Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 6 września 2016 r. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną R.S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 19 listopada 2014 r. sygn. akt II SA/Sz 805/14 w sprawie ze skargi R.S. na decyzję Prezesa Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z dnia 25 lipca 2014 r. nr [...] w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej.
W toku postępowania sądowoadministracyjnego zakończonego wskazanym wyrokiem, w dniu 2 stycznia 2015 r. sformułowana została przez Prezesa Sądu Apelacyjnego w Szczecinie – reprezentowanego przez profesjonalnego pełnomocnika: r. pr. T.U. – odpowiedź na skargę kasacyjną R.S.
Wnioskiem z dnia 13 września 2016 r. r. pr. T.U. – reprezentujący Prezesa Sądu Apelacyjnego w Szczecinie – wniósł o uzupełnienie rzeczonego wyroku poprzez orzeczenie o kosztach postępowania kasacyjnego – kosztach zastępstwa procesowego należnych organowi od skarżącego w toku postępowania kasacyjnego.
Odnotować należy, że postanowieniem z dnia 27 sierpnia 2014 r. o sygn. akt II SA/Sz 805/14 referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie po rozpoznaniu wniosku R.S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym zwolnił go od kosztów sądowych oraz ustanowił na jego rzecz radcę prawnego.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Stosownie do treści art. 157 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej "p.p.s.a."), strona może w ciągu czternastu dni od doręczenia wyroku z urzędu – a gdy wyroku nie doręcza się stronie, od dnia ogłoszenia – zgłosić wniosek o uzupełnienie wyroku, jeżeli sąd nie orzekł o całości skargi albo nie zamieścił w wyroku dodatkowego orzeczenia, które według przepisów ustawy powinien był zamieścić z urzędu. Termin ten w sprawie został dochowany, gdyż wniosek został złożony w dniu 13 września 2016 r., zaś wyrok zapadł w dniu 6 września tego roku.
Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale z dnia 19 listopada 2012 r., II FPS 4/12 (ONSAiWSA 2013, nr 3, poz.
38) uznał, iż art. 204 i art. 205 § 2-4 w związku z art. 207 § 1 p.p.s.a. wraz z właściwymi przepisami odrębnymi, do których odsyła art. 205 § 2 i 3 tej ustawy, stanowią podstawę do zasądzenia zwrotu kosztów za wniesienie sporządzonej przez profesjonalnego pełnomocnika odpowiedzi na skargę kasacyjną.
Prezes Sądu Apelacyjnego w Szczecinie – reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika – wniosek o zasądzenie na rzecz organu kosztów zastępstwa procesowego złożył wraz z odpowiedzią na skargę kasacyjną, w dniu 3 lutego 2016 r., a zatem w terminie wskazanym w art. 179 p.p.s.a., gdyż odpis skargi kasacyjnej doręczono mu 23 stycznia 2016 r.
Kwestią wymagającą wyjaśnienia w sprawie jest to, czy z uwagi na postanowienie z dnia 27 sierpnia 2014 r. o sygn. akt II SA/Sz 805/14 referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie o przyznaniu R.S. prawa pomocy w zakresie całkowitym – tj. przez zwolnienie go od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego – R.S. nie jest zobowiązany do zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w sprawie.
Wskazać zatem należy za aktualnym orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego, że pojęcia kosztów postępowania i kosztów sądowych nie mogą być ze sobą utożsamiane. Kategoria kosztów postępowania jest pojęciem szerszym, obejmującym swym zakresem, obok kosztów sądowych (opłaty sądowe i zwrot wydatków – art. 211 p.p.s.a.), również inne należności wymienione w art. 205 § 1 i 2 p.p.s.a. (np. wynagrodzenie pełnomocnika, koszty przejazdów) – zob. postanowienie NSA z dnia 26 sierpnia 2016 r. o sygn. akt I OZ 889/16. Przy tym podkreśla się, że zgodnie z art. 199 p.p.s.a. zasadą jest, iż strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, wobec czego wyjątki od niej nie mogą podlegać wykładni rozszerzającej.
