuje uchwały po zasięgnięciu opinii co najmniej jednego recenzenta. Uchwały o niezatwierdzeniu uchwał o nadanie stopnia lub odmowie przedstawienia kandydata do tytułu profesora w sprawach, o których mowa w art. 15 ust. 2 oraz w art. 28 ust. 4, mogą być podjęte po zasięgnięciu opinii co najmniej dwóch recenzentów, w tym co najmniej jednego spoza składu Centralnej Komisji. Z przepisu tego wynika, po pierwsze, że Centralna Komisja ma obowiązek zasięgnięcia opinii recenzentów, bez nich nie może podejmować uchwał w sprawie nadawania stopni i tytułów, po drugie, że recenzent musi być przynajmniej jeden, a w sprawach niezatwierdzenia uchwał o nadanie stopnia i odmowie przedstawienia kandydata do tytułu profesora co najmniej dwóch, a jeden spoza składu Centralnej Komisji. Jest to przepis w istocie proceduralny, bowiem określający liczbę recenzentów, których opinie niezbędne są do podjęcia uchwały przez Centralną Komisję.
Skarga kasacyjna twierdzi, że przepis ten wymaga, aby recenzje samodzielnie oceniały przewód doktorski. Jednak z takim jego rozumieniem nie można się zgodzić z przyczyn wyżej wskazanych. Określając liczbę recenzentów, których opinii jest obligowana zasięgnąć Centralna Komisja, przepis ten nie zawiera unormowania co do zawartości tych opinii. Natomiast podkreślić należy, że opinie dwóch recenzentów, powołanych przez Centralną Komisję w sprawie z odwołania T. S., właśnie do przebiegu przewodu doktorskiego się odnoszą.
Jeżeli idzie o zarzuty naruszenia przepisów postępowania, to przytoczono art. 1 § 1 ustawy o ustroju sądów administracyjnych w zw. z art. 3 § 2 p.p.s.a., a ich naruszenie przez Wojewódzki Sąd miałoby polegać na błędnym przyjęciu, iż recenzje w postępowaniu przed Centralną Komisją dokonywały własnej oceny pracy skarżącego oraz spełniały kryterium prawdy obiektywnej.
Artykuł 1 § 1 ustawy – Prawo o ustroju sądów administracyjnych, stanowiący, iż sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość jest przepisem ustrojowym, ustalającym kompetencje – zakres działania sądów administracyjnych. Jego naruszenie mogłoby mieć miejsce wówczas, gdyby sąd administracyjny rozpoznał sprawę nie mieszcząca się w tym przepisie, np. wszedł w kompetencje sądu powszechnego. W niniejszej sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie rozpoznał skargę na decyzję administracyjną, organu administracji rządowej, gdyż takim jest Centralna Komisja w zakresie wydawanych przez siebie decyzji – art. 33 ust. 1 ustawy. Skontrolował działanie organu administracji w sprawie, o której mowa w art. 3 § 2 pkt 1 p.p.s.a. (ust. 3 p.p.s.a. dzieli się bowiem na paragrafy i punkty), zatem ze skargi na decyzję. Nie naruszył zatem ani art. 1 § 1 Prawa o ustroju sądów administracyjnych, ani art. 3 § 2 p.p.s.a.
Jako przepis procesowy, który również został naruszony skarga przytacza art. 141 § 4 p.p.s.a. Określa on wymogi, jakim ma odpowiadać uzasadnienie wyroku. Zgodnie z nim powinno ono zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk stron, podstawy prawnej rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienia, a jeżeli w wyniku uwzględnienia skargi sprawa ma być ponownie rozpatrzona przez organ administracji, uzasadnienie ma zawierać wskazania co do dalszego postępowania. Stwierdzić należy, iż uzasadnienie zaskarżonego wyroku w pełni warunkom tym odpowiada, tak co do przedstawienia stanu sprawy i zarzutów skarżącego, jak i wyjaśnienia podjętego rozstrzygnięcia.
Podkreślić jeszcze raz należy, że w sprawie Sądy obu instancji nie były upoważnione do oceny pracy doktorskiej ani postępowania promotora, a Wojewódzki Sąd mógł tylko oprzeć się na recenzjach i prześledzić postępowanie w obu instancjach, co też uczynił, zaś Naczelny Sąd rozpoznał sprawę w granicach zarzutów skargi kasacyjnej.
Wobec powyższego orzeczono jak w sentencji, na podstawie art. 184 p.p.s.a.
O wynagrodzeniu radcy prawnego udzielającego pomocy prawnej z urzędu orzeknie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie.