Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 21 lipca 2020 r. sygn. akt IV SA/Po 556/19 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu odrzucił skargę D. S. o wznowienie postępowania zakończonego wyrokiem z dnia 27 listopada 2019 r. sygn. akt IV SA/Po 556/19.
W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że wyrokiem z dnia 27 listopada 2019 r. sygn. akt IV SA/Po 556/19 została oddalona skarga D. S. na decyzję Wojewody Wielkopolskiego z dnia [...] maja 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu nieruchomości.
Pismem z dnia 17 marca 2020 r. D. S. złożył skargę o wznowienie postępowania w sprawie IV SA/Po 556/19, wskazując że w sprawie zakończonej tym wyrokiem ujawniły się nowe istotne dla sprawy okoliczności faktyczne, które nie były znane w toczącym się postępowania sądowym. Skarżący wniósł o przeprowadzenie dowodu z decyzji z dnia [...] listopada 1978 r. w sprawie zatwierdzenia projektu scalania gruntów na obiekcie [...] gminy Szamocin. Do skargi o wznowienie załączono kserokopię ww. decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu odrzucając skargę o wznowienie postępowania wyjaśnił, że jakkolwiek skarżący jako podstawę prawną swojego żądania wskazał art. 145 § 1 pkt 5 K.p.a., to wznowienie postępowania sądowoadministracyjnego następuje w trybie przepisów ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Natomiast wskazane okoliczności, mające uzasadniać wznowienie postępowania sądowoadministracyjnego odpowiadają brzmieniu art. 273 § 2 P.p.s.a.
W ocenie Sądu podnoszona okoliczność istnienia decyzji z dnia [...] listopada 1978 r. w sprawie zatwierdzenia projektu scalania gruntów na obiekcie [...] gminy Szamocin, nie stanowi ustawowej przesłanki wznowienia postępowania, bowiem – jak wynika z uzasadnienia skargi oraz z uzasadnienia wyroku z dnia 27 listopada 2019 r. sygn. akt IV SA/Po 556/19 – fakt istnienia tej decyzji był znany Sądowi wydającemu wyrok w sprawie, której dotyczy wniosek o wznowienie.
Sąd zauważył również, że załączona do skargi o wznowienie decyzja z dnia [...] listopada 1978 r. została wydana na podstawie art. 12 ust. 1 i art. 16 ust. 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1968 r. o scalaniu i wymianie gruntów (Dz. U. Nr 3, poz. 13), na temat której Sąd w uzasadnieniu wyroku z dnia 27 listopada 2019 r. sygn. akt IV SA/Po 556/19 również się wypowiedział. Jak ponadto wskazuje sam skarżący w decyzji z dnia [...] listopada 1978 r. nie ma ani jego nazwiska, ani nazwiska jego ojca, "czy też kogokolwiek z mojej rodziny mogących być stroną tej decyzji". Sąd podkreślił, że nie stanowi ustawowej podstawy wznowienia okoliczność, czy dowód, który był jawny i dostrzeżony w sprawie zakończonej prawomocnym wyrokiem, lecz został odmiennie oceniony przez organ, czy orzekający w sprawie sąd administracyjny.
Zdaniem Sądu samo sformułowanie podstawy wznowienia w sposób odpowiadający ustawie nie oznacza, że skarga opiera się na ustawowej podstawie wznowienia, jeżeli już z samego jej uzasadnienia wynika, że podnoszona podstawa nie zachodzi, taka skarga jako nieoparta na ustawowej podstawie wznowienia podlega odrzuceniu. To natomiast oznacza, że złożona skarga o wznowienie postępowania sądowoadministracyjnego nie została oparta na ustawowej podstawie wznowienia.
Skargę kasacyjną na powyższe postanowienie wniósł D. S., zarzucając naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
- 1) art. 280 § 1 P.p.s.a. poprzez odrzucenie skargi wobec stwierdzenia braku przesłanek ustawowych do wszczęcia postępowania, pomimo tego że w sprawie zaistniała przesłanka do wznowienia postępowania, a zatem sprawa powinna zostać skierowana do rozpoznania na rozprawie;
- 2) art. 280 § 2 P.p.s.a. poprzez zaniechanie żądania od skarżącego uprawdopodobnienia okoliczności stanowiących podstawę wznowienia postępowania.
W uzasadnieniu wskazano m.in., że skarżący wniósł skargę w ustawowym terminie oraz wskazał na ustawową przyczynę uzasadniającą żądanie wznowienia w postaci nowych środków dowodowych w postaci decyzji i okoliczności faktycznych, które wynikają z treści decyzji, która pomimo tego, że była powoływana w uzasadnieniach orzeczeń wydawanych w przedmiotowej sprawie, zdaniem skarżącego nie znajdowała się w aktach sprawy, a zatem nie stanowiła dowodu w sprawie, a okoliczności wynikające z jej treści nie były znane w toku poprzedniego postępowania. Skarżący traktuje decyzję i wynikające z niej okoliczności faktyczne za przesłankę wznowienia, bowiem skoro decyzja nie znajdowała się w aktach postępowania administracyjnego i poprzedniego postępowania sądowego, to z decyzji wynikają okoliczności nieznane dotychczas organowi ani Sądowi w poprzednim postępowaniu.
Skarżący przedłożył do skargi o wznowienie postępowania decyzję, z której treści nie wynika, aby odwoływała się od przedmiotowej sprawy. Skarżący wskazał, że postanowienia decyzji nie odnoszą się ani do jego ojca ani od innych członków jego rodziny.
Skarżący podkreślił, że na skutek żądania miałby możliwość szczegółowego wyjaśnienia, że treść decyzji nie była znana organowi ani Sądowi w poprzednim postępowaniu, nie była też znana skarżącemu, który uzyskał ją dopiero w dniu 6 lutego 2020 r., a zatem stanowi ona nowy środek dowodowy, a okoliczności, które z niej wynikają maja walor nowych w rozumieniu art. 273 § 2 P.p.s.a.
Zdaniem skarżącego zarówno organ jak i Sąd nie zapoznali się z treścią decyzji, gdyż nie stanowiła części materiału dowodowego zgromadzonego w aktach postępowania administracyjnego, a sam skarżący dopiero w dniu 6 lutego 2020 r. po wnioskach kierowanych do Starosty Chodzieskiego otrzymał kserokopię decyzji i przedłożył ją do Sądu z wnioskiem o wznowienie postępowania po tym jak ocenił, że nie dotyczy jego rodziny.
Wobec powyższego D. S. wniósł o:
- 1) uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Poznaniu;
- 2) przyznanie pełnomocnikowi kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, gdyż nie została ona opłacona w całości lub części.
- 3) rozpoznanie skargi kasacyjnej na posiedzeniu niejawnym.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: stosownie do art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.), dalej powoływanej jako "P.p.s.a.", Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej z urzędu biorąc pod uwagę jedynie nieważność postępowania. W niniejszej sprawie żadna z przesłanek wymienionych w art. 183 § 2 P.p.s.a. nie wystąpiła, stąd też kontrola instancyjna ograniczała się jedynie do zbadania zasadności zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej, a poza kontrolą pozostawała natomiast zgodność orzeczenia z innymi przepisami prawa.
Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.
W pierwszej kolejności należy podkreślić, że postępowanie w przedmiocie wznowienia postępowania ma charakter nadzwyczajny, gdyż może doprowadzić do wzruszenia prawomocnego orzeczenia sądu administracyjnego – art. 270 P.p.s.a. Wznowienie postępowania sądowoadministracyjnego stanowi instytucję obalania prawomocnych orzeczeń Naczelnego Sądu Administracyjnego i wojewódzkich sądów administracyjnych. Dopuszczalność wznowienia postępowania sądowego uwarunkowana jest od spełnienia dwóch przesłanek: po pierwsze, skarga o wznowienie musi opierać się na ustawowej podstawie wznowienia, a po drugie, winna być wniesiona w terminie (art. 280 P.p.s.a.). Jak stanowi art. 280 § 1 P.p.s.a. sąd bada na posiedzeniu niejawnym, czy skarga jest wniesiona w terminie i czy opiera się na ustawowej podstawie wznowienia. W braku jednego z tych wymagań sąd skargę o wznowienie odrzuci, w przeciwnym razie wyznaczy rozprawę.
W rozpoznawanej sprawie wniesiona przez D. S. skarga o wznowienie postępowania sądowego zakończonego wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 27 listopada 2019 r. sygn. akt IV SA/Po 556/19 sformułowana została na podstawie określonej w art. 273 § 2 P.p.s.a., który stanowi, że można żądać wznowienia postępowania w razie późniejszego wykrycia takich okoliczności faktycznych lub środków dowodowych, które mogłyby mieć wpływ na wynik sprawy, a z których strona nie mogła skorzystać w poprzednim postępowaniu.
