Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnegoz 1 sierpnia 2017 r., sygn. akt I OSK 2796/15

Uzasadnienie

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach (dalej również: Sąd I instancji; Sąd, WSA w Gliwicach) wyrokiem z dnia 6 maja 2015 r. sygn. akt II SA/Gl 1439/14, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 [aktualnie: Dz.U. z 2017 r., poz.1369], z późn. zm. – dalej: P.p.s.a.), oddalił skargę E. D. i J. P. (dalej również: skarżący; skarżący kasacyjnie; strona skarżąca) na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. (dalej również: Kolegium; organ odwoławczy; organ II instancji) z dnia [...] września 2014 r. znak [...], utrzymującą w mocy decyzję Starosty B. (dalej również: Starosta; organ I instancji) z dnia [...] lipca 2014 r., wydaną w przedmiocie odmowy rejestracji pojazdu w wyniku wznowienia postępowania.

Wyrok ten zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy, przyjętym przez WSA w Gliwicach.

W dniu 7 września 2009 r. E. D. i J. P. złożyli do Starosty B. wniosek o zarejestrowanie samochodu marki F., przedkładając m.in.: 1) "fakturę VAT Marża nr [...] wystawioną przez A. »[...]«, D. P. (...)";

1. 2) "umowę kupna-sprzedaży z dnia 6 sierpnia 2009 r., zawartą w N. pomiędzy O. N. a A. »[...]« D. P.";
2. 3) niemiecki dowód rejestracyjny samochodu wraz z tłumaczeniem;
3. 4) niemiecką kartę pojazdu serii [...] wraz z tłumaczeniem.

Ostateczną decyzją z dnia [...] września 2009 r. Starosta B. na podstawie art. 73 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym (Dz.U. z 2005 r. nr 108, poz. 908, z późn. zm. – dalej: Prawo o ruchu drogowym) zarejestrował pojazd marki F., nr nadwozia [...], wydając przy tym dowód rejestracyjny seria i numer [...], tablice rej. nr [...] i znak legalizacyjny nr [...].

W dniu 9 czerwca 2014 r. do Starosty wpłynął sprzeciw Prokuratora Prokuratury Okręgowej w Gliwicach (dalej również: Prokurator), w którym wniesiono o wznowienie postępowania na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego (dalej: K.p.a.) oraz uchylenie decyzji z dnia [...] września 2009 r. i orzeczenie o odmowie rejestracji pojazdu. W uzasadnieniu Prokurator podał, że w toku nadzorowanego przez Prokuraturę Okręgową w Gliwicach śledztwa o sygn. akt [...], stwierdzono że zagraniczne dokumenty w postaci dowodu rejestracyjnego i karty pojazdu, na podstawie których została wydana decyzja o rejestracji pojazdu na wniosek J. P. i E. D., są fałszywe.

Nadto wyjaśnił, że ustalenie to dokonane zostało na podstawie opinii biegłego z zakresu badań technicznych dokumentów z dnia [...] kwietnia 2011 r. nr [...], z której wynika, że fałszerstwo nastąpiło przez podrobienie. Prokurator wyjaśnił, że zarzut posłużenia się tymi dokumentami jako prawdziwymi – czyn z art. 270 § 1 Kodeksu karnego (dalej: K.k.) – przedstawiono D. P. i postępowanie przygotowawcze jest w toku. Prokurator stwierdził również, że podrobienie dokumentów służących rejestracji pojazdu jest w świetle opinii biegłego Komendy Wojewódzkiej Policji w K. niewątpliwe i nosi cechy oczywistości. Ponadto podniósł, że zachodzi konieczność zapobieżenia poważnej szkodzie w interesie społecznym, co uzasadnia wznowienie postępowania w trybie art. 145 § 2 K.p.a.

Starosta B. postanowieniem z dnia [...] czerwca 2014 r., podjętym na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 i 5, art. 149 § 1 i art. 150 § 1 K.p.a., wznowił z urzędu postępowanie zakończone decyzją ostateczną z dnia [...] września 2009 r., powołując się na fakt ujawnienia nowych okoliczności, nieznanych organowi w dniu rejestracji pojazdu, a wynikających ze sprzeciwu Prokuratora. Następnie decyzją z dnia [...] lipca 2014 r., podjętą na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 i 5, art. 145 § 2 i art. 151 § 1 pkt 2 K.p.a. oraz art. 72 i art. 73 Prawa o ruchu drogowym, Starosta uchylił decyzję z dnia [...] września 2009 r. i odmówił rejestracji przedmiotowego pojazdu. W uzasadnieniu, omawiając treść sprzeciwu Prokuratora z dnia [...] czerwca 2014 r., Starosta stwierdził, że decyzja dotychczasowa została wydana na podstawie sfałszowanego niemieckiego dowodu rejestracyjnego, w związku z czym należało ją uchylić, ponieważ utrzymanie decyzji o rejestracji może spowodować poważną szkodę dla interesu społecznego.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B., w wyniku rozpatrzenia odwołania skarżących, decyzją z dnia [...] września 2014 r. utrzymało w mocy decyzję Starosty. Kolegium uznało, że sfałszowanie karty pojazdu i dowodu rejestracyjnego jest ewidentne, zaś skoro pochodzenie pojazdu jest nieznane interes publiczny wymaga, aby takiego pojazdu bez kompletu ważnych dokumentów nie rejestrować. Kolegium wyjaśniło też, że skoro strona skarżąca nie złożyła dokumentów niezbędnych do rejestracji pojazdu na podstawie art. 72 i art. 73 Prawa o ruchu drogowym (Dz.U. z 2012 r., poz. 1137, z późn. zm.), to decyzja Starosty jest merytorycznie trafna, gdyż spełnione zostały przesłanki wznowieniowe z art. 145 § 1 pkt 1, 2 lub 5 K.p.a., a ponadto nie upłynął 5-letni okres, o którym mowa w art. 146 K.p.a.