Powyższe prowadzi w konsekwencji do uznania, że pojęcie "kosztów postępowania kasacyjnego" – o których mowa w art. 204 p.p.s.a. – jest pojęciem zakresowo szerszym od pojęcia "kosztów sądowych" zastosowanego w art. 211, art. 244 § 1 i art. 245 § 2 p.p.s.a. A zatem zwolnienie w ramach prawa pomocy od ponoszenia kosztów sądowych nie zwalnia skarżącego kasacyjnie od ponoszenia kosztów postępowania kasacyjnego niewchodzących w zakres kosztów sądowych.
Powyższe stwierdzenie koresponduje z art. 248 p.p.s.a., zgodnie z którym przyznanie prawa pomocy nie zwalnia strony od obowiązku zwrotu kosztów postępowania, jeżeli obowiązek taki wynika z innych przepisów. W świetle przytoczonych przepisów uznaje się, że przyznanie stronie prawa pomocy nie chroni jej przed odpowiedzialnością finansową za wynik postępowania, o której sąd administracyjny orzeka stosownie do art. 209 p.p.s.a. (tak: postanowienia NSA z dnia 13 lipca 2016 r., II FSK 1883/14 i II FSK 810/14; postanowienie NSA z 11 sierpnia 2008 r., II FSK 259/07).
W związku z tym strona – choćby zwolniona od ponoszenia kosztów sądowych – musi być świadoma, że w sytuacji zainicjowania kontroli kasacyjnej może zostać obciążona kosztami postępowania kasacyjnego na rzecz strony przeciwnej. Strona ta nie zostaje przy tym pozbawiona prawa do sądu (art. 45 ust. 1 w zw. z art. 77 ust. 2 Konstytucji), gdyż obowiązek uiszczenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego stronie przeciwnej nie podważa faktu zrealizowania przez strony ich prawa do sądu.
Naczelny Sąd Administracyjny odnotowuje, że powyższego zapatrywania nie może podważyć art. 246 § 1 i 2 p.p.s.a. ustanawiający jako przesłankę przyznania prawa pomocy kryterium zdolności poniesienia przez wnioskodawcę "kosztów postępowania", a nie "kosztów sądowych". Regulacja ta nie odnosi się bowiem do zakresu prawa pomocy, ujętego w art. 244 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym prawo pomocy obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Co więcej, skoro ustawodawca w art. 246 § 1 i 2 p.p.s.a. posługuje się pojęciem "kosztów postępowania", a w art. 244 § 1 p.p.s.a. "kosztów sądowych", to z uwagi na obowiązujący przy interpretacji przepisów prawa zakaz wykładni synonimicznej nie można tym pojęciom nadawać tożsamego znaczenia i zakresu. Tym bardziej zatem przedstawione rozróżnienie potwierdza zajęte w analizowanej kwestii stanowisko.
W rezultacie stwierdzić należy, że R.S. jest obowiązany w niniejszej sprawie do poniesienia kosztów postępowania kasacyjnego niebędacych kosztami sądowymi. Do tych pierwszych odnosi się zaś art. 205 § 2 p.p.s.a, zgodnie z którym do niezbędnych kosztów postępowania strony reprezentowanej przez adwokata lub radcę prawnego zalicza się ich wynagrodzenie, jednak nie wyższe niż stawki opłat określone w odrębnych przepisach i wydatki jednego adwokata lub radcy prawnego, koszty sądowe oraz koszty nakazanego przez sąd osobistego stawiennictwa strony.
Stosownie do przepisów rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (tekst jedn.: Dz. U. z 2013 r., poz. 490) i cyt. uchwały NSA z dnia 19 listopada 2012 r., II FPS 4/12, wynagrodzenie dla pełnomocnika za złożoną odpowiedź na skargę kasacyjną wynosi tyle, ile stawka minimalna za sporządzenie skargi kasacyjnej. W niniejszej sprawie radca prawny reprezentujący organ nie prowadził sprawy przed sądem pierwszej instancji, nie uczestniczył też w rozprawie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym. Wobec tego, stosownie do § 14 ust. 2 pkt 2 lit. "b" cyt. rozporządzenia, wynagrodzenie to opiewa na kwotę 180 złotych.
Uwzględniając powyższe, mając za podstawę art. 157 p.p.s.a. w związku z art. 205 § 2 i art. 248 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny orzekł, jak w sentencji postanowienia.