Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 24 czerwca 2015 r. sygn. akt II SA/Wa 1839/14, po rozpoznaniu sprawy ze skargi A.M. na orzeczenie dyscyplinarne Dyrektora Izby Celnej w [...] z dnia 31 lipca 2014 r. nr [...] w przedmiocie wymierzenia kary dyscyplinarnej wydalenia ze Służby Celnej, uchylił zaskarżone orzeczenie dyscyplinarne oraz utrzymane nim w mocy orzeczenie dyscyplinarne organu pierwszej instancji (pkt 1); stwierdził, że zaskarżone orzeczenie dyscyplinarne nie podlega wykonaniu w całości (pkt 2); zasądził od Dyrektora Izby Celnej w [...] na rzecz skarżącego A.M. kwotę 257 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania (pkt 3).
Wyrok został wydany w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.
Naczelnik Urzędu Celnego [...] postanowieniem z dnia 11 lipca 2013 r. nr [...] wszczął postępowanie dyscyplinarne w stosunku do specjalisty Służby Celnej st. aplikanta celnego A.M., obwiniając go o naruszenie obowiązków służbowych określonych w art. 122 pkt 1 i art. 122 pkt 5 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o Służbie Celnej (t.j.: Dz. U. Nr 168, poz. 1323 ze zm.) w ten sposób, że w okresie od [...] stycznia 2013 r. do [...] stycznia 2013 r. w trakcie realizacji zakupu na aukcji internetowej towaru w postaci [...] zamówionych za pośrednictwem internetu oraz w terminie późniejszym podszywał się pod funkcjonariusza Izby Celnej w [...], przesyłając wiadomości drogą e-mail na skrzynkę sprzedającego bądź kontaktując się z nim telefonicznie, zastraszał firmę [...], groził kontrolami celnymi, szantażował doniesieniami do różnych organów oraz umieszczeniem negatywnych opinii na portalu internetowym w serwisie Allegro, tj. o popełnienie czynu określonego w art. 166 pkt 6 ustawy o Służbie Celnej.
Następnie Naczelnik Urzędu Celnego [...] orzeczeniem dyscyplinarnym z dnia 13 czerwca 2014 r. nr [...], na podstawie art. 178 ust. 1 i ust. 3 oraz art. 179 ust. 1 ustawy o Służbie Celnej, po przeprowadzeniu postępowania dyscyplinarnego w stosunku do specjalisty Służby Celnej [...] A.M. prowadzonego zgodnie z postanowieniem z dnia 11 lipca 2013 r., obwinionego o określony w nim wyżej wymieniony czyn, orzekł, iż naruszył on obowiązki służbowe podlegające odpowiedzialności dyscyplinarnej, tj.:
- 1) naruszył obowiązek dochowania obowiązków wynikających ze złożonego ślubowania, określony w art. 122 pkt 1 ustawy o Służbie Celnej, dotyczący strzeżenia dobrego imienia służby, honoru i godności funkcjonariusza, oraz
- 2) naruszył obowiązek godnego zachowania się poza służbą, określony w art. 122 pkt 5 ustawy o Służbie Celnej;
w ten sposób, że w okresie od dnia [...] stycznia 2013 r. do dnia [...] lutego 2013 r. w związku z realizacją na aukcji internetowej portalu Allegro transakcji zakupu i reklamacji towaru w postaci [...], przesyłał drogą e – mail na skrzynkę sprzedającego tj. firmy [...], wiadomości o treści cyt.: "Panie P.K., widzę ze pan i owszem załatwia reklamację, ale koszty wysyłki za swoje pomyłki zrzuca pan na klientów (pańskie negatywy). Widzę że nie robi to na panu wrażenia, zatem oznajmiam panu iż print screen z zakupu mam i pod nim podpis, i nie warto być chytrym na koszt wysyłki, Urząd Celny jest bardziej pazerny. Wystarczy donos i pod nim podpis, i ma pan kontrolę celną wszystkich Sadów – za całe 5 lat, sprawdzą rzeczywistą wartość celną sprowadzonego przez pana towarów, oraz VAT z tytułu importu. "Pakiet" [...] pana nie ochroni, gdyż nie dotyczy ceł, odwołanie od domiaru nie powoduje wstrzymania egzekucji.
Proszę to zrozumieć, ja już kilka rzeczy od pana kupowałem również przez pana stronę, daleki jestem od złośliwości i nie chcę panu zaszkodzić, ale jeśli mnie pan z ignoruje i karze płacić za swoją pomyłkę w wysyłce to zrobię to bez wachania." (wiadomość z dnia [...] stycznia 2013 r. godz. 20.04);
"Witam w dniu 12.01.2013 r sprzedaliście państwo mi to: (...) a 17.01.2013 r dostałem To: (...) Gołym okiem widać, różnicę. Zapłaciłem wam sadzać iż dostanę takie jak na zdjęciu w aukcji tj. typ [...]. 17.01.2012 zgłosiłem reklamację do waszego działu informując iż odsyłam na wasz koszt, pani zgodziła się, (Bo niby z jakiej to paki ja mam ponosi koszty waszej indolencji). Adresat beszczelnie odmówił przyjęcia przesyłki. Panie K. przez pana tupet, musze ponieść kolejny koszt 10 zł, za odesłanie do adresata. Kiedy Pan przestanie chowac głowę w piasek i raczy załatwi ta sprawę jak cywilizowany przedsiębiorca a nie jak Cwaniak z firmy \\\"Krzak\\\"??" (wiadomość z dnia [...] stycznia 2013 r. godz. 20.18);
"Rozmowa z Państwa pracownikiem jest nagrana jak również późniejsza z groźbami pana K. i mogę ją przytoczyć w PIH. Sprzedajecie towar którego nie posiadacie co również mogę zgłosić. Sprzedawanie towaru którego nie posiadacie to wyłudzenie i tym zajmuje się PIH i UOKiK." (wiadomość z dnia [...] lutego 2013 godz. 15:45), oraz podszywał się pod funkcjonariusza Izby Celnej w [...] w rozmowie telefonicznej ze sprzedającym w dniu [...] stycznia 2013 r., czym zastraszał sprzedającego, groził kontrolami celnymi oraz szantażował doniesieniami do różnych organów kontrolnych, a także nadużył zajmowanego stanowiska dla osiągnięcia korzyści majątkowej, za co zgodnie z art. 166 pkt 1 i pkt 6 ustawy o Służbie Celnej podlega odpowiedzialności dyscyplinarnej, oraz uznał wyżej wymienionego winnym zarzucanego mu czynu i na podstawie art. 169 ust. 1, przy zastosowaniu art. 167 ust. 4 oraz ust. 5 pkt 3 ustawy o Służbie Celnej, wymierzył karę dyscyplinarną, o której mowa w art. 167 ust. 1 pkt 10 tej ustawy, tj. karę wydalenia ze Służby Celnej.
W odwołaniu od powyższego orzeczenia dyscyplinarnego do Dyrektora Izby Celnej w [...] A.M. zarzucił naruszenie przepisów postępowania mające wpływ na treść orzeczenia poprzez rozszerzenie zakresu odpowiedzialności dyscyplinarnej i niewykazanie w sposób niebudzący wątpliwości, jakie obowiązki zostały w rzeczywistości przez niego jako obwinionego naruszone (art. 438 pkt 2 Kodeksu postępowania karnego) oraz rażącej niewspółmierności kary, poprzez wymierzenie kary wydalenia ze Służby Celnej, pomimo niewystąpienia żadnej z przesłanek określonych w art. 167 ust. 5 ustawy o Służbie Celnej, nieuwzględnienie pozytywnej oceny okresowej i dobrej opinii służbowej oraz niewyjaśnienie stopnia zawinienia (art. 438 pkt 4 K.p.k.).
Dyrektor Izby Celnej w [...], po rozpatrzeniu odwołania, orzeczeniem dyscyplinarnym z dnia 31 lipca 2014 r. nr [...], na podstawie art. 437 § 1 K.p.k. w zw. z art. 187 ustawy o Służbie Celnej, orzekł o utrzymaniu w mocy w całości zaskarżonego orzeczenia dyscyplinarnego z dnia 13 czerwca 2014 r. nr [...] wydanego przez Naczelnika Urzędu Celnego [...] przy uznaniu, że czyn zarzucony obwinionemu przez organ dyscyplinarny pierwszej instancji wyczerpuje znamiona przewinienia dyscyplinarnego określonego w art.166 pkt 1 w zw. z art. 122 pkt 1 i pkt 5 ustawy o Służbie Celnej.
W uzasadnieniu orzeczenia dyscyplinarnego – powołując się na opisany powyżej stan faktyczny – podał, że nie nasuwa on jakichkolwiek wątpliwości. Przesłuchano istotnych świadków, zgromadzono obszerny materiał dowodowy, umożliwiono obwinionemu złożenie wyjaśnień i dołączenie stosownych dokumentów, celem poparcia przyjętej linii obrony. Stwierdził, że na podstawie całości zgromadzonego materiału w przedmiotowej sprawie brak jest podstaw do ponoszenia przez obwinionego odpowiedzialności dyscyplinarnej na podstawie art. 166 pkt 6 K.p.k. w zw. z art. 122 ust. 1 i 5 ustawy o Służbie Celnej.
Natomiast nie ulega wątpliwości, że czyn zarzucony obwinionemu stanowi podstawę do ponoszenia odpowiedzialności dyscyplinarnej w oparciu o art. 166 pkt 1 w zw. z art. 122 ust. 1 i 5 ustawy o Służbie Celnej. Zgodnie z art. 455 K.p.k., nie zmieniając ustaleń faktycznych, można poprawić błędną kwalifikację prawną niezależnie od granic zaskarżenia i podniesionych zarzutów.
Organ odwoławczy odnosząc się do zarzutu naruszenia prawa do obrony, poprzez określenie w postanowieniu z dnia 11 lipca 2013 r. o wszczęciu postępowania dyscyplinarnego jako podstawy art. 166 pkt 6 w zw. z art. 122 pkt 1 i 5 ustawy o Służbie Celnej, a w orzeczeniu dyscyplinarnym podstawy ukarania w art. 166 pkt 1 i 6 w zw. z art. 122 pkt 1 i 5 ustawy o Służbie Celnej wskazał, że zarzucana przez obwinionego obraza prawa procesowego w powyższym zakresie stanowi względną podstawę odwoławczą, decydującą o uchyleniu orzeczenia, ale tylko wówczas, gdy mogła mieć wpływ na treść orzeczenia. W przedmiotowej sprawie okoliczność rozszerzenia przez organ dyscyplinarny pierwszej instancji w orzeczeniu dyscyplinarnym podstawy prawnej ponoszenia odpowiedzialności dyscyplinarnej, nie uniemożliwiła obwinionemu prawa do obrony w zakresie zarzucanego czynu. Wprost przeciwnie, obwiniony wielokrotnie ustosunkowywał się do powyższej kwestii.
Nie ulega wątpliwości, że w warunkach postępowania dyscyplinarnego, które zostaje wszczęte z urzędu i organ dyscyplinarny decyduje o jego zakresie, zostaje jednocześnie zobowiązany do czuwania nad interesem strony i obwiniony ma prawo wiedzieć, co jest zarzutem stawianym przeciwko niemu. Trudno jednak zgodzić się z twierdzeniem, że w niniejszej sprawie obwiniony został pozbawiony prawa do obrony, uniemożliwiono mu wypowiedzenie się w kwestii niedopełnienia obowiązków służbowych wynikających ze złożonego ślubowania i że nie miał jakiejkolwiek wiedzy w tym zakresie.