W skardze na decyzję Kolegium E. D. i J. P., ponawiając dotychczasowe zarzuty i argumentację, wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji. W toku rozprawy sądowej pełnomocnik skarżących dodatkowo złożył do akt kopię wyroku zaocznego Sądu Rejonowego w Wodzisławiu Śląskim (dalej: SR w Wodzisławiu Śl.) z dnia [...] kwietnia 2015 r. sygn. akt [...], wnosząc o przeprowadzenie dowodu z tego dokumentu dla ustalenia, że skarżący nabyli własność przedmiotowego pojazdu najpóźniej od dnia 1 września 2012 r.

Prokurator Prokuratury Okręgowej w Gliwicach złożył też do akt kopię wyroku Sądu Rejonowego w Raciborzu (dalej: SR w Raciborzu) z dnia [...] lutego 2013 r. sygn. akt [...] dla wykazania, że prawomocnym wyrokiem skazano A. L. za przestępstwo podrobienia umowy kupna-sprzedaży przedmiotowego pojazdu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w trybie art. 106 § 3 P.p.s.a. dopuścił dowód z odpisu wyroku zaocznego SR w Wodzisławiu Śl. z dnia [...] kwietnia 2015 r. sygn. akt [...] oraz z kopii wyroku SR w Raciborzu z dnia [...] lutego 2013 r. sygn. akt [...].

W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia WSA w Gliwicach stwierdził, że Starosta zasadnie wznowił postępowanie w sprawie rejestracji przedmiotowego pojazdu, uznając na podstawie art. 145 § 2 K.p.a., że sfałszowanie dokumentów ma charakter oczywisty, dokonana zaś na podstawie tych dowodów rejestracja stwarza zagrożenie dla interesu społecznego.

Sąd I instancji zaznaczył, że orzekające w sprawie organy oparły się jedynie na treści sprzeciwu Prokuratora, w którym powołano się na ekspertyzę wykonaną w Laboratorium Kryminalistycznym KWP w K. stwierdzającą, że ekspert nie ma wątpliwości, co do faktu podrobienia dokumentów w sprawie przedmiotowego pojazd – w postaci przedłożonych do rejestracji niemieckiego dowodu rejestracyjnego i karty pojazdu. Zarazem Sąd zwrócił uwagę na to, że tezę o oczywistości sfałszowania dokumentów służących rejestracji pojazdu podzielił Prokurator we wniesionym sprzeciwie, jednak do sprzeciwu nie dołączono ani odpisu samej ekspertyzy, ani też wyciągu z tego dokumentu w rozumieniu art. 76a § 1 K.p.a. Zdaniem Sądu, który w tym względzie powtórzył pogląd Kolegium, sami skarżący w istocie nie mają wątpliwości co do sfałszowania dowodu rejestracyjnego i karty pojazdu, o czym świadczy ich postawa w postępowaniu oraz treść dołączonego do odwołania pozwu o ustalenie prawa własności przedmiotowego pojazdu, gdyż wytoczenie powództwa byłoby zupełnie niezrozumiałe i zbędne, gdy skarżący kwestionowali okoliczności, podniesione w sprzeciwie.

Sąd I instancji nie zgodził się z zarzutami skargi dotyczącymi naruszenia art. 10 § 1 K.p.a., jak i zachodzenia podstaw do zawieszenia postępowania do czasu prawomocnego zakończenia procesu cywilnego o ustalenie prawa własności przedmiotowego pojazdu. Sąd zwrócił uwagę na to, że osoba ubiegająca się o rejestrację pojazdu winna przedłożyć wszelkie niezbędne – a prawidłowe nie tylko pod względem formalnym, ale także zgodne ze stanem faktycznym – dokumenty, wymienione w art. 72 ust. 1 Prawa o ruchu drogowym oraz § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 22 lipca 2002 r. w sprawie rejestracji i oznaczania pojazdów (Dz.U. z 2007 r. nr 186, poz. 1322, z późn. zm. – dalej: rozporządzanie) obowiązującego w dacie złożenia wniosku.

Sąd stwierdził, że skarżący, jako nabywcy pojazdu, przedłożyli przy jego rejestracji fakturę VAT wystawioną przez podmiot, który nie wykazał się tytułem prawnym do pojazdu, gdyż sfałszowanie umowy sprzedaży zostało stwierdzone prawomocnym wyrokiem karnym. Zdaniem Sądu narusza to § 4 ust. 2 powołanego rozporządzenia, skoro zawarte w dowodzie własności pojazdu dane odnoszące się do zbywcy pojazdu, dołączone do wniosku o rejestrację, są niezgodne z danymi właściciela zawartymi w dowodzie rejestracyjnym i karcie pojazdu. Idąc dalej, Sąd stwierdził, że prawomocny wyrok karny, wydany w sprawie o sygn. akt [...], podważa tytuł prawny skarżących do przedmiotowego pojazdu, bowiem umowa dołączona do wniosku o rejestrację przedmiotowego pojazdu, która stanowiła wówczas dowód własności okazała się podrobiona. W tym zakresie Sąd wyjaśnił, że skarżący nabyli pojazd od osoby, która nie była ujawniona w dowodzie rejestracyjnym i karcie pojazdu jako właściciel, co wymagało wykazania następstwa prawnego po kolejnych właścicielach.

