Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu (dalej WSA w Opolu) postanowieniem z dnia 22 czerwca 2015 r. sygn. akt II SA/Op 242/15 odrzucił skargę M. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. z dnia [...] września 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zasiłku celowego i celowego specjalnego, z uwagi na złożenie jej z uchybieniem terminu.
W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że termin, o którym mowa w art. 53 § 1 w zw. z art. 54 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej P.p.s.a.) jest terminem ustawowym, procesowym i prekluzyjnym, co oznacza że niedopuszczalne jest jego skracanie lub przedłużanie. W razie uchybienia terminu określonego w art. 53 § 1 P.p.s.a. dopuszczalne jest jedynie jego przywrócenie na wniosek strony art. 86 i art. 87 P.p.s.a.). W przypadku ustanowienia pełnomocnika z urzędu w trybie art. 244 P.p.s.a., powinien on złożyć wraz ze skargą wniosek o przywrócenie terminu do jej wniesienia, zwłaszcza jeśli samo ustanowienie pełnomocnika z urzędu nastąpiło już po upływie terminu do wniesienia skargi.
Natomiast dniem, w którym ustała przyczyna uchybienia terminu dla dokonania tej czynności jest dzień, w którym pełnomocnik ustanowiony z urzędu miał rzeczywistą możliwość wniesienia skargi po zapoznaniu się z aktami sprawy, jednak nie później niż do trzydziestu dni od dnia zawiadomienia go o wyznaczeniu pełnomocnikiem strony.
Następnie Sąd I instancji wyjaśnił, że w rozpoznawanej sprawie zaskarżona decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. została doręczona kuratorowi skarżącego – J. M. w dniu 5 listopada 2014 r. Trzydziestodniowy termin do wniesienia skargi rozpoczął zatem bieg w dniu 6 listopada 2014 r. i upłynął z dniem 5 grudnia 2014 r. Natomiast skarga została wniesiona przez pełnomocnika skarżącego w dniu 7 maja 2015 r. (data nadania pisma w urzędzie pocztowym) czyli po upływie terminu warunkującego skuteczne wniesienie skargi. Niemożność dochowania trzydziestodniowego terminu przez adwokata ustanowionego z urzędu mogłaby być rozważana w niniejszej sprawie na tle rozpoznawania ewentualnego wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi, złożonego jednocześnie ze skargą. W niniejszej sprawie nie zachowano wymogów formalnych określonych w art. 87 P.p.s.a., gdyż wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi nie został złożony, natomiast Sąd w tym zakresie nie jest uprawniony do działania z urzędu.
W skardze kasacyjnej, strona reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, zaskarżyła powyższe postanowienie w całości. Zaskarżonemu postanowieniu zarzuciła: 1) na podstawie art. 174 pkt 2 P.p.s.a. naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, a to art. 53 § 1 P.p.s.a. polegające na uznaniu, że nowemu ustanowionemu w sprawie pełnomocnikowi z urzędu upłynął termin do złożenia skargi do WSA podczas, gdy pełnomocnik został wyznaczony w dniu 7 kwietnia 2015 r. a skargę wniósł w dniu 7 maja 2015 r., 2) na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 87 §1 P.p.s.a. poprzez uznanie, że nie został dostatecznie wyrażony wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi do WSA. Wniesiono o: 1) uchylenie postanowienia WSA w Opolu w całości i przekazanie temu Sądowi sprawy do ponownego rozpoznania, 2) zasądzenie od Skarbu Państwa na rzecz adwokata kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu kasacyjnie według norm przepisanych.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że obecny pełnomocnik skarżącej jest drugim z kolei pełnomocnikiem i dowiedział się o swoim powołaniu do tej funkcji w dniu 7 kwietnia 2015 r. Z kolei skargę do WSA złożył w dniu 7 maja 2015 r., a więc w terminie 30 dni. W świetle orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 25 lipca 2013 r. o sygn. akt SK 17/12, które zdaniem skarżącego kasacyjnie należy odnieść także do skarg do WSA, wynika, że wyznaczony z urzędu pełnomocnik powinien mieć zagwarantowany odpowiedni czas do złożenia czy to skargi do wojewódzkiego sądu administracyjnego czy też skargi kasacyjnej, a który powinien wynosić 30 dni od dnia dowiedzenia się o swoim powołaniu do funkcji danego pełnomocnika z urzędu. Według TK przyczyna uchybienia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej ustaje z dniem, w którym powiadomiony o ustanowieniu pełnomocnik ma realną możliwość sporządzenia i wniesienia skargi kasacyjnej, i od tej chwili pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu powinno być wniesione do sądu w ciągu siedmiu dni. Jednocześnie czas na złożenie skargi kasacyjnej nie może być dłuższy niż 30 dni liczone od dnia powiadomienia pełnomocnika o jego ustanowieniu. Jest to analogiczne do norm postępowania cywilnego.
Odnosząc się zaś do drugiego z podniesionych zarzutów wskazano, że należy uznać, iż samo złożenie skargi w wyznaczonym terminie jest dostatecznym wyrazem woli strony odnośnie przywrócenia uchybionego terminu do dokonania czynności. Powołano się przy tym na orzeczenie NSA z dnia 14 maja 2007 r. o sygn. akt II OSK 762/06.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.
