Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy wyrokiem z dnia 7 marca 2018 r., sygn. akt II SA/Bd 771/17, oddalił skargi wniesione przez A.P.i M.P.oraz W.W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Bydgoszczy z dnia [...] maja 2017 r., nr [...], w sprawie rejestracji pojazdu.
Wyrok ten wydany został w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy:
Decyzją z dnia [...] listopada 2007 r., nr [...], Starosta [...] zarejestrował samochód marki VW Golf o numerze rejestracyjnym [...], na rzecz A.P. i,.P.
Decyzją z dnia [...] lutego 2016 r., nr [...], Starosta [...] we wznowionym postępowaniu, uchylił powyższą decyzję oraz odmówił rejestracji samochodu marki VW Golf o numerze rejestracyjnym [...], na rzecz A.P. i S.P.
Postępowanie zakończone decyzją z dnia [...] lutego 2016 r. zostało wznowione na wniosek W.W.. Po jego przeprowadzeniu, decyzją z dnia [...] kwietnia 2017 r., nr [...], Starosta [...], działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 i 4, art. 151 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 73 ust. 1 w zw. z art. 72 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. - Prawo o ruchu drogowym (Dz.U. z 2017 r., poz. 128), odmówił uchylenia decyzji z dnia [...] lutego 2016 r.
W uzasadnieniu wydanego rozstrzygnięcia Starosta wskazał, że wznowienie postępowania było konieczne, gdyż W.W. nie brał udziału bez własnej winy w postępowaniu w sprawie rejestracji przedmiotowego pojazdu. Jednocześnie, Starosta podtrzymał stanowisko wyrażone w decyzji z dnia [...] lutego 2016 r., że do rejestracji pojazdu nie przedłożono wymaganych dokumentów, tj. dokumentu potwierdzającego przysługujący A.P. i M.P. tytuł prawny do pojazdu. W tym zakresie Starosta powołał się na wyroki Sądu Rejonowego w [...] z dnia [...] sierpnia 2011 r., sygn. akt [...], i z dnia [...] października 2011 r., sygn. akt [...], którymi uznano A.B. i R.K. za winnych sfałszowania umowy sprzedaży pojazdu z dnia [...] lipca 2006 r., zawartej pomiędzy D.M. a A.B. na sprzedaż przedmiotowego pojazdu celem dalszej odsprzedaży, a także wprowadzenia w błąd D.K. i A.K. co do wartości pojazdu, jego pochodzenia oraz możliwości legalnego zarejestrowania na terenie Rzeczpospolitej Polskiej oraz doprowadzenia do niekorzystnego rozporządzenia mieniem (dotyczy R.K.) lub ułatwienia doprowadzenia do niekorzystnego rozporządzenia mieniem (dotyczy A.B.) w kwocie 500 zł przez D.K.
Organ wyjaśnił, że przedmiotowy pojazd zarejestrowano w Starostwie Powiatowym w [...] na podstawie umowy sprzedaży samochodu z dnia [...] października 2007 r. zawartej między D. i A.K. a M. i A.P. Umowa ta jednak w świetle treści przywołanych wyroków Sądu Rejonowego w [...] nie jest zgodna ze stanem rzeczywistym i nie może stanowić dowodu przeniesienia własności pojazdu.
Odwołania od powyższej decyzji wnieśli A.P. i M.P. oraz W.W.
Decyzją z dnia [...] maja 2017 r., nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Bydgoszczy utrzymało w mocy decyzję Starosty. Kolegium wskazało, że przedmiotowy pojazd został zarejestrowany przez osobę, która nie posiadała dowodu własności pojazdu, gdyż dokument potwierdzający nabycie tego pojazdu - umowa z dnia [...] lipca 2006 r. - został sfałszowany. Sprzedająca A.B. nie była zatem właścicielem tego pojazdu. Wobec ustalenia, że dokumenty, na podstawie których zarejestrowano w dniu [...] lipca 2006 r. przedmiotowy samochód osobowy na D.K. i A.K., okazały się fałszywe, Starosta [...] decyzją z dnia [...] listopada 2015 r. uchylił decyzję z dnia [...] sierpnia 2006 r., dotyczącą rejestracji przedmiotowego pojazdu i odmówił jego zarejestrowania. Powyższe oznacza, że pojazd ten został nabyty przez A.P.i M.P.na podstawie fałszywych dokumentów i został zarejestrowany bez podstawy prawnej, co uzasadniało uchylenie ostatecznej decyzji z dnia [...] listopada 2007 r., dotyczącej zarejestrowania wyżej wskazanego samochodu osobowego na M.P. i A.P. i odmowę zarejestrowania przedmiotowego pojazdu na ich rzecz.