Ponadto Sąd zaznaczył, że prawomocny wyrok skazujący ma walor wiążący sąd administracyjny, co do faktu popełnienia przestępstwa (art. 11 P.p.s.a.). Zarazem Sąd, powołując się na stanowisko orzecznictwa, zastrzegł, że nie ma znaczenia to, że prawomocny wyrok karny, skazujący za przestępstwo podrobienia umowy sprzedaży przedmiotowego pojazdu, zapadł wobec osoby niebędącej stroną niniejszego postępowania, jak również został ujawniony już po wydaniu zaskarżonej decyzji. W ocenie Sądu, fakt wydania tego wyroku, skoro został ujawniony przez Prokuratora w toku rozprawy sądowej, obligował sąd administracyjny do uwzględnienia jego treści – po przeprowadzeniu dowodu uzupełniającego w trybie art. 106 § 3 P.p.s.a.

Zdaniem WSA w Gliwicach prawomocny wyrok karny w sprawie o sygn. [...] ma podwójne znaczenie w niniejszej sprawie, gdyż przede wszystkim jednoznacznie potwierdza stanowisko organów administracji co do oczywistości sfałszowania dowodu rejestracyjnego i karty pojazdu, a ponadto wyrok ten zapadł przed wznowieniem postępowania administracyjnego. Stąd też zdaniem Sądu, nawet gdyby – wobec uprzedniego braku wyroku co do podrobienia dowodu rejestracyjnego i karty pojazdu – podzielić stanowisko skarżących co do niezachodzenia przesłanek wznowienia z art. 145 § 2 K.p.a., to przy ponownym rozpoznaniu sprawy nie mogłoby dojść do jej innego rozstrzygnięcia, gdyż postanowienie o wznowieniu postępowania nie zawęża podstaw wznowienia i obliguje organ do zbadania sprawy na gruncie wszystkich podstaw wskazanych w art. 145 § 1 K.p.a., co wynika z art. 149 § 2 K.p.a.

Odnosząc się do pozostałych zarzutów skargi, Sąd I instancji podzielił tezę wyrażoną przez organ II instancji, że zarejestrowanie na podstawie podrobionych dokumentów wielu samochodów ma wymiar społeczny i stanowi także poważne zagrożenie dla interesu społecznego, którego w inny sposób niż poprzez uchylenie rejestracji nie da się uniknąć. Na uzasadnienie wniosku dotyczącego aspektów społecznych powyższych okoliczności i skutków dla praworządności Sąd odwołał się do argumentacji zawartej w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 listopada 2010 r. sygn. akt I OSK 134/10 (mimo odmiennych okoliczności sprawy).

Co do faktu wydania przez SR w Wodzisławiu Śl. wyroku z dnia [...] kwietnia 2015 r. sygn. akt [...], ustalającego nabycie przez skarżących własności przedmiotowego pojazdu najpóźniej z dniem 1 września 2012 r., Sąd I instancji wyjaśnił, że po uprawomocnieniu tego wyroku może on stanowić podstawę do ubiegania się przez skarżących o ponowną rejestrację. Zarazem Sąd zastrzegł, że zapadnięcie tego wyroku już po wydaniu zaskarżonej decyzji i brak przymiotu prawomocności, nie mógł skutkować uchyleniem kwestionowanej decyzji, skoro wykazanie tytułu prawnego winno nastąpić na etapie złożenia wniosku o rejestrację pojazdu.

W skardze kasacyjnej od wyroku WSA w Gliwicach z dnia 6 maja 2015 r. E. D. i J. P., zaskarżając to orzeczenie w całości, wnieśli o jego uchylenie i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania.

W ramach powołanej podstawy procesowej skargi kasacyjnej, skarżący sformułowali następujące zarzuty naruszenia przepisów postępowania:

