Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy wyrokiem z dnia 3 listopada 2009 r. sygn. akt II SA/Bd 721/09, po rozpatrzeniu skargi J. K. na decyzję Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w Bydgoszczy z dnia [...] lipca 2009 r. nr [...] utrzymująca w mocy decyzję Wojskowego Komendanta Uzupełnień w W. z dnia [...] maja 2009 r. nr [...] w przedmiocie przyznania odsetek ustawowych od uposażenia, oddalił skargę.
W uzasadnieniu wyroku Wojewódzki Sąd Administracyjny przedstawił następujący stan faktyczny sprawy:
Dowódca Pomorskiego Okręgu Wojskowego w Bydgoszczy decyzją z dnia [...] listopada 2002 r. nr [...] wypowiedział J. K. stosunek służbowy zawodowej służby wojskowej, którą skarżący pełnił na stanowisku służbowym chorążego w sekcji poboru i uzupełnień w Wojewódzkiej Komendzie Uzupełnień w W. Rozkazem Wojskowego Komendanta Uzupełnień w W. z dnia [...] czerwca 2005 r. J. K. został ponownie przyjęty do służby z dniem [...] czerwca 2005 r. Pismem z dnia [...] lutego 2009 r. J. K. wystąpił do Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w Bydgoszczy o wydanie decyzji w przedmiocie odsetek ustawowych od sumy uposażeń wypłaconych po przywróceniu do zawodowej służby wojskowej. Szef Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego rozpatrując przedmiotową sprawę uznał swoją niewłaściwość i postanowieniem przekazał ją do załatwienia Wojewódzkiemu Komendantowi Uzupełnień w W. Po rozpatrzeniu złożonego wniosku Wojskowy Komendant Uzupełnień w W. decyzją z dnia [...] maja 2009 r. nr [...] odmówił przyznania odsetek ustawowych od uposażenia, za okres od dnia zwolnienia z zawodowej służby wojskowej do dnia przywrócenia do tej służby podkreślając, że skutkiem stwierdzenia nieważności decyzji Dowódcy Pomorskiego Okręgu Wojskowego w Bydgoszczy o wypowiedzeniu skarżącemu stosunku służbowego zawodowej służby wojskowej było reaktywowanie stosunku służbowego.
Niemniej jednak J. K. w okresie od [...] października 2003 r. do [...] czerwca 2005 r. nie pełnił zawodowej służby wojskowej, lecz pozostawał w stosunku służbowym. Natomiast prawo do uposażenia, zgodnie z art. 76 ust. 1 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (Dz. U. Nr 179, poz. 1750, ze zm.) powstaje z dniem rozpoczęcia przez żołnierza zawodowego pełnienia zawodowej służby wojskowej. Odsetki ustawowe, stosownie do postanowień art. 75 ust. 3 tej ustawy pragmatycznej, przysługują w razie zwłoki w wypłacie uposażenia i innych należności od dnia, w którym uposażenie lub inna należność pieniężna stały się wymagalne.
Nie zgadzając się z tym rozstrzygnięciem J. K. wniósł odwołanie. W jego uzasadnieniu zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 75 ust. 3 ustawy pragmatycznej w związku z art. 156 § 1 pkt 2 kpa, polegającą na uznaniu, że wskutek stwierdzenia nieważności decyzji o wypowiedzeniu stosunku służbowego nie powstało po stronie odwołującego przywrócenie stanu poprzedniego, w którym miał w okresie pozostawania w stosunku służbowym prawo do wypłaty uposażenia w terminie do 10 każdego miesiąca kalendarzowego w tym okresie, a tym samym wypłacenie uposażeń po dacie powrotu do służby w formie skumulowanej odbyło się z zawinionym opóźnieniem organów wojskowych (a więc ze zwłoką). W rezultacie powyższego J. K. wniósł o zmianę zaskarżonej decyzji w całości i przyznanie odsetek ustawowych od wypłaconych po terminie wymagalności uposażeń. Po rozpatrzeniu złożonego odwołania organ II instancji uznał, że nie może ono być uwzględnione.
