Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach postanowieniem z dnia 28 sierpnia 2017 r., sygn. akt: IV SA/Gl 652/17 odrzucił skargę K.N. na pismo Dyrektora Oddziału Terenowego [..] S.A. w K. z dnia 21 grudnia 2016 r.
W uzasadnieniu postanowienia Sąd wskazał, że K.N. wniósł skargę na pismo Dyrektora Oddziału Terenowego [..] S.A. w K. z dnia 21 grudnia 2016 r., w którym został poinformowany, że żądany we wniosku z dnia 5 grudnia 2016 r. materiał filmowy został przekazany Sądowi Okręgowemu II Wydział Cywilny w K. do akt sprawy o sygn. [..], toczącej się z powództwa skarżącego przeciwko [..] S.A., a skarżący, jako strona wyżej wymienionego postępowania cywilnego, ma prawo wglądu do akt sprawy, a zatem może zapoznać się z znajdującym się w nich materiałem filmowym i dlatego odmówiono przekazania kopii wnioskowanego materiału archiwalnego z "A." z dnia [..] sierpnia 2005 r.
Oceniając powyższą sytuację w kontekście zarzucanego w skardze naruszenia przepisów ustawy o dostępie do informacji publicznej Sąd stwierdził, że skarżący nie wystąpił do organu z wnioskiem o udostępnienie informacji publicznej, lecz złożył wniosek o wydanie kopii nagrania – materiału archiwalnego "A." z dnia [..] sierpnia 2005 r., które jak sam oświadczył, zamierzał wykorzystać w procesie sądowym. Wniosek ten został złożony na formularzu tzw. "zgłoszenia użytkownika korzystającego z dokumentacji audiowizualnej ze zbiorów programowych [..] S.A.", stanowiącym załącznik do uchwały Zarządu [..] S.A. z dnia [..] czerwca 2015 r. nr [..] w sprawie wprowadzenia zasad udostępniania i korzystania z dokumentacji audiowizualnej ze zbiorów programowych Spółki [..] S.A. Żaden z przepisów ustawy z dnia 29 grudnia 1992 r. o radiofonii i telewizji (t.j. Dz.U. z 2017 r. poz. 1414), nie przewiduje zaś wniesienia skargi do sądu administracyjnego w kwestii udostępnienia bądź odmowy udostępnienia materiału archiwalnego znajdującego się w zbiorze programowym Spółki [..] S.A., co stanowiło przyczynę odrzucenia skargi.
Od powyższego postanowienia skarżący wywiódł skargę kasacyjną, domagając się uchylenia postanowienia w całości i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji, przyznanie na rzecz pełnomocnika kosztów zastępstwa procesowego wraz z podatkiem VAT, zrzekając się rozprawy oraz zarzucając naruszenie art. 58 § 1 pkt 1 i § 3 w zw. z art. 58 § 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi polegające na odrzuceniu skargi wskutek uznania, że sprawa nie należy do właściwości sądu administracyjnego w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że Sąd przypisał zbyt dużą wagę do warstwy formalnej wniosku, podczas gdy o kwalifikacji powinna decydować jego treść a nie forma. Sąd nie zbadał natomiast przedmiotu żądania wniosku pod kątem kwalifikacji objętych nim materiałów jako informacji publicznej, uchylając się od ustalenia rzeczywistego charakteru wniosku. Ponadto, organ uznając, że wniosek nie dotyczy informacji publicznej winien poinformować pismem skarżącego o braku możliwości zastosowania przepisów ustawy o dostępie do informacji publicznej, a pismo to nie zawiera takiej informacji, nadto bezzasadnie Sąd przyjął, że nie stanowi ono decyzji o odmowie udostępnienia informacji publicznej, skoro zawiera minimum elementów pozwalających uznać je za decyzję.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną Dyrektor Oddziału Terenowego [..] S.A. w K. wniósł o jej oddalenie, podnosząc, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 10 listopada 2017 r., sygn. akt: II SA/Wa 1405/17 odrzucił tożsamą skargę skarżącego na pismo Prezesa [..] S.A. z dnia 22 sierpnia 2017 r., a obecnie przedmiotem postępowania przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Gliwicach jest pismo Dyrektora Oddziału Terenowego z dnia 21 sierpnia 2017 r. o odmowie udostępnienia, żądanego także w niniejszej sprawie, nagrania.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Stosownie do przepisu art. 182 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz.U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.) - zwanej dalej p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny może rozpoznać na posiedzeniu niejawnym skargę kasacyjną od postanowienia wojewódzkiego sądu administracyjnego kończącego postępowanie w sprawie.