Odrębne skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy na powyższą decyzję wnieśli A.P. i M.P., a także W.W.. Postanowieniem z dnia 7 marca 2018 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy połączył sprawy z tych skarg do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia.
A.P. i M.P. w skardze powtórzyli zarzuty zawarte w odwołaniu, twierdząc, że zgodnie z treścią art. 169 § 1 k.c. nabyli oni własność przedmiotowego samochodu osobowego z chwilą jego wydania, tj. w dniu [...] października 2007 r., natomiast przy założeniu, że samochód został skradziony - zgodnie z art. 169 § 2 k.c. nabyli oni własność tego pojazdu w dniu [...] października 2010 r., gdyż nabycie własności na podstawie przepisu art. 169 k.c. następuje z mocy prawa i każdy organ winien to honorować. Dlatego też, ich zdaniem, były przesłanki do zarejestrowania przedmiotowego samochodu.
W.W. we wniesionej skardze zarzucił zaskarżonej decyzji naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy, tj.:
- - art. 80 k.p.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 k.p.a., poprzez przekroczenie granicy swobodnej oceny dowodów, polegające na uznaniu, że dokument stanowiący podstawę rejestracji samochodu marki Volskwagen Golf o nr rej. [...], tj. dowód rejestracyjny okazał się fałszywy, co stanowiło podstawę do uchylenia decyzji przez Starostę [...], podczas gdy, w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 1 k.p.a., za dokument fałszywy można uznać jedynie dokument podrobiony, przerobiony, ewentualnie dokument, którego treść została sfałszowana, przy czym fałszywość dowodu dla swej prawnej wiarygodności powinna być uprzednio stwierdzona orzeczeniem sądu lub innego organu, czego nie stwierdzono wobec ww. dowodu rejestracyjnego;
- - art. 138 § 1 k.p.a., poprzez utrzymanie w mocy wadliwej decyzji organu I instancji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy powołanym na wstępie wyrokiem oddalił obie skargi na podstawie na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.) – zwanej dalej p.p.s.a., uznając, że zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa materialnego ani przepisów postępowania w stopniu, który mógłby skutkować jej uchyleniem.
Sąd wskazał, że spór w sprawie ma charakter prawny, bowiem fakty nie budzą wątpliwości i nie są kwestionowane. W ocenie Sądu, pomimo błędnego wskazania przez Starostę jako przesłanki wznowienia postępowania zakończonego decyzją z dnia [...] lutego 2016 r. przepisu art.145 § 1 pkt 1 k.p.a., odnoszącego się do sytuacji wydania decyzji w oparciu o fałszywe dowody, bezsporny stan faktyczny sprawy ustalony przez Starostę w toku prawidłowo przeprowadzonego postępowania wznowieniowego wyznaczył ramy przedmiotowe kontrolowanej sprawy.
Sąd podkreślił, że postanowienie o wznowieniu postępowania z urzędu nie zawęża granic tego postępowania tylko do podstawy wznowienia wyznaczonej w tym postanowieniu, a zatem przedmiotem badań i ustaleń w tym zakresie mogą być wszystkie podstawy określone w art. 145 § 1 k.p.a. Dlatego też, w ocenie Sądu, nie ma podstaw do zakwestionowania decyzji z dnia [...] lutego 2016 r. z powodu wskazania błędnej podstawy wznowienia, jeżeli właściwa podstawa wynika z przytoczonych przez organ okoliczności i poczynionych ustaleń. Podstawą wznowienia, jaka przede wszystkim zachodzi w sprawie, jest podstawa określona w art. 145 § 1 pkt 8 k.p.a., choć nie została ona wprost podana. Bezsporne jest bowiem, że uchylona została decyzja stanowiąca podstawę rejestracji samochodu przez Starostę [...], w oparciu o którą dokonano rejestracji przedmiotowego samochodu przez Starostę [...]. Wszystkie przesłanki określone w art. 145 § 1 pkt 8 k.p.a. zostały zatem spełnione.
Związek pomiędzy decyzją Starosty [...] (uchylającą poprzednio wydaną decyzję o rejestracji i odmawiającą rejestracji pojazdu) a postępowaniem zakończonym decyzją Starosty [...] z dnia [...] lutego 2016 r. miał charakter normatywny. Zgodnie bowiem z treścią art. 72 ust. 1 pkt 5 ustawy – Prawo o ruchu drogowym rejestracji pojazdu dokonuje się m.in. na podstawie dowodu rejestracyjnego, jeżeli pojazd był zarejestrowany. Z powyższego wynika, że wydanie decyzji o rejestracji pojazdu jest uzależnione (w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 8 k.p.a.) m.in. od przedłożenia decyzji o rejestracji pojazdu wydanej na rzecz poprzedniego właściciela, jeżeli pojazd był zarejestrowany.
Uchylenie w wyniku wznowienia postępowania decyzji administracyjnej, na mocy której pojazd został zarejestrowany, pociąga za sobą anulowanie dowodu rejestracyjnego, który stanowił potwierdzenie wydania decyzji o zarejestrowaniu. Konsekwencją tego stanu rzeczy jest zatem konieczność wznowienia także postępowania, w którym podmiot ubiegający się o kolejną rejestrację pojazdu przedłożył unieważniony później dowód rejestracyjny.
Dlatego też, w ocenie Sądu, postępowanie wznowieniowe było przeprowadzone prawidłowo a jedynym uchybieniem organu była błędna kwalifikacja podstawy wznowienia.
Rozważając zarzut skargi S.P. i M.P. dotyczący naruszenia art. 169 k.c., Sąd wyjaśnił, że organy administracji publicznej nie stosują przepisów kodeksu cywilnego, a co za tym idzie nie mogą ich naruszyć. Dobra wiara przy zawieraniu umowy, na którą powołują się skarżący, pozostaje bez znaczenia w sprawie o rejestrację samochodu, gdyż zarówno organy administracji jak i sąd administracyjny nie mogą zajmować się oceną istnienia dobrej wiary jednej ze stron umowy. Ocena istnienia dobrej wiary jednej ze stron umowy sprzedaży auta zawieranej w przekonaniu, że jest ona czynnością przenoszącą jego własność przynależy do drogi cywilnej i właściwości sądu powszechnego i ma znaczenie przy ocenie skutków umowy w sferze cywilno-prawnej. Dla niniejszego postępowania miało zaś znaczenie tylko to, że wystąpiła przesłanka wznowienia i w ramach zakresu wyznaczonego tą przesłanką odpadła konieczna podstawa do rejestracji pojazdu z art. 72 ust. 1 pkt 5 ustawy – Prawo o ruchu drogowym.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wnieśli A.P. i M.P., zaskarżając wyrok w całości.
Zaskarżonemu wyrokowi skarżący zarzucili, na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a., naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.:
- 1. art. 169 § 1 i 2 k.c., przez bezzasadne uznanie, iż A.P. i M.P. nie nabyli własności samochodu osobowego marki VW Golf o numerze [...], a tym samym nie było podstaw do jego zarejestrowania, mimo iż gdyby organ w sposób prawidłowy zastosował przepis art. 169 k.c. uznałby, iż skarżący nabyli własność ww. pojazdu, a tym samym były przesłanki do jego rejestracji; poprzez ich niezastosowanie;
- 2. art. 73 ust. 1, art. 72 ust. 1 pkt 5 ustawy - Prawo o ruchu drogowym, przez uznanie za prawidłową odmowę uchylenia decyzji Starosty [...] z dnia [...] lutego 2016 r. wydanej w przedmiocie uchylenia decyzji Starosty [...] z dnia [...] listopada 2007 r. oraz odmowy rejestracji samochodu marki VW Golf o numerze rejestracyjnym [...] na rzecz A.P. i M.P.; poprzez ich niewłaściwe niezastosowanie;
Wskazując na powyższe zarzuty, skarżący wnieśli o uchylenie, na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a., zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy oraz zasądzenie od organu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego. Jednocześnie, skarżący zrzekli się rozprawy.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.) – zwanej dalej p.p.s.a., rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, z urzędu biorąc jednakże pod rozwagę nieważność postępowania, która zachodzi w wypadkach określonych enumeratywnie w § 2 pkt 1-6 tego przepisu.
Zgodnie z treścią art. 183 § 2 pkt 2 p.p.s.a. nieważność postępowania zachodzi, jeżeli strona nie miała zdolności sądowej lub procesowej, organu powołanego do jej reprezentowania lub przedstawiciela ustawowego, albo gdy pełnomocnik strony nie był należycie umocowany.
Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że w sprawie wystąpił brak zdolności sądowej po stronie skarżącej. Jak bowiem wynika z akt sprawy, przedmiotem postępowania sądowego w niniejszej sprawie były dwie skargi, połączone do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia, które to zostały wniesione przez A.P.i M.P. oraz W.W. Zaskarżony skargą kasacyjną wyrok Sądu I instancji został wydany po przeprowadzeniu rozprawy w dniu 7 marca 2018 r. Na rozprawie tej obecny był pełnomocnik W.W.. Jednakże, jak się okazało już po tej rozprawie - dopiero w momencie doręczania odpisu wniesionej przez A.P.i M.P.skargi kasacyjnej - W.W. zmarł w dniu [...] stycznia 2018 r. Wydanie w sprawie w dniu 7 marca 2018 r. wyroku nastąpiło więc wobec skarżącego, który nie miał zdolności sądowej, jako że utracił ją [...] stycznia 2018 r. Wyrok ten obarczony jest zatem wadą nieważności.
Zdolność sądowa strony postępowania sądowoadministracyjnego jest bezwzględną przesłanką procesową. Jednocześnie, stanowi gwarancję przeprowadzenia ważnego postępowania przed sądem administracyjnym z udziałem stron. Zgodnie z treścią art. 25 § 1 p.p.s.a zdolność sądową, tj. zdolność występowania przed sądem administracyjnym jako strona, mają osoba fizyczna, osoba prawna lub organ administracji publicznej. Osoby fizyczne posiadają zdolność sądową od chwili urodzenia aż do śmierci, gdyż w tym momencie następuje utrata zdolności prawnej, stosownie do treści art. 8 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r.- Kodeks cywilny (Dz.U. z 2017 r., poz. 459 ze zm.).
W niniejszej sprawie skarżący W.W. był reprezentowany przez radcę prawnego, który brał udział w rozprawie, po zamknięciu której został wydany zaskarżony wyrok. Pełnomocnictwo to wygasło jednakże z chwilą śmierci mocodawcy, stosownie do treści art. 43 p.p.s.a. W razie śmierci strony pełnomocnik jest umocowany wyłącznie do podjęcia czynności niezbędnych do zawieszenia postępowania. Pełnomocnik procesowy działa bowiem aż do czasu zawieszenia postępowania. Nie może natomiast podejmować żadnych innych czynności (por. postanowicie NSA z dnia 19 czerwca 2008 r., II OSK 18614/06, LEX nr 4888285).
Skierowanie wyroku do osoby zmarłej powoduje konieczność wyeliminowania tego wyroku z obrotu prawnego. Nie ma przy tym znaczenia okoliczność, że w momencie wydawania wyroku Sąd I instancji nie wiedział o śmierci strony. Podstawa nieważności wymieniona w art. 182 § 2 pkt 2 p.p.s.a. zachodzi w sytuacji, gdy brak zdolności sądowej strony z powodu jej śmierci nastąpi w toku postępowania sądowoadministracyjnego, a mimo to postępowanie to będzie nadal prowadzone tak, jakby ta okoliczność nie miała miejsca (por. wyrok NSA z dnia 4 lipca 2018 r., II OSK 1958/16, LEX nr 2528606).
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w pierwszej kolejności Sąd I instancji winien był uzupełnić brak zdolności sądowej po stronie skarżącej. Dopiero bowiem z udziałem następców prawnych skarżącego możliwe było przejście do merytorycznego rozpoznania wniesionej skargi i oceny zaskarżonej decyzji. Jednakże, w niniejszej sprawie, z uwagi na niepoinformowanie Sądu I instancji o śmierci skarżącego, czynności te nie zostały podjęte, skutkiem czego następcy prawni skarżącego nie zostali zawiadomieni o rozprawie w dniu 7 marca 2018 r. Doręczono im dopiero odpisy skargi kasacyjnej. Doszło więc do pozbawienia ich możności obrony praw w rozumieniu art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a.
W orzecznictwie wskazuje się, że pozbawienie możności obrony praw ma miejsce wówczas, gdy wskutek uchybień procesowych strona nie mogła brać i nie brała udziału w postępowaniu bądź jego istotnej części a skutki tych uchybień nie mogły być usunięte na rozprawie poprzedzającej wydanie wyroku. Bez znaczenia przy tym jest, czy pozbawienie strony możności obrony prawa miało, czy też nie, wpływ na ostateczny wynik sprawy (tak NSA w wyroku z dnia 11 lutego 2014 r., II OSK 2175/12, LEX nr 1497920).
Stwierdzona nieważność postępowania obligowała zatem Naczelny Sąd Administracyjny, zgodnie z treścią przepisu art. 185 § 1 p.p.s.a., do uchylenia zaskarżonego wyroku bez odniesienia się do zarzutów skargi kasacyjnej, gdyż ocena wyroku wydanego w nieważnym postępowaniu staje się nie tylko bezprzedmiotowa, a wręcz niedopuszczalna w sytuacji, gdy niezależnie od jej wyniku orzeczenie podlega uchyleniu.
Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 185 § 1 w zw. z art. 183 § 2 pkt 2 i 5 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku. Jednocześnie, z uwagi na szczególne okoliczności, wynikające z przyczyny uwzględniania skargi kasacyjnej, Naczelny Sąd Administracyjny odstąpił od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego na podstawie art. 207 § 2 p.p.s.a.
Skarga kasacyjna została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 182 § 2 p.p.s.a., ponieważ skarżący kasacyjnie zrzekli się rozprawy, a pozostałe strony, w terminie czternastu dni od dnia doręczenia skargi kasacyjnej, nie zażądały przeprowadzenia rozprawy.