1. 1) 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w zw. z art. 138 § 1 pkt 2 K.p.a. poprzez nieuchylenie decyzji organu II instancji, w sytuacji gdy w toku postępowania administracyjnego organy obu instancji dopuściły się naruszenia przepisów prawa procesowego, tj. art. 7, art. 77 § 1, art. 10 § 1, art. 145 § 1 pkt 1, 2 i 5 oraz art. 145 § 2 K.p.a.;
2. 2) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w zw. z art. 138 § 2 K.p.a. poprzez nieuwzględnienie braku ewentualnego uchylenia decyzji organu I instancji w całości i nieprzekazania sprawy do ponownego rozpoznania organowi I instancji, w sytuacji gdy organy obydwu instancji dopuściły się naruszenia przepisów prawa procesowego, tj. art. 7, art. 77 § 1, art. 10 § 1, art. 145 § 1 pkt 1, 2 i 5 oraz art. 145 § 2 K.p.a.;
3. 3) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w zw. z art. 7 oraz art. 77 § 1 K.p.a. poprzez nieuwzględnienie braku wyjaśnienia i niezbadanie przez organy obydwu instancji wszystkich okoliczności mających istotne znaczenie w sprawie, w szczególności w zakresie ustalenia prawdziwości dowodów i twierdzeń, na podstawie których ustalono stan faktyczny sprawy;
4. 4) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 K.p.a. poprzez "nieuwzględnienie niemającego potwierdzenia w aktach postępowania administracyjnego ustalenia" dokonanego przez organy obydwu instancji, że w sprawie bezsprzeczne jest, iż dowody na których podstawie ustalono istotne dla sprawy okoliczności faktyczne, okazały się fałszywe;
5. 5) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w zw. z art. 145 § 2 K.p.a. poprzez "nieuwzględnienie błędnego uznania" organów obydwu instancji faktu oczywistości sfałszowania dowodu lub popełnienia przestępstwa oraz uznania, że wznowienie postępowania jest niezbędne dla uniknięcia poważnej szkody dla interesu społecznego;
6. 6) art. 3 § 1 w zw. z art. 106 § 3 P.p.s.a. poprzez oparcie zaskarżonego rozstrzygnięcia na ustaleniach dokonanych przez Sąd w związku z przeprowadzeniem uzupełniającego postępowania dowodowego, przy zaniechaniu kontroli i oceny działania organów z punktu widzenia zgodności z prawem, tj. dokonanie rekonstrukcji stanu faktycznego sprawy, który odbiega od stanu ustalonego i znajdującego potwierdzenie w aktach postępowania administracyjnego.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej strona podniosła, że Sąd I instancji nie wyciągnął należytych wniosków ze stwierdzonej okoliczności niezapoznania się przez organy obydwu instancji nawet z fragmentem dokumentu, który uznały za szczególnie istotny w sprawie – ekspertyzy kryminalistycznej potwierdzającej fakt podrobienia dokumentów w sprawie przedmiotowego pojazdu, na którą powołał się Prokurator w sprzeciwie z dnia 9 czerwca 2014 r., w sytuacji gdy w aktach postępowania administracyjnego brak jest dokumentów potwierdzających okoliczności powoływane przez organy administracyjne.

Skarżący podnieśli, że tego rodzaju uchybienie stanowiło naruszenie powołanych przepisów postępowania, czego jednakże Sąd w zaskarżonym wyroku nie stwierdził, a co więcej – wydając zaskarżony wyrok, Sąd nie uwzględnił również naruszenia przez organy prowadzące postępowanie przepisów art. 145 § 1 pkt 1, 2 i 5 K.p.a. w związku z tym, że w chwili wydawania decyzji przez organy obu instancji, w toku prowadzonego postępowania administracyjnego, nie stwierdzono zaistnienia przesłanek wznowienia postępowania rejestracyjnego. Ich zdaniem Sąd nie uwzględnił również naruszenia przez organy prowadzące postępowanie w sprawie art. 145 § 2 K.p.a., skoro organy dokonały ustalenia istotnych dla sprawy okoliczności wyłącznie na podstawie ekspertyzy sporządzonej na potrzeby prowadzonego postępowania przygotowawczego, jednakże całkowicie zaniechały zapoznania się z nią, w konsekwencji czego oparły swe ustalenia wyłącznie na treści pisma Prokuratora.

Idąc dalej, podnieśli, że Sąd w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku bezzasadnie przyjął, że oczywistość fałszerstwa dokumentów przedłożonych w toku postępowania rejestracyjnego przedmiotowego samochodu została również przyjęta przez samych skarżących. W tym względzie podali, że wobec kwestionowania przez organy administracji statusu prawnego nabytego przez nich pojazdu skarżący całkowicie zasadnie podjęli stosowne działania, aby ustalić ich tytuł prawny do pojazdu, z wykorzystaniem powództwa wniesionego w trybie art. 189 K.p.c., co jednak nie może stanowić podstawy dla uznania, że fałszerstwo dokumentów jest oczywiste w rozumieniu art. 145 § 2 K.p.a. Ich zdaniem Sąd pominął fakt, że o oczywistości fałszerstwa dokumentu, stanowiącej podstawę wznowienia postępowania administracyjnego, można mówić jedynie wówczas, gdy fałszerstwo to nie jest jeszcze potwierdzone prawomocnym wyrokiem sądu czy też decyzją ostateczną właściwego organu i wtedy podstawę wznowienia postępowania stanowi art. 145 § 2 K.p.a., jeśli jednak fałszerstwo zostało stwierdzone wyrokiem sądu albo decyzją organu – o czym organ powziął wiedzę, wznawiając postępowanie – podstawę wznowienia stanowi art. 145 § 1 pkt 1 i 5 K.p.a.

Kwestionując wystąpienie przesłanki wznowienia postępowania rejestracyjnego, zarzucili Sądowi brak uwzględnienia tej okoliczności. Argumentowali, że brak było podstaw do przyjęcia, że dokumenty przedłożone w toku postępowania rejestracyjnego zostały sfałszowane w sposób oczywisty, skoro bez dokonania szczegółowej analizy nie było możliwe stwierdzenie ich autentyczności.

Skarżący nie zgodzili się również ze stanowiskiem Sądu, aprobującym zapatrywanie organu odwoławczego co do tego, że wznowienie postępowania rejestracyjnego było niezbędne dla uniknięcia poważnej szkody dla interesu społecznego.