W uzasadnieniu zajętego stanowiska organ odwoławczy wyjaśnił, że decyzja o zwolnieniu skarżącego z zawodowej służby wojskowej, które nastąpiło w dniu [...] września 2003 r. została wyeliminowana z obrotu prawnego poprzez stwierdzenie jej nieważności. W rezultacie powyższego stosunek służbowy został reaktywowany. Niemniej jednak zainteresowany w okresie od [...] października 2003 r. (tj. następnego dnia po zwolnieniu z zawodowej służby wojskowej) do dnia poprzedzającego stwierdzenie nieważności decyzji o zwolnieniu, jak trafnie przyjął organ I instancji, nie pełnił zawodowej służby wojskowej, albowiem w tym czasie, jako emeryt wojskowy, otrzymywał emeryturę z Wojskowego Biura Emerytalnego w Bydgoszczy, której zgodnie z uchwałą Sądu Najwyższego z dnia 11 września 2008 r., sygn. akt III UPZ 1/08, nie ma obowiązku zwrócić. Zdaniem organu odwoławczego, w świetle obowiązującego stanu prawnego, wynikającego z art. 76 ust. 1 ustawy pragmatycznej prawo do uposażenia powstaje z dniem rozpoczęcia przez żołnierza zawodowego pełnienia zawodowej służby wojskowej.
W rezultacie uposażenie za ten okres w ogóle skarżącemu nie przysługiwało. Organ II instancji uznał, że brak jest zatem podstaw do przyznania zainteresowanemu prawa do odsetek ustawowych. Skoro uposażenie za okres od dnia zwolnienia do dnia przywrócenia do służby nie przysługiwało, w rezultacie odsetki ustawowe za ten okres również się nie należą.
Skargę na decyzję Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w Bydgoszczy z dnia [...] lipca 2009 r. skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy złożył J. K. W jej uzasadnieniu wniósł o stwierdzenie nieważności ewentualnie o uchylenie zaskarżonej decyzji. W całości podtrzymał dotychczasowe zarzuty wywiedzione już w odwołaniu odnośnie naruszenia przepisów prawa materialnego, jak również naruszenia przepisów postępowania, których to uchybienie mogło, w ocenie skarżącego, mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
W odpowiedzi na skargę organ II instancji podtrzymał dotychczasowe stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w uzasadnieniu wyroku z dnia 3 listopada 2009 r. wyjaśnił, że kwestia określenia, czy i w jakich terminach stały się wymagalne świadczenia należne skarżącemu, a co za tym idzie, w jakim momencie organ wojskowy popadł w ewentualną zwłokę w wypłacie tych świadczeń, jest ściśle związana z kwestią oceny skutków, jakie wywarła decyzja Dowódcy Wojsk Lądowych z dnia [...] maja 2005 r., która stwierdziła nieważność decyzji Dowódcy Pomorskiego Okręgu Wojskowego z dnia [...] listopada 2002 r. wypowiadającej skarżącemu stosunek służbowy zawodowej służby wojskowej. W tym względzie Sąd I instancji podzielił pogląd prezentowany w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 lipca 2009 r. (sygn. akt I OSK 1455/08), że decyzja stwierdzająca nieważność nie stanowi wyłącznie deklaracji stanu istniejącego wcześniej i eliminującej skutki prawne wadliwej decyzji.