Zgodnie zaś z art. 182 § 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym, gdy strona, która ją wniosła, zrzekła się rozprawy, a pozostałe strony, w terminie czternastu dni od dnia doręczenia skargi kasacyjnej, nie zażądały przeprowadzenia rozprawy. Z kolei według 182 § 3 p.p.s.a. na posiedzeniu niejawnym Naczelny Sąd Administracyjny orzeka w składzie jednego sędziego, a w przypadkach, o których mowa w § 2, w składzie trzech sędziów. Ponieważ w rozpoznawanej sprawie strona skarżąca kasacyjnie złożyła stosowny wniosek, a strona przeciwna nie przedstawiła odmiennych wniosków procesowych, a zachodziły także podstawy do zastosowania art. 182 § 1 p.p.s.a. skarga kasacyjna, została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym.
Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W sprawie nie występują, enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 p.p.s.a. przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. Z tego względu, przy rozpoznaniu sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej.
Skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach:
- 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie;
- 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 p.p.s.a.).
Granice skargi kasacyjnej wyznaczają wskazane w niej podstawy. Oznacza to, że przytoczone w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości prawnej zaskarżonego wyroku determinują zakres kontroli dokonywanej przez sąd drugiej instancji, który w odróżnieniu od sądu pierwszej instancji nie bada całokształtu sprawy, lecz tylko weryfikuje zasadność zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej. Nie można w tym zakresie pomijać regulacji art. 175 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którą istnieje konieczność sporządzenia skargi kasacyjnej przez profesjonalnego pełnomocnika prawnego. Ustanowiony w tym przepisie przymus adwokacko-radcowski z założenia powinien gwarantować nie tylko sporządzenie skargi kasacyjnej w sposób odpowiadający wymogom ustawowym i umożliwiający Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu merytoryczne jej rozpoznanie, a w konsekwencji kontrolę zaskarżonego orzeczenia, lecz również takie skonstruowanie skargi kasacyjnej, które w ramach obowiązującego prawa uwzględnia motywy i intencje strony składającej skargę kasacyjną, w tym przyjętą przez nią strategię prowadzenia własnych spraw.
Należy wskazać, że skarga kasacyjna jest sformalizowanym środkiem zaskarżenia, który musi spełniać wymagania szczegółowo wskazane w p.p.s.a.. Stosownie do art. 176 tej ustawy skarga kasacyjna powinna czynić zadość wymaganiom przepisanym dla pisma w postępowaniu sądowym (wskazanym w art. 46 § 1 ustawy), a ponadto zawierać oznaczenie zaskarżonego orzeczenia ze wskazaniem, czy jest ono zaskarżone w całości, czy w części, przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie, wniosek o uchylenie lub zmianę orzeczenia z oznaczeniem zakresu zasadnego uchylenia lub zmiany.
Zgodnie z art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na podstawie naruszenia prawa materialnego przez błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie lub naruszenia przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Sformułowanie podstaw kasacyjnych w prawidłowy sposób jest o tyle istotne, że – jak wyżej wskazano - stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach zakreślonych w zarzutach skargi kasacyjnej, z urzędu biorąc pod uwagę jedynie nieważność postępowania, której przesłanki wymienione zostały w § 2 tego przepisu. Określona w art. 183 § 1 p.p.s.a. zasada związania granicami skargi kasacyjnej oznacza również związanie wskazanymi w niej podstawami zaskarżenia, które determinują zakres kontroli kasacyjnej, jaką Naczelny Sąd Administracyjny sprawuje na podstawie i w granicach prawa (art. 7 Konstytucji RP) - w celu stwierdzenia ewentualnej wadliwości zaskarżonego orzeczenia.
W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego podkreślano wielokrotnie, że systemowe odczytanie art. 176 i art. 183 p.p.s.a. prowadzi do wniosku, że Naczelny Sąd Administracyjny nie może rozpoznać merytorycznie zarzutów skargi, które zostały wadliwie skonstruowane. Jest to zgodne z poglądem, według którego przytoczenie podstaw kasacyjnych, rozumiane jako wskazanie przepisów, które - zdaniem wnoszącego skargę kasacyjną - zostały naruszone przez wojewódzki sąd administracyjny, nakłada na Naczelny Sąd Administracyjny, stosownie do art. 174 pkt 1 i 2 oraz art. 183 § 1 p.p.s.a. obowiązek odniesienia się do wszystkich zarzutów przytoczonych w podstawach kasacyjnych (por. uchwała NSA z dnia 26 października 2009 r., I OPS 10/09). Naczelny Sąd Administracyjny tylko wtedy może uczynić zadość temu obowiązkowi, gdy wnoszący skargę kasacyjną poprawnie określi, jakie przepisy jego zdaniem naruszył wojewódzki sąd administracyjny i na czym owo naruszenie polegało (por. podobnie wyrok NSA: z dnia 7 stycznia 2010 r., II FSK 1289/08; wyrok NSA z dnia 22 września 2010 r., II FSK 764/09; wyrok NSA z dnia 16 lipca 2013 r., sygn. akt II FSK 2208/11).
Uzasadniając zarzut naruszenia prawa materialnego, przez jego błędną wykładnię, wykazać należy, że sąd mylnie zrozumiał stosowany przepis prawa, natomiast uzasadniając zarzut niewłaściwego zastosowania przepisu prawa materialnego wykazać należy, iż sąd stosując przepis popełnił błąd w subsumcji czyli, że niewłaściwie uznał, iż stan faktyczny przyjęty w sprawie odpowiada stanowi faktycznemu zawartemu w hipotezie normy prawnej, zawartej w przepisie prawa. W obu tych przypadkach autor skargi kasacyjnej wykazać musi ponadto w uzasadnieniu, jak w jego ocenie powinien być rozumiany stosowany przepis prawa, czyli jaka powinna być jego prawidłowa wykładnia bądź jak powinien być stosowany konkretny przepis prawa ze względu na stan faktyczny sprawy, a w przypadku zarzutu niezastosowania przepisu - dlaczego powinien być zastosowany. Uzasadniając zaś naruszenie przepisów postępowania wykazać należy, że uchybienie im mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Skargę kasacyjną oparto na zarzucie naruszenia art. 58 § 1 pkt 1 i § 3 w związku z art. 58 § 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Rozpoznając skargę kasacyjną w tak zakreślonych granicach, stwierdzić należy, że nie ma ona usprawiedliwionych podstaw.
Należy bowiem przypomnieć, że dla uznania za usprawiedliwioną podstawę kasacyjną z art. 174 pkt 2 p.p.s.a. nie wystarcza samo wskazanie naruszenia przepisów postępowania, ale nadto wymagane jest, aby skarżący wykazał, że następstwa stwierdzonych wadliwości postępowania były tego rodzaju lub skali, iż kształtowały one lub współkształtowały treść kwestionowanego w sprawie orzeczenia (por. wyrok NSA z dnia 5 maja 2004 r., FSK 6/04, LEX nr 129933; wyrok NSA z dnia 26 lutego 2014 r., II GSK 1868/12, LEX nr 1495116). W skardze kasacyjnej poza wskazanymi ogólnymi przepisami kompetencyjnymi, określającymi dopuszczalność odrzucenia skargi w przypadku stwierdzenia braku właściwości sądu do jej rozpoznania nie powołano jakichkolwiek przepisów postępowania, co w realiach niniejszej sprawy czyniło powyższy zarzut nieskutecznym.
Tego typu przepisy, jak wskazane w skardze kasacyjnej przepisy art. 58 § 1 pkt 1 i § 3 oraz art. 58 § 2 p.p.s.a., nie mogą stanowić samodzielnej podstawy kasacyjnej. Strona skarżąca kasacyjnie chcąc powołać się na zarzut naruszenia tych przepisów zobowiązana jest bezpośrednio powiązać omawiany zarzut z zarzutem naruszenia konkretnych przepisów, którym – jej zdaniem – Sąd I uchybił w toku rozpoznania sprawy. Jeśli z rozstrzygnięcia Sądu wynika, że nie znalazł podstaw do uznania, że sprawa może być rozpoznana w oparciu o przepisy ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, to nie można Sądowi odrzucającemu skargę zarzucić naruszenia omawianego przepisu, gdyż takie rozstrzygnięcie jest właśnie zgodne z dyspozycją zastosowanych przez Sąd I instancji norm prawnych. Naruszenie tego typu przepisów jest zawsze następstwem uchybienia innym przepisom, czy to procesowym, czy też materialnym (por. wyroki NSA: z dnia 30 kwietnia 2015 r., I OSK 1701/14, z dnia 29 kwietnia 2015 r., I OSK 1595/14, z dnia 29 kwietnia 2015 r., I OSK 1596/14, z dnia 24 kwietnia 2015 r., I OSK 1088/14, z dnia 8 kwietnia 2015 r., I OSK 71/15, z dnia 9 stycznia 2015 r., I OSK 638/14), których w skardze kasacyjnej bezpośrednio w powiązaniu ze stawianym zarzutem naruszenia art. 58 § 1, § 2, § 3 p.p.s.a. nie powołano.
Brak takich odniesień oznacza w konsekwencji nieskuteczność zarzutu naruszenia tych przepisów. Naczelny Sąd Administracyjny nie jest bowiem uprawniony do przypisywania skarżącemu zamiaru przytoczenia konkretnej podstawy kasacyjnej ani też poszukiwania takiej podstawy, która byłaby najbardziej skuteczna i adekwatna do prawdopodobnego zamysłu strony. Orzekanie w granicach skargi kasacyjnej wyklucza możliwość merytorycznej oceny tak wadliwie skonstruowanego zarzutu naruszenia przepisów postępowania (por. wyrok NSA z dnia 15 maja 2015 r., I OSK 1329/14). Przy czym niezrozumiały jest zarzut naruszenia przez Sąd przepisów art. 58 § 2 oraz § 3 p.p.s.a., a uchybienie tym przepisom nie zostało jakkolwiek w uzasadnieniu skargi kasacyjnej wyjaśnione.
W realiach niniejszej sprawy, w której strona skarżąca kasacyjnie argumentuje, że jej wniosek z dnia 5 grudnia 2016 r. dotyczył udostępnienia informacji publicznej, zakwestionowanie prawidłowości odrzucenia skargi wymagało powołania przepisów regulujących postępowanie wszczęte wnioskiem o udzielenie informacji publicznej, a więc zakwestionowania prawidłowego zastosowania przepisów ustawy z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej (t.j.: Dz.U. z 2016 r., poz. 1764 ze zm.), czego w skardze kasacyjnej nie uczyniono.
Z powyższych przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny uznał skargę kasacyjną za pozbawioną usprawiedliwionych podstaw, co skutkowało jej oddaleniem w oparciu o art. 184 p.p.s.a.
Odnosząc się do zawartego w skardze kasacyjnej wniosku o przyznanie od Skarbu Państwa kosztów zastępstwa prawnego (nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu) w postępowaniu kasacyjnym, należy wskazać, że wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za pomoc prawną należne od Skarbu Państwa (art. 250 p.p.s.a.) przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny na podstawie art. 258-261 tej ustawy. Z tego też względu wniosek pełnomocnika z urzędu o przyznanie wynagrodzenia za czynności w postępowaniu kasacyjnym Naczelny Sąd Administracyjny pozostawił do rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gliwicach.