Uzasadniając zarzut naruszenia przez Sąd I instancji przepisu art. 3 § 1 w zw. z art. 106 § 3 P.p.s.a., podkreślili, że przepis art. 106 § 3 P.p.s.a. nie może służyć do rekonstrukcji stanu faktycznego koniecznego do załatwienia sprawy administracyjnej, ponieważ sąd przeprowadza jedynie kontrolę działania organu administracji, tymczasem kluczową kwestią, która przesądziła o oddaleniu skargi, było ustalenie przez Sąd I instancji stanu faktycznego na podstawie dowodu dopuszczonego w postępowaniu sądowym jako uzupełniającego, tj. prawomocnego wyroku w sprawie o sygn. akt [...], w którym SR w Raciborzu uznał oskarżonego za winnego popełnienie przestępstwa z art. 270 § 1 K.k., w tym sfałszowania umowy sprzedaży samochodu nabytego następnie przez skarżących. Podkreślili, że okoliczność ta nie została ujawniona w toku wznowionego postępowania administracyjnego, tym samym nie stanowiła podstawy rozstrzygnięć wydawanych w przedmiotowej sprawie administracyjnej.

Zdaniem skarżących, skoro Sąd, rozstrzygając sprawę, w głównej mierze oparł się na dokumencie dopuszczonym jako dowód w uzupełniającym postępowaniu dowodowym, to de facto dokonał ponownego ustalenia stanu faktycznego sprawy. W ocenie skarżących kasacyjnie, skoro rozstrzygnięcia organów administracji zostały wydane bez powołania się na konkretny dokument, który mógłby potwierdzić założenia przyjęte przez te organy – co do oczywistej fałszywości dokumentów przedstawionych do rejestracji pojazdu i równoczesnej niezbędności wznowienia postępowania – to tym samym Sąd I instancji dokonał rekonstrukcji stanu faktycznego, opierając go na dokumencie nieznanym organom administracji, podczas gdy Sąd uprawniony był jedynie do zbadania legalności działania organów w świetle okoliczności istniejących w czasie rozstrzygania sprawy przez te organy.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 183 § 1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny (dalej również: NSA) rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod uwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W przedmiotowej sprawie nie zachodzą przesłanki nieważności postępowania określone w art. 183 § 2 P.p.s.a., wobec czego Naczelny Sąd Administracyjny skontrolował zgodność z prawem zaskarżonego orzeczenia jedynie w granicach zakreślonych w skardze kasacyjnej.

W świetle art. 174 P.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie, 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W niniejszej sprawie strona skarżąca powołała procesową podstawę skargi kasacyjnej.

Po rozpoznaniu przedmiotowej sprawy w tak określonych granicach, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw i żaden z przedstawionych w niej zarzutów nie zasługiwał na uwzględnienie.

W skardze kasacyjnej podniesione zostały zarzuty dotyczące naruszenia przez Sąd I instancji przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w powiązaniu odpowiednio – odrębnie dla każdego zarzutu – z art. 138 § 1 pkt 2 K.p.a., art. 138 § 2 K.p.a., art. 7 i art. 77 § 1 K.p.a., art. 145 § 1 pkt 1 K.p.a., art. 145 § 2 K.p.a., a także naruszenia przepisu art. 3 § 1 w zw. z art. 106 § 3 P.p.s.a.

Skarżący kasacyjnie uważają, że Sąd I instancji, oddalając skargę, dopuścił do naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w powiązaniu z wyszczególnionymi przepisami procedury administracyjnej, w tym art. 145 § 1 pkt 1 oraz art. 145 § 2 K.p.a., poprzez zaaprobowanie ustaleń faktycznych tych organów co do okoliczności stanowiących podstawę do wznowienia postępowania, tj. faktu przedstawienia fałszywych (podrobionych) dokumentów w sprawie rejestracji przedmiotowego pojazdu, na którą powołał się Prokurator Prokuratury Okręgowej w Gliwicach w sprzeciwie z dnia 9 czerwca 2014 r., w sytuacji gdy w aktach postępowania administracyjnego brak jest dokumentów potwierdzających okoliczności powoływane przez organy administracyjne.

Skarżący podnoszą w tym zakresie, że organy dokonały ustalenia istotnych dla sprawy okoliczności wyłącznie na podstawie ekspertyzy sporządzonej na potrzeby prowadzonego postępowania przygotowawczego, jednakże całkowicie zaniechały zapoznania się z nią, w konsekwencji czego oparły swe ustalenia wyłącznie na treści pisma Prokuratora, naruszając tym samym przepisy art. 7, art. 77 § 1, art. 10, art. 145 § 1 pkt 1, 2 i 5 oraz art. 145 § 2 K.p.a.