Decyzja taka tworzy również elementy nowego stanu prawnego, wywiera skutki w obrocie prawnym (elementy konstytutywne decyzji nieważnościowej). Decyzja nieważna wiąże do czasu stwierdzenia jej nieważności. Dopiero od dnia doręczenia stronom decyzji stwierdzającej nieważność ustaje okres obowiązywania decyzji dotkniętej nieważnością i obowiązywania domniemania jej legalności. Decyzja wypowiadająca skarżącemu stosunek zawodowej służby wojskowej wywołała skutek prawny w postaci rozwiązania stosunku służbowego. W efekcie skarżący został przeniesiony do rezerwy, a więc uzyskał status, z którym wiąże się prawo do odprawy i po spełnieniu odpowiednich przesłanek prawo do emerytury wojskowej. W tym samym czasie skarżący nie mógł mieć równocześnie statusu żołnierza zawodowego jak i statusu przeniesionego do rezerwy. W rezultacie dopóki w obrocie prawnym pozostawała decyzja wypowiadająca stosunek zawodowej służby wojskowej, dopóty nie powstawało roszczenie o zapłatę uposażenia za okres, który nastąpił po rozwiązaniu stosunku służbowego i uzyskania statusu przeniesionego do rezerwy.
Skoro roszczenie o wypłatę uposażenia za okres od rozwiązania stosunku zawodowej służby wojskowej do dnia przywrócenia tego stosunku ze skutkiem ex tunc powstało po stwierdzeniu nieważności decyzji wypowiadającej ten stosunek administracyjnoprawny, to brak jest podstaw uzasadniających przyjęcie, że zostały spełnione przesłanki prawa do odsetek, o których mowa w art. 75 ust. 3 ustawy pragmatycznej, za każdy miesiąc okresu, w którym skarżący miał status przeniesionego do rezerwy. Ze względu na powyższe uznając, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Sąd oddalił skargę.
Skargę kasacyjną od tego wyroku wniósł J. K. W złożonej skardze zarzucił kwestionowanemu rozstrzygnięciu naruszenie przepisów:
- - prawa materialnego, tj.: art. 75 ust. 3 ustawy z 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (Dz. U. nr 179, poz. 1750), przez błędną jego wykładnię i niewłaściwe zastosowanie (art. 174 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi) przez naruszenie art. 7 i 2 Konstytucji, oraz
- - przepisów postępowania, które to uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi), tj. naruszenie art. 106 § 2 i § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi przez uniemożliwienie skarżącemu złożenia w pełni wyjaśnienia, złożenia wniosku, oraz sugerowanie skarżącemu z góry o bezzasadności skargi przez sędziego ze składu Sądu podczas rozpoczęcia wystąpienia skarżącego.
Wskazując na powyższe podstawy kasacyjne, strona skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Bydgoszczy do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej strona rozwinęła argumentację na poparcie postawionych przez siebie zarzutów.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.) Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod uwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. Naczelny Sąd Administracyjny kontroluje zgodność zaskarżonego orzeczenia z prawem materialnym i procesowym w granicach skargi kasacyjnej. W przedmiotowej sprawie nie zachodzą przesłanki nieważności postępowania określone w art. 183 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Skarga kasacyjna nie zawiera uzasadnionych zarzutów. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy dokonał właściwej wykładni i prawidłowo zastosował przepis ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (Dz. U. Nr 179, poz. 1750, ze zm.).
W skardze kasacyjnej skarżący zarzucił przede wszystkim błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 75 ust. 3 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych. W związku z tym zarzutem należy zwrócić uwagę, że naruszenia prawa materialnego przez niewłaściwe zastosowanie polega na pominięciu obowiązującego przepisu, który powinien być zastosowany w konkretnej sprawie. Wadliwość tej postaci naruszenia prawa sprowadza się więc w istocie do wadliwego wyboru przez sąd orzekający normy prawnej lub mylnej subsumcji. Natomiast naruszenie prawa materialnego będące następstwem błędnej jego wykładni należałoby natomiast określić jako nadanie innego znaczenia treści zastosowanego przepisu, czyli polega ono na mylnym zrozumieniu poszczególnego zwrotu lub treści i tym samym znaczenia danego przepisu lub też tylko terminu występującego w jego treści.