W orzecznictwie sądów administracyjnych oraz doktrynie utrwalony jest pogląd, zgodnie z którym podstawą wznowienia postępowania mogą być tylko takie okoliczności faktyczne lub środki dowodowe, które istniały już przed zakończeniem sprawy sądowoadministracyjnej, w której ma nastąpić wznowienie postępowania. Wymienione w omawianej regulacji sformułowanie "wykrycie" odnosi się do okoliczności faktycznych lub środków dowodowych nieujawnionych w poprzednim postępowaniu z tego powodu, że nie były znane stronom. Środek dowodowy, który powstał po uprawomocnieniu się wyroku, nie stanowi podstawy wznowienia postępowania (por. K. Wojciechowska [w:] red. R. Hauser, M. Wierzbowski, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2017 r., s. 1200, H. Knysiak-Sudyka w Komentarzu do art. 273 Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi red. T.Woś, program LEX). W przepisie tym chodzi zatem o fakty lub inne dowody dotyczące decyzji administracyjnej lub innego aktu administracyjnego, które istniały w dniu wydania decyzji lub aktu, ale strona nie mogła się na nie powołać z powodów od niej niezależnych.
Nowymi okolicznościami (środkami dowodowymi) są tylko takie, które nie były znane rozstrzygającym sprawę organom w dacie podejmowania końcowego rozstrzygnięcia chociaż obiektywnie wtedy istniały, a strona nie miała jakichkolwiek możliwości ich procesowego wykorzystania (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 kwietnia 2013 r. sygn. akt II FSK 1775/11, z dnia 18 grudnia 2015 r. sygn. akt II FSK 1721/15, z dnia 1 lutego 2018 r. sygn. akt II FSK 1918/17 oraz postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 kwietnia 2020 r. sygn. akt II GSK 221/20; dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych - http://orzeczenia.nsa.gov.pl).
W niniejszej sprawie skarżący jako podstawę wznowienia wskazał wykrycie takich okoliczności faktycznych lub środków dowodowych, które mogłyby mieć wpływ na wynik sprawy, a z których strona nie mogła skorzystać w poprzednim postępowaniu, a więc przesłankę określoną w art. 273 § 2 P.p.s.a. Skarżący stwierdził, że decyzja z dnia [...] listopada 1978 r. w sprawie zatwierdzenia projektu scalenia gruntów nie stanowiła części materiału dowodowego w aktach postępowania administracyjnego, a sama strona dopiero w dniu 6 lutego 2020 r. otrzymała jej kserokopię. Na podstawie wymienionej decyzji skarżący wywiódł, że we wskazanej dacie pozyskał wiedzę jak i dokument, który nie stanowił materiału dowodowego w przeprowadzonym postępowaniu administracyjnymi i następczo sądowym, o tym, że postanowienia ww. decyzji nie odnoszą się ani do jego ojca ani do innych członków jego rodziny.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego analiza wymienionej decyzji w odniesieniu do motywów skargi o wznowienie postępowania jak i skargi kasacyjnej wskazuje na prawidłowość oceny pierwszego z wymienionych środków zaskarżenia, jakiej dokonał Sąd I instancji w trybie art. 280 § 1 P.p.s.a. Zasadnie bowiem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu stwierdził, że wymienione okoliczności były znane stronie jeszcze przed wydaniem wyroku, którego skarga dotyczy.
Z treści motywów wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 27 listopada 2019 r. sygn. akt IV SA/Po 556/19, jego części opisującej stan faktyczny, który stanowił postawę wyrokowania, wynikało bowiem, że nieruchomość stanowiąca własność Skarbu Państwa, oznaczona w ewidencji gruntów jako: obręb ewidencyjny [...], ark. mapy [...], działka nr [...], opis użytku "grunty pod rowami" o powierzchni [...]ha, zapisana w księdze wieczystej [...], prowadzonej przez Sad Rejonowy w Chodzieży, w obecnych granicach powstała wskutek scalenia gruntów obiektu [...] obejmującego wsie A., A., J. i S. oraz niektóre grunty na ternie wsi B., H., L., N., N., R. gminy [...] i miasta [...] o ogólnym obszarze [...]ha. Projekt scalenia został zatwierdzony decyzją Wojewody Pilskiego z dnia [...] listopada 1978 r. w sprawie zatwierdzenia projektu scalenia grantów na obiekcie [...] gminy Szamocin.