W odpowiedzi na takie zarzuty należy podkreślić, że Sąd I instancji dostrzegł uchybienia procesowe organów administracyjnych w zakresie dotyczącym przeprowadzenia postępowania dowodowego, jednakże nie uznał ich za tego rodzaju naruszenie, które uzasadniałoby wyeliminowanie z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji, względnie także decyzji organu I instancji. Sąd podzielił stanowisko Kolegium co do oczywistości sfałszowania zagranicznych dokumentów w postaci dowodu rejestracyjnego i karty pojazdu, którego dotyczy postępowanie. Trafnie też podniósł, że skarżący również nie mają wątpliwości co do takiego stanu rzeczy, o czym świadczy wytoczenie powództwa o ustalenie prawa własności do przedmiotowego pojazdu. Powodem wznowienia postępowania był fakt przedstawienia przy rejestracji pojazdu sfałszowanych dokumentów, którymi ostatecznie – jak wykazało uzupełniające postępowanie dowodowe przeprowadzone przez Sąd I instancji – okazały się nie tylko zagraniczne dokumenty w postaci dowodu rejestracyjnego i karty pojazdu, ale również umowa sprzedaży pomiędzy niemieckim zbywcą pojazdu a podmiotem, od którego następnie skarżący zakupili przedmiotowy samochód.

Została zatem w tej sprawie – wbrew stanowisku skarżących – spełniona przesłanka z art. 145 § 1 pkt 1 K.p.a. Ustalenia odnoszące się do przedstawionych przy rejestracji pojazdu dowodu rejestracyjnego i karty pojazdu, jakkolwiek dokonane przez organy na podstawie dowodu pośredniego – tj. sprzeciwu Prokuratora z dnia 3 czerwca 2014 r., odnoszącego się w swej treści do opinii kryminalistycznej z dnia [...] kwietnia 2011 r. – ostatecznie pomimo braku weryfikacji dowodu w postaci opinii, na którą powołał się Prokurator, były jednak zgodne z obiektywnym stanem rzeczy, którego skarżący w żaden sposób skutecznie nie podważyli. Oczywistość sfałszowania tych dokumentów zagranicznych nie budziła też jakichkolwiek wątpliwości Prokuratora – tak w momencie wnoszenia sprzeciwu i wydawania decyzji administracyjnych we wznowionym postępowaniu, jak i w toku postępowania sądowoadministracyjnego.

Należy w tym miejscu przypomnieć, że zgodnie z art. 76 § 1 K.p.a. dokumenty urzędowe sporządzone w przepisanej formie przez powołane do tego organy państwowe w ich zakresie działania stanowią dowód tego, co zostało w nich urzędowo stwierdzone. Z niniejszego przepisu wynika, że prawidłowo sporządzony dokument urzędowy korzysta z domniemania prawdziwości (autentyczności) oraz domniemania zgodności z prawdą tego, co zostało w nim urzędowo zaświadczone. Wobec tego organ nie może, bez przeprowadzenia przeciwdowodu (art. 76 § 3 K.p.a.), nie uznać faktu stwierdzonego w dokumencie urzędowym, gdyż będzie to stanowiło naruszenie prawa procesowego. Organ administracji może natomiast dopuścić jako dowód dokument urzędowy, jeżeli może on przyczynić się do wyjaśnienia sprawy.

Sprzeciw prokuratorski, o którym mowa w art. 184 K.p.a., będący nadzwyczajnym środkiem prawnym umożliwiającym zainicjowanie jednego ze szczególnych postępowań administracyjnych (trybów weryfikacji lub zmiany decyzji ostatecznej), wyrażony w piśmie procesowym, w którym prokurator wnosi sprzeciw – z uwagi na formę i organ, od którego pochodzi – ma walor dokumentu urzędowego w rozumieniu art. 76 § 1 K.p.a. (por. stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażone w odniesieniu do postanowienia prokuratora o umorzeniu postępowania karnego – postanowienie z dnia 17 czerwca 2010 r. sygn. akt I OSK 1121/09, dostępne w Internecie pod adresem: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Analizując zatem treść takiego dokumentu, organ zobowiązany jest uwzględnić nie tylko samo wniesienie sprzeciwu, ale co do zasady również uznać fakty potwierdzone w uzasadnieniu tego środka prawnego. Wobec braku przedstawienia jakiegokolwiek przeciwdowodu można zatem przyjąć, że faktem stwierdzonym w dokumencie urzędowym, jakim jest sprzeciw prokuratora, o którym mowa w art. 184 K.p.a., jest nie tylko samo jego wniesienie, ale przede wszystkim również te okoliczności, które zostały wskazane w uzasadnieniu tego dokumentu.

Na okoliczności takie zwróciło uwagę Kolegium w zaskarżonej decyzji, co również uwypuklił Sąd I instancji stwierdzając, że skarżący nie domagali się od organu złożenia odpisu czy wyciągu z przywołanej opinii kryminalistycznej. Z tego też faktu, jak i wniesienia pozwu o ustalenie prawa własności przedmiotowego pojazdu Sąd zasadnie wywiódł brak kwestionowania przez skarżących okoliczności podniesionych w sprzeciwie Prokuratora.

Wobec powyższego, pomimo pewnych niedostatków postępowania dowodowego przeprowadzonego w postępowaniu administracyjnym, ostatecznie w sprawie doszło do ustalenia rzeczywistego stanu faktycznego, zatem stąd też Sąd I instancji nie miał podstaw do uchylenia zaskarżonej decyzji. Trafnie też Sąd wskazał na okoliczności świadczące o tym, że organ II instancji nie naruszył przepisu art. 10 K.p.a.