Istota zagadnienia w rozpoznawanej sprawie sprowadza się do ustalenia, czy żołnierzowi zawodowemu zwolnionemu z zawodowej służby wojskowej, a następnie przywróconemu do służby w wyniku stwierdzenia nieważności decyzji o wypowiedzeniu stosunku służbowego zawodowej służby wojskowej, przysługują odsetki od uposażenia wypłaconego po przywróceniu do wojskowej służby zawodowej za okres obowiązywania decyzji o zwolnieniu ze służby. Podkreślić przy tym trzeba, że decyzja stwierdzająca nieważność innej decyzji jest aktem o charakterze deklaratoryjnym, działającym z mocą wsteczną (ex tunc). Jednakże należy również uwzględnić, że decyzja stwierdzająca nieważność nie stanowi wyłącznie deklaracji stanu istniejącego wcześniej, lecz tworzy elementy nowego stanu prawnego i wywiera jeszcze inne skutki w obrocie prawnym. Następuje to od dnia wejścia jej do obrotu prawnego, a zatem doręczenia jej stronom postępowania nadzorczego, bowiem dopiero wówczas ustaje domniemanie prawidłowości decyzji dotkniętej wadą nieważności.
Moc decyzji stwierdzającej nieważność innej decyzji wywiera skutki nie tylko wstecz, ale również i na przyszłość. Tym samym usunięcie z obrotu prawnego nieważnej decyzji nie powoduje absolutnego przywrócenia stanu prawnego, lecz ma dopiero prowadzić do usunięcia licznych następstw jej obowiązywania (por. wyroki NSA: z dnia 10 grudnia 2009 r., sygn. akt I OSK 212/09, z dnia 14 grudnia 2009 r., sygn. akt I OSK 581/09).
Przenosząc tę tezę na grunt rozpoznawanej sprawy stwierdzić należy, że decyzja Dowódcy Pomorskiego Okręgu Wojskowego w Bydgoszczy z dnia [...] listopada 2002 r., chociaż dotknięta była ciężką wadą prawną, to jednak do czasu stwierdzenia jej nieważności zachowywała moc erga omnes i korzystała z domniemania ważności, wywołując określone skutki prawne. W jej następstwie doszło bowiem z jednej strony do zwolnienia skarżącego z zawodowej służby wojskowej, z drugiej zaś strony doprowadziła ona również, w związku z wymaganymi latami służby, do nabycia przez niego prawa do emerytury wojskowej. W okresie obowiązywania decyzji o wypowiedzeniu stosunku zawodowej służby wojskowej skarżący nie był czynnym żołnierzem zawodowym, miał zaś status żołnierza przeniesionego do rezerwy i zarazem emeryta wojskowego, a zatem nie przysługiwało mu prawo do uposażenia, gdyż prawo to przysługuje żołnierzowi zawodowemu pełniącemu służbę wojskową (art. 76 ust. 1 o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych).
Zgodnie z art. 19 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, za pełniącego służbę wojskową uważa się żołnierza na stanowisku służbowym w jednostce wojskowej, w rezerwie kadrowej oraz w dyspozycji. Do kręgu tych żołnierzy nie należą więc żołnierze zawodowi przeniesieni do rezerwy oraz emeryci wojskowi. Tym samym po stronie skarżącego w okresie, gdy był emerytem wojskowym, nie mogło powstać roszczenie o wypłatę uposażenia za czas do przywrócenia go do służby. Decyzja stwierdzająca nieważność decyzji o zwolnieniu skarżącego ze służby nie wywołała też bezpośrednio żadnych skutków prawnych w zakresie przysługującego mu zaopatrzenia emerytalnego, chociaż sama decyzja o zwolnieniu żołnierza zawodowego ze służby stanowi podstawę do jego uzyskania (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 grudnia 2009 r. sygn. akt I OSK 581/09; wyrok Sądu Najwyższego z dnia 11 września 2008 r. sygn. akt III UZP 1/08).
Skoro roszczenie o wypłatę uposażenia za okres od dnia rozwiązania stosunku zawodowej służby wojskowej do dnia przywrócenia tego stosunku służbowego ze skutkiem ex tunc może, co do zasady, powstać dopiero po stwierdzeniu nieważności decyzji wypowiadającej ten stosunek służbowy, to nie ma podstawy do przyjęcia, że zostały spełnione przesłanki nabycia prawa do odsetek za każdy miesiąc okresu, w którym żołnierz miał status przeniesionego do rezerwy, a o których to odsetkach mowa w art. 75 ust. 3 omawianej ustawy (por. też wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 marca 2010 r. sygn. akt I OSK 1322/09, niepubl.).
Ze względu na postawione w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia przez Sąd I instancji art. 106 § 2 i 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.) wyjaśnić jeszcze należy, że powyższy zarzut jest chybiony przede wszystkim z tego powodu, że w skardze kasacyjnej nie wykazano istnienia takiego związku pomiędzy powołanymi przepisami i przedmiotem niniejszej sprawy, który prowadziłby do wniosku, że zarzucane Sądowi I instancji ewentualne uchybienia procesowe mogły mieć istotny wpływ na wynik rozpoznanej przezeń sprawy.
Wskazać bowiem należy, że zgodnie z art. 174 pkt. 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, w przypadku podniesienia zarzutu uchybienia przez Sąd I instancji przepisom postępowania, niezbędne jest uprawdopodobnienie, że zarzucane naruszenia procesowe mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Tylko bowiem naruszenie przepisów postępowania o takim charakterze może skutecznie podważyć zaskarżone skargą kasacyjną rozstrzygnięcie sądu I instancji. Niezależnie od tego braku należy stwierdzić, że zarzut powyższy jest także niezasadny merytorycznie. Jak wynika z akt sprawy zaskarżony wyrok zapadł w oparciu o materiał dowodowy zgromadzony w sposób wystarczający do podjęcia rozstrzygnięcia w sprawie, a zatem brak było podstaw do zarzucania Sądowi I instancji, że naruszył on przepisy art. 106 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
W szczególności, jak wynika z akt sprawy, skarżący przedstawił swoje stanowisko w pisemnym oświadczeniu dodatkowo złożonym do akt sprawy na rozprawie. Skarżący miał również, jak wynika z protokołu rozprawy, możliwość osobistego złożenia wyjaśnień na rozprawie. Uczynił to podtrzymując złożoną skargę oraz wnosząc o zwrot kosztów podróży. Zgodnie natomiast z treścią art. 106 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to możliwe do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużania postępowania w sprawie. W analizowanym przypadku nie był zgłaszany w postępowaniu przed Sądem Wojewódzkim żaden wniosek dowodowy, a Sąd I instancji nie znalazł podstaw do przeprowadzania postępowania dowodowego z urzędu. Wyjaśnić należy, że przeprowadzenie postępowania dowodowego przez sąd administracyjny z urzędu jest uprawnieniem tego Sądu a nie obowiązkiem.
Samo zatem nieprzeprowadzenie z urzędu postępowania dowodowego, bez powiązania z innym zarzutem mającym podstawę w art. 174 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, nie może być w związku z tym skutecznym przedmiotem zarzutu kasacyjnego.
Biorąc powyższe rozważania pod uwagę Naczelny Sąd Administracyjny stanął na stanowisku, że Sąd I instancji we właściwie przeprowadzonym przewodzie sądowym prawidłowo ustalił, że w rozpatrywanej sprawie nie zostały spełnione przesłanki z art. 75 ust. 3 ustawy pragmatycznej uprawniające skarżącego do żądania wypłaty odsetek z tytułu zwłoki w wypłacie uposażenia i w konsekwencji Sąd I instancji właściwe zastosował powołane przepisy. W tej sytuacji zaskarżony wyrok należało uznać za prawidłowy, a postawione w skardze kasacyjnej zarzuty za nieusprawiedliwione.
Mając powyższe na względzie Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.) orzekł jak w sentencji.