W pierwszej kolejności należy wskazać, że zgodnie z art. 53 § 1 P.p.s.a. skargę składa się w terminie trzydziestu dni od daty doręczenia skarżącemu rozstrzygnięcia w sprawie. Skargę wniesioną po upływie powyższego terminu Sąd odrzuca (art. 58 § 1 pkt 2 P.p.s.a.). Jak już w sprawie wyjaśniano, termin ustanowiony w art. 53 § 1 P.p.s.a. jest terminem ustawowym, co oznacza, że niedopuszczalne jest jego skracanie lub przedłużanie. W przypadku gdy do jego uchybienia doszło, dopuszczalne jest natomiast przywrócenie terminu na wniosek strony na podstawie art. 86 i 87 P.p.s.a. Podkreślić zatem należy, że termin ustawowy do wniesienia skargi rozpoczyna swój bieg i kończy niezależnie od okoliczności związanych z ustanowieniem profesjonalnego pełnomocnika, a uzależniony jest jedynie od daty doręczenia stronie zaskarżonej decyzji administracyjnej. W szczególności niedopuszczalne jest przyjęcie tezy, że termin do wniesienia skargi rozpoczyna ponownie bieg w momencie wyznaczenia pełnomocnika z urzędu.
Jak słusznie zauważył pełnomocnik skarżącego, wyznaczony z urzędu pełnomocnik powinien mieć zagwarantowany odpowiedni czas do złożenia czy to skargi do wojewódzkiego sądu administracyjnego czy też skargi kasacyjnej. Szczególnie, gdy pełnomocnikiem z urzędu został wyznaczony już po upływie terminu (ustawowego) do dokonania określonej czynności procesowej. Stąd, przyjmuje się, że przyczyna uchybienia terminowi do wniesienia skargi (skargi kasacyjnej) ustaje w dniu, w którym adwokat (radca prawny, doradca podatkowy, rzecznik patentowy) miał rzeczywistą możliwość wniesienia takiego środka zaskarżenia, a więc po zapoznaniu się z aktami sprawy, nie później jednak niż w dniu upływu 30 dni od dnia zawiadomienia go o wyznaczeniu do występowania w sprawie. Prezentowana koncepcja z jednej strony gwarantuje stronie i jej pełnomocnikowi niezbędny czas do sporządzenia i wniesienia środka zaskarżenia wraz z żądaniem przywrócenia terminu, z drugiej zaś nie pozwala na nieograniczoną w czasie możliwość składania wniosku w trybie art. 86 P.p.s.a. Takie rozumienie wskazanych powyżej przepisów jest m.in. wynikiem stanowiska Trybunału Konstytucyjnego zajętego w wyroku z dnia 25 lipca 2013 r., sygn. akt SK 17/12 (publ. OTK-A 2013/6/86), o którym mowa w skardze kasacyjnej.
W rozpoznawanej sprawie, decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] września 2014 r. została doręczona J. M. w dniu 5 listopada 2014 r. Zatem trzydziestodniowy termin do wniesienia skargi do wojewódzkiego sądu administracyjnego upłynął w dniu 5 grudnia 2014 r. Z akt sprawy jednoznacznie wynika, że skarga została nadana w placówce pocztowej w dniu 7 maja 2015 r. przez pełnomocnika skarżącego ustanowionego z urzędu, a więc po terminie, określonym w art. 53 § 1 P.p.s.a. Jednocześnie w skardze tej pełnomocnik nie zawarł jednak wniosku o przywrócenie terminu do jej wniesienia. Nie złożono również takiego wniosku odrębnym pismem. Słusznie zatem Sąd I instancji skargę odrzucił.
Odnosząc się dalej do zarzutów skargi kasacyjnej wskazać należy, iż nie jest usprawiedliwione twierdzenie skarżącego kasacyjnie, iż samo złożenie skargi jest dostatecznym wyrazem woli strony co do przywrócenia uchybionego terminu do dokonania tej czynności. Sąd nie może podejmować decyzji procesowych za stronę, tym bardziej, gdy jest ona reprezentowana przez fachowego pełnomocnika. Nie można rozważać kwestii należycie wyrażonej woli przywrócenia terminu do wniesienia skargi, skoro skarżący kasacyjnie wniosku w tym przedmiocie w ogóle nie złożył. Z kolei powołany w skardze kasacyjnej wyrok NSA z dnia 14 maja 2007 r. sygn. akt II OSK 762/06 dotyczy innego zagadnienia aniżeli to rozważane w rozpoznawanej sprawie, a mianowicie dotyczy spraw związanych z jednoczesnym wniesieniem wniosku o przywrócenie terminu do dokonania czynności i dokonaniem samej, uchybionej czynności procesowej.
Mając powyższe na uwadze, zarzuty skargi kasacyjnej należało uznać za nieusprawiedliwione. Stąd Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.
Odnosząc się do wniosku pełnomocnika skarżącego o zasądzenie zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, wyjaśnić należy, że wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za zastępstwo wykonane na zasadzie prawa pomocy, należne od Skarbu Państwa (art. 250 P.p.s.a.), przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 258 – 261 P.p.s.a.