Ponadto wskazano, że w wyniku scalenia w skład działki nr [...] weszła miedzy innymi część działki nr [...] (obecnie działka nr [...]), której właścicielem, w dacie wydania ww. decyzji, był S. S. Scaleniem objęto - stanowiące własność S. S. - nieruchomości położone w S. (działki nr [...], nr [...] i nr [...] o powierzchni łącznej [...]ha) oraz A. (działki nr [...], [...] i [...] o łącznej powierzchni [...]ha. Za nieruchomości położone w S. oraz część działki nr [...] położonej w A., S. S., w ramach ekwiwalentu, otrzymał działkę nr [...], która weszła następnie w skład działki nr [...].
Z powyższego wynika, jak zasadnie wskazał Sąd I instancji, że podniesione jako podstawa żądania wznowienia postępowania zakończonego wyrokiem z dnia 27 listopada 2019 r. okoliczności były znane zarówno organowi jak i Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Poznaniu, jak również samemu skarżącemu, który wiedzę o nich posiadał przed dniem 6 lutego 2020 r. lub którą mógł co najmniej uzyskać z treści wydanego w sprawie wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu.
W tym stanie rzeczy skarga o wznowienie postępowania sądowego podlegała odrzuceniu przez Sąd pierwszej instancji na podstawie art. 280 § 1 P.p.s.a.
Na marginesie wskazać należy, w odniesieniu do powoływanych argumentów, że decyzja z dnia [...] listopada 1978 r. nie wymienia z imienia i nazwiska osoby skarżącego ani kogokolwiek z jego rodziny mogących być stroną tej decyzji, że ww. decyzja zatwierdzała projekt scalenia gruntów na obiekcie [...] gminy Szamocin sporządzony i wykazany na planie oraz w rejestrze szacunku porównawczego gruntów wydzielonych w wyniku scalenia przez geodetę A. C. w 1978 r., ze zmianami wykazanymi na szkicu zmian i dodatkowym rejestrze szacunkowym. Z jej uzasadnienia wynika jednoznacznie, że ogólnie liczba uczestników scalenia wynosiła 259 osób, spośród których 3 uczestników zgłosiło zastrzeżenia. Decyzja ta wymieniała zatem z imienia i nazwiska jedynie osoby wnoszące, we właściwym trybie ustawy z dnia 24 stycznia 1968 r. o scalaniu i wymianie gruntów, zastrzeżenia odnośnie projektu scalenia gruntów, natomiast dane dotyczące m.in. właścicieli pozostałych nieruchomości zostały zawarte w projekcie scalenia, do którego również odwoływały się orzekające w sprawie organy jak i Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu.
Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 280 § 2 P.p.s.a. poprzez zaniechanie żądania od skarżącego uprawdopodobnienia okoliczności stanowiących podstawę wznowienia postępowania wyjaśnić należy, że zgodnie z treścią powołanego przepisu na żądanie sądu zgłaszający skargę o wznowienie postępowania obowiązany jest uprawdopodobnić okoliczności stwierdzające zachowanie terminu lub dopuszczalność wznowienia. Nie oznacza to jednak, że w każdym przypadku należy zwrócić się do strony skarżącej o uzupełnienie braków w trybie art. 49 P.p.s.a. w zw. z art. 280 § 2 P.p.s.a. Nie zawsze bowiem okaże się ono potrzebne, sąd zażąda go jedynie wówczas, gdy uzna podane przez wnoszącego skargę o wznowienie okoliczności uzasadniające zachowanie terminu i wykazujące dopuszczalność wznowienia za niewystarczające. Nie istnieje natomiast taka konieczność, gdy już z samego uzasadnienia skargi wynika, że podnoszona podstawa nie zachodzi bądź wyraźnie nie jest oparta na ustawowej podstawie wznowienia.
Taka skarga jako nieoparta na ustawowej podstawie wznowienia podlega odrzuceniu (por. T. Woś, H. Knysiak-Molczyk, M. Romańska, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2005 r. s.678).
W rozpoznawanej Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu prawidłowo uznał, że nie zaistniała konieczność żądania od D. S. uprawdopodobnienia okoliczności wykazujących dopuszczalność wznowienia bowiem z treści skargi oraz dołączonych do niej dokumentów wynikało, na co wskazano we wcześniejszych rozważaniach, że nie oparto jej na ustawowych podstawach wznowienia.
Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 P.p.s.a. w zw. art. 182 § 1 i 3 P.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną.
Odnosząc się do wniosku o zasądzenie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu wyjaśnić należy, że wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu na zasadzie prawa pomocy, należne od Skarbu Państwa (art. 250 § 1 P.p.s.a.), jest przyznawane przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu unormowanym w przepisach art. 254 § 1 i art. 258 - 261 P.p.s.a.