Z uwagi na powyższe, w sprawie zaszły warunki do zastosowania przepisu art. 145 § 2 K.p.a., tj. wznowienia postępowania administracyjnego (rejestracyjnego) bez oczekiwania na stwierdzenie danego faktu orzeczeniem sądu lub innego organu. Nie tylko też zachodziła oczywistość sfałszowania dowodu, tj. zagranicznych dokumentów w postaci dowodu rejestracyjnego i karty pojazdu (a finalnie także umowy kupna-sprzedaży), ale również zachodziła konieczność zapobieżenia poważnej szkodzie dla interesu społecznego. Rejestrowanie pojazdów na podstawie sfałszowanych dokumentów bezpośrednio zagraża pewności obiegu prawnego dokumentów, jak również bezpieczeństwu obrotu prawnego dobrami materialnymi, prowadzi bowiem nie tylko do niepewności co do stanu prawnego danego pojazdu, ale zaciemniając jego rzeczywisty stan techniczny i przeznaczenie (np. co do wymogów homologacji lub naruszenia warunków recyklingu – złomowania), wprost prowadzi do braku bezpieczeństwa wprowadzania pojazdów do obrotu prawnego oraz ich użytkowania w zgodzie z wymogami ochrony środowiska.

Wznowione postępowanie zakończone odmową rejestracji przedmiotowego pojazdu na podstawie dotychczas przedstawionych dokumentów było adekwatną prawnie i społecznie reakcją na stwierdzenie wyżej opisanego stanu rzeczy, niepożądanego z punktu widzenia obowiązującego prawa i wymogów interesu społecznego. Sami skarżący również znacząco odczuli skutki wspomnianego zagrożenia i naruszenia interesu społecznego, skoro doznali z tego powodu szkody i musieli dla stwierdzenia swoich praw właścicielskich względem przedmiotowego pojazdu wytoczyć powództwo cywilne.

Kontrola sądowa aktów administracyjnych, oparta na kryterium zgodności z prawem w zakresie ustaleń faktycznych poczynionych w postępowaniu administracyjnym, polegała nie tylko na badaniu zgodności z prawem oceny dowodów dokonanej przez organy, czyli poprawności tej oceny w odniesieniu do wymagań art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a., ale przede wszystkim zgodności poczynionych ustaleń z wymogami prawdy materialnej, jak tego wymaga art. 7 K.p.a. Skoro ustalenie organów o oczywistym sfałszowaniu dokumentów dotyczących rejestrowanego pojazdu nie naruszało norm postępowania administracyjnego w stopniu uzasadniającym wyeliminowanie zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego, to Sąd I instancji nie miał podstaw do uchylenia zaskarżonej decyzji w trybie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a., stąd też nie naruszył tego przepisu (w powiązaniu z pozostałymi przepisami postępowania, podniesionymi w skardze kasacyjnej).

W zaistniałym stanie faktycznym w sprawie administracyjnej nie mogłoby zapaść inne rozstrzygnięcie niż wznowienie postępowania i uchylenie decyzji pierwotnej oraz odmowa rejestracji pojazdu. Zatem zastosowanie przez organ odwoławczy przepisu art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. było prawidłowe, skoro nie zachodziły podstawy do wydania decyzji na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 lub art. 138 § 2 K.p.a. Wobec tego Sąd I instancji nie dopuścił się naruszenia żadnego z wyżej przywołanych przepisów, w tym również art. 145 § 1 pkt 1 i art. 145 § 2 K.p.a. w powiązaniu z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a.

Bezpodstawny okazał się również zarzut naruszenia przez Sąd I instancji art. 3 § 1 w zw. z art. 106 § 3 P.p.s.a. poprzez oparcie zaskarżonego rozstrzygnięcia na ustaleniach dokonanych przez Sąd w związku z przeprowadzeniem uzupełniającego postępowania dowodowego. Przeprowadzenie uzupełniającego postępowania wyjaśniającego przez Sąd mieściło się w granicach kontroli działalności administracyjnej, polegało też na zastosowaniu środka określonego w ustawie procesowej (art. 3 § 1 P.p.s.a.). Sąd I instancji mógł to uczynić na podstawie powołanego przepisu art. 106 § 3 P.p.s.a. Poza tym sąd administracyjny był związany wyrokiem karnym (ustaleniami co do popełnienia przestępstwa), prawomocnym w chwili orzekania, jak to wynika z art. 11 P.p.s.a. Taki też walor miał wyrok Sądu Rejonowego w Raciborzu z [...] lutego 2013 r. sygn. akt [...] (prawomocny od dnia [...] marca 2013 r.). Wyrok ten istniał w obrocie prawnym już w dacie wznowienia postępowania rejestracyjnego przez organ I instancji, co nastąpiło w dniu 18 czerwca 2014 r., zatem sam fakt sfałszowania umowy sprzedaży rejestrowanego pojazdu nie stanowił okoliczności przyjętej w warunkach przepisu art. 145 § 2 K.p.a.

Nie można zatem zgodzić się ze stroną skarżącą co do tego, że Sąd I instancji zaniechał dokonania kontroli i oceny działania organów z punktu widzenia zgodności z prawem, tj. rekonstrukcji stanu faktycznego sprawy, który odbiega od stanu ustalonego i znajdującego potwierdzenie w aktach postępowania administracyjnego. Trzeba mieć na uwadze, że uwzględnienie zgłoszonego przez Prokuratora w toku postępowania sądowoadministracyjnego dowodu z wyroku karnego, potwierdzającego fałszerstwo umowy sprzedaży samochodu, którego dotyczyło kontrolowane postępowanie rejestracyjne, wzmocniło jedynie przekonanie Sądu I instancji co do tego, że zachodziły podstawy do wznowienia postępowania w przedmiotowej sprawie.

