Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 9 lipca 2020 r. sygn. akt I SAB/Wa 136/20 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w sprawie ze skargi J.W. na przewlekłe prowadzenie przez Prezydenta [...] postępowania w przedmiocie wniosku z 11 lutego 1949 r. o przyznanie prawa własności czasowej do nieruchomości: 1. odrzucił skargę;
- 2. zwrócił J.W. ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie kwotę 100 złotych uiszczoną tytułem wpisu sądowego od skargi.
Sąd I instancji wskazał, że pismem z 23 kwietnia 2020 r. J.W. (dalej skarżąca) wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na przewlekłe prowadzenie przez Prezydenta [...] postępowania w przedmiocie wniosku z 11 lutego 1949 r. o przyznanie prawa własności czasowej do nieruchomości położonej w [...], przy ul. [...] ozn. hip [...].
W skardze wskazano, że postępowanie w przedmiocie ww. wniosku zostało zakończone decyzją Prezydenta [...] z [...] lutego 2018 r. nr [...], jednak zgodnie z ukształtowanym orzecznictwem sądów administracyjnych nie wpływa to na dopuszczalność skargi na przewlekłość postępowania.
Sąd I instancji uznał, że skarga podlega odrzuceniu.
W uchwale składu siedmiu sędziów z 22 czerwca 2020 r. sygn. II OPS 5/19 [ONSAiWSA 2020/6/79, dalej uchwała II OPS 5/19] Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że zasadniczym celem skargi na bezczynność organu administracji publicznej jest doprowadzenie do usunięcia stanu bezczynności, natomiast tylko celem wtórnym jest uzyskanie prejudykatu w celu odszkodowawczym, a zatem za niedopuszczalną należy uznać skargę na bezczynność wniesioną po zakończeniu postępowania administracyjnego. Odmienne rozumowanie oznaczałoby, że środek ten zamiast w swoim celu zmierzać do likwidacji stanu bezczynności powiązany byłby zasadniczo z celem wykraczającym poza zakres postępowania administracyjnego.
Wniesienie skargi na bezczynność po zakończeniu postępowania poprzez wydanie ostatecznej decyzji stanowi przeszkodę w merytorycznym rozpoznaniu takiej skargi przez sąd administracyjny w zakresie rozstrzygnięcia podejmowanego na podstawie art. 149 § 1 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.).
Zgodnie z art. 269 § 1 ppsa, sądy administracyjne są związane uchwałami Naczelnego Sądu Administracyjnego. Skarga podlega zatem odrzuceniu na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 ppsa (k. 46-47 akt sądowych).
Skargę kasacyjną wywiodła J.W., reprezentowana przez r. pr. Z.B., która zaskarżyła w całości postanowienie I SAB/Wa 136/20, zarzucając mu naruszenie:
- 1. przepisów postępowania:
- a. art. 269 § 1 ppsa przez odrzucenie skargi na przewlekłość postępowania złożonej po dacie zakończenia postępowania ostateczną decyzją administracyjną, z uwagi na wydanie wiążącej dla WSA w Warszawie uchwały siedmiu sędziów NSA z 22 czerwca 2020 r. II OPS 5/19, stwierdzającej niedopuszczalność wniesienia skargi na bezczynność organu administracji po wydaniu decyzji administracyjnej merytorycznie kończącej postępowanie, w sytuacji w które uchwała ta nie znajduje zastosowania w niniejszej sprawie, bo skarga dotyczy przewlekłości postępowania a nie bezczynności organu, które to instytucje są od siebie odrębne;
- b. art. 58 § 1 pkt 6 ppsa przez odrzucenie skargi mimo braku wystąpienia przyczyn niedopuszczalności jej wniesienia;
- c. art. 149 § 1 pkt 3 w zw. z art. 151 ppsa przez błędną wykładnię pierwszego z wymienionych przepisów i uznanie, że niedopuszczalnym jest uwzględnienie skargi na przewlekłość postępowania, która została wniesiona do sądu administracyjnego już po wydaniu przez ten organ decyzji kończącej postępowanie w sprawie, której dotyczy zarzut przewlekłości i w konsekwencji bezzasadne oddalenie skargi przez Sąd w sytuacji, gdy nie wystąpiły w przedmiotowej sprawie ani przeszkody prawne, ani faktyczne do uwzględnienia skargi na przewlekłość postępowania, gdyż stwierdzenie przewlekłości ma charakter samoistny w stosunku do pozostałych żądań zobowiązania organu określonych w art. 149 § 1 pkt 1-2 ppsa, a uwzględnienie skargi w zakresie żądanym potwierdzi jedynie stan, który istniał, a zatem ten, że organ administracji publicznej dopuścił się przewlekłości;
- d. art. 149 § 1a ppsa przez brak jego zastosowania i niestwierdzenie przez WSA, że przewlekłość postępowania miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa, w sytuacji, gdy Sąd Administracyjny jest obowiązany do zbadania czy doszło do przewlekłości postępowania i czy przewlekłość ta miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa;
- 2. przepisów prawa materialnego przez błędną jego wykładnię, tj. art. 77 Konstytucji RP w zw. z "art. 4171 kpc" w zw. z art. 3 § 2 pkt 8 ppsa przez bezpodstawne zaniechanie przeprowadzenia kontroli działania organów administracji polegające na odrzuceniu skargi strony na przewlekłość postępowania, co faktyczne prowadzi do pozbawienie strony możliwości uzyskania przysługującego stronie, na podstawie przepisów Konstytucji RP, wynagrodzenia z tytułu poniesionej szkody w związku z bezprawnymi działaniami organów administracji publicznej.
Skarżąca wniosła o: uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i rozpoznanie skargi, bo istota sprawy jest dostatecznie wyjaśniona; zasądzenie od organu na rzecz skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, wg norm przepisanych; rozpoznanie sprawy na rozprawie (k. 58-70 akt sądowych).
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarżąca kasacyjnie wniosła o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie. Stosownie do art. 182 § 1 ppsa, skargę kasacyjną od postanowienia wojewódzkiego sądu administracyjnego kończącego postępowanie w sprawie Naczelny Sąd Administracyjny może rozpoznać na posiedzeniu niejawnym. W świetle art. 90 § 2 ppsa sąd może skierować sprawę na posiedzenie jawne i wyznaczyć rozprawę także wówczas, gdy sprawa podlega rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę nie stwierdził zasadności zastosowania powyższego rozwiązania, bowiem rozprawa nie przyczyniłaby się do pełniejszego wyjaśnienia sprawy ponad to, co wynika ze zgromadzonych dokumentów. Art. 90 § 2 ppsa wskazuje jedynie na kompetencję sądu administracyjnego, a decyzja o ewentualnym skierowaniu sprawy na rozprawę zależy zawsze od uznania sądu i ewentualne wnioski stron postępowania nie mają dla sądu charakteru wiążącego (B. Dauter w: w: B. Dauter, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wolters Kluwer 2016, s. 451, uw. 6).
Skarga kasacyjna okazała się zasadna, choć nie wszystkie podniesione w niej zarzuty okazały się skuteczne.
Zasadny okazał się zarzut naruszenia art. 58 § 1 pkt 6 w zw. z art. 269 § 1 ppsa.
Z uchwały II OPS 5/19 wynika, że wniesienie skargi na bezczynność po zakończeniu przez organ administracji publicznej prowadzonego postępowania poprzez wydanie decyzji ostatecznej stanowi przeszkodę w merytorycznym rozpoznaniu takiej skargi przez sąd administracyjny w zakresie rozstrzygnięcia podjętego na podstawie art. 149 § 1 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Uchwała II OPS 5/19 odnosi się jedynie do skargi na bezczynności a nie do skargi na przewlekłość (postanowienie NSA z 28.8.2020 r. II OSK 1479/20, Lex 3053869), czego Sąd I instancji nie dostrzegł. Naczelny Sąd Administracyjny w niniejszym składzie podziela pogląd zaprezentowany w postanowieniu II OSK 1479/20, mimo że znane mu są orzeczenia, opowiadające się za poglądem przeicwnym.
Wojewódzki Sąd Administracyjny nietrafnie uznając się za związany uchwałą II OPS 5/19 dotyczącą skargi na bezczynność (art. 269 § 1 ppsa), z naruszeniem art. 58 § 1 pkt 6 ppsa odrzucił skargę na przewlekłe prowadzenie postępowania.
Pozostałe zarzuty okazały się przedwczesne na obecnym etapie postępowania.
Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 185 § 1 w zw. z art. 197 § 2 ppsa, orzekł jak w sentencji postanowienia.
Wniosek skarżącej kasacyjnie o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego podlegał oddaleniu, gdyż art. 203 i 204 ppsa nie mają zastosowania, gdy przedmiotem skargi kasacyjnej jest postanowienie sądu I instancji kończące postępowanie w sprawie (uchwała 7 Sędziów NSA z 4.2.2008 r. I OPS 4/07, ONSAiWSA 2008/2/23).