W postanowieniu o wszczęciu postępowania dyscyplinarnego z dnia 11 lipca 2013 r. stwierdzono, że doszło do naruszenia obowiązków służbowych określonych w art. 122 pkt 1 i 5 ustawy o Służbie Celnej oraz podano czas, miejsce i sposób popełnienia zarzucanego czynu. Powyższy zarzut został powtórzony we wniosku rzecznika dyscyplinarnego złożonym po zakończeniu postępowania dyscyplinarnego na podstawie art. 177 ust. 3 pkt 3 ustawy o Służbie Celnej. Niezmieniony zarzut znalazł również odzwierciedlenie w sentencji orzeczenia dyscyplinarnego. Jednak dopiero w wyniku wysłuchania organ dyscyplinarny pierwszej instancji uznał, że przyjęta dotychczas podstawa ponoszenia odpowiedzialności dyscyplinarnej za popełniony czyn wyczerpuje dyspozycję nie tylko art. 166 pkt 6, lecz również art. 166 pkt 1 ustawy o Służbie Celnej, co znalazło odzwierciedlenie w sentencji orzeczenia dyscyplinarnego. Obwiniony i obrońca wypowiadali się w kwestii, czy zarzucone działanie stanowi niedopełnienie obowiązków służbowych lub wynikających ze złożonego ślubowania, na każdym etapie prowadzonego postępowania. Trudno mówić o braku świadomości obwinionego w kwestii, jakie obowiązki zostały przez niego naruszone.
Ponadto organ odwoławczy nie podzielił stanowiska obwinionego, że przewinienie dyscyplinarne musi mieć wyraźny związek ze służbą lub wykonywanymi czynnościami służbowymi oraz, że w sytuacji, gdy nie zachodzi funkcjonalny związek popełnienia czynu o charakterze deliktu etycznego z wykonywaniem zawodu, funkcjonariusz celny – jak każdy człowiek – może i powinien kierować się ogólnymi normami etycznymi, a jego zachowanie nie pociąga za sobą odpowiedzialności dyscyplinarnej. Obwiniony nie dochował obowiązków wynikających ze złożonego ślubowania, tj. obowiązku strzeżenia dobrego imienia służby, honoru i godności oraz przestrzegania zasad etyki (art. 83 ustawy o Służbie Celnej). W pojęciu strzeżenia "godności" służby mieści się obowiązek godnego zachowania się, przy czym przepisy nie wskazują jakichkolwiek desygnatów, którym mogłoby odpowiadać powyższe pojęcie. Zgodnie ze znaczeniem słownikowym zachowanie "godne", to zachowanie nacechowane poczuciem własnej wartości, wzbudzające szacunek i poważanie.
Godność to świadomość wartości i szacunku, jaki żywiony jest dla instytucji nie tylko przez osoby trzecie, lecz także przez samych funkcjonariuszy. To także wymogi dotyczące osoby i sposobu wykonywania przez nią obowiązków, które mają utrwalać obraz instytucji bezstronnej, sprawiedliwej i kompetentnej. Postępowanie "godne" wyraża się również w utrzymywaniu nieposzlakowanej opinii, która stanowiła jeden z warunków przyjęcia do służby. Tymczasem z akt sprawy bezspornie wynika, że obwiniony nie dochował obowiązków wynikających ze złożonego ślubowania i zachował się niegodnie poza służbą.
Dyrektor Izby Celnej w [...] odnosząc się do kwestii dotyczącej niewspółmierności kary wyjaśnił, że korzystanie przez organ dyscyplinarny z możliwości wyboru rodzaju wymierzanej kary dyscyplinarnej oznacza, iż to wyłącznie ten organ ma prawo decydowania, jaką karę wymierzyć, uwzględniając okoliczności mające wpływ na jej złagodzenie bądź zaostrzenie. Wybór kary nie może być dowolny i musi wynikać z wszechstronnego oraz dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych, w tym również interesu obwinionego, gdyż w przypadku wydalenia ze służby sankcje te wiążą się nie tylko ze sferą jego życia zawodowego, ale także ze sferą życia rodzinnego i społecznego. Kara wydalenia ze służby jest uzasadniona, gdy jest odpowiednia do stopnia społecznego niebezpieczeństwa występku dyscyplinarnego oraz gdy jej zastosowanie jest niezbędne z uwagi na brak gwarancji i pozytywnej prognozy, iż występki tego typu, godzące bezpośrednio w dobre imię Służby Celnej, nie będą w przyszłości popełniane przez obwinionego.
Za zastosowaną karą przemawiają nie tylko względy natury sprawiedliwościowej (zasady współżycia społecznego), lecz także racje związane z zadaniami kary w zakresie prewencji ogólnej i szczególnej, jak również wąsko pojmowane cele zapobiegawcze.
W ocenie organu odwoławczego, zachowanie obwinionego dyskwalifikuje go jako funkcjonariusza, zaś stworzenie mu