Zgodnie z art. 134 P.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Rozstrzygnięcie "w granicach danej sprawy" oznacza, że sąd nie może uczynić przedmiotem rozpoznania legalności innej sprawy administracyjnej niż ta, w której wniesiono skargę. W rozpoznawanej sprawie brak jednak podstaw do uznania, że Sąd uczynił przedmiotem rozpoznania inną sprawę administracyjną niż ta, w której wniesiono skargę. Granice sprawy, o których mowa w tym przepisie, wyznacza zaskarżony akt, którym w rozpoznawanej sprawie jest decyzja wydana w trybie wznowienia postępowania na podstawie art. 151 § 1 pkt 2 w zw. 145 § 1 pkt 1 (i 5) K.p.a. (przepisy wskazane w decyzji Starosty B. z dnia [...] lipca 2014 r.). Pierwszy z wymienionych przepisów pozwala organowi administracji na uchylenie decyzji dotychczasowej (wydanej w postępowaniu zwykłym), w przypadku stwierdzenia istnienia podstaw do jej uchylenia na podstawie art. 145 § 1 K.p.a. Warunkiem uchylenia decyzji dotychczasowej jest więc stwierdzenie okoliczności wznowieniowej.

W niniejszej sprawie podstawę wznowienia stanowił przede wszystkim art. 145 § 1 pkt 1 K.p.a., zgodnie z którym wznawia się postępowanie, jeżeli dowody, na których podstawie ustalono istotne dla sprawy okoliczności faktyczne, okazały się fałszywe (zarazem stwierdzenie istnienia sfałszowanych dokumentów stanowiło dla organu nowe okoliczności, nieznane w dacie wydawania decyzji rejestracyjnej – art. 145 § 1 pkt 5 K.p.a.). Przepis ten wyznaczał zakres postępowania dowodowego przed organami administracji publicznej. W granicach tego unormowania Sąd I instancji mógł przeprowadzić uzupełniający dowód z dokumentu, który nie był przedstawiony i oceniony w postępowaniu administracyjnym. Do tego właśnie upoważnia norma art. 106 § 3 P.p.s.a. (por. wyrok NSA z dnia 7 lipca 2015r. sygn. akt II GSK 544/13, dostępny jw.). W ramach wskazanej podstawy mieści się każda okoliczność faktyczna, która stanowiła podstawę rozstrzygnięcia w postępowaniu zwykłym.

W związku z tym dla prowadzonego z urzędu postępowania wznowieniowego, które nie jest ograniczone terminem wszczęcia, tak jak ma to miejsce w przypadku postępowania prowadzonego na wniosek (art. 148 § 1 K.p.a.), nie może mieć znaczenia kiedy istotna okoliczność dla sprawy okazała się fałszywa, ale że taką była w dacie wydania weryfikowanej decyzji ostatecznej. Przedstawione na rozprawie przed Sądem I instancji orzeczenie sądu karnego potwierdzało zaś sfałszowanie umowy sprzedaży pojazdu, która stosownie do art. 72 ust. 1 pkt 1 Prawa o ruchu drogowym (Dz.U. z 2017 r., poz. 1260, z późn. zm.), była wymagana przy rejestracji pojazdu. Zgodnie z tym unormowaniem rejestracji dokonuje się na podstawie dowodu własności pojazdu lub dokumentu potwierdzającego powierzenie pojazdu, o którym mowa w art. 73 ust. 5 tej ustawy.

Zatem bez okazania np. umowy sprzedaży nie jest możliwa rejestracja pojazdu. Stosownie do art. 73 ust. 1 Prawa o ruchu drogowym rejestracji dokonuje się na wniosek właściciela. Ustalenie fałszerstwa w umowie sprzedaży ma ten skutek, że nie spełnia ona warunków dla dokumentu wymaganego przy złożeniu wniosku o rejestrację (por. stanowisko NSA wyrażone w wyroku z dnia 13 stycznia 2016 r. sygn. akt I OSK 926/14, dostępnym jw.). Zatem powołany przez Sąd I instancji wyrok sądu rejonowego dotyczył kolejnej istotnej okoliczności w sprawie, potwierdzającej stwierdzoną przez organy oczywistość fałszerstwa karty pojazdu i dowodu rejestracyjnego (w przedmiotowej umowie jako zbywcę wskazano osobę wpisaną jako właściciel w dowodzie rejestracyjnym i karcie pojazdu). Potwierdzenie wyrokiem fałszerstwa samej umowy, czyli dokumentu, który był wymagany do rejestracji pojazdu, usuwało zatem jakiekolwiek potencjalne wątpliwości co do prawidłowości zaskarżonej decyzji.

Podsumowując stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego względem całokształtu zarzutów i argumentacji skargi kasacyjnej, należy stwierdzić, że wobec powyżej przedawnionych rozważań brak jest podstaw do przyjęcia tezy o błędności rozstrzygnięcia Sądu meriti, który prawidłowo ocenił podjęte przez Kolegium rozstrzygnięcie przedmiotowej sprawy, czyniąc to na podstawie wszechstronnie zbadanych, konkretnych i wyszczególnionych okoliczności faktycznych i prawnych.

W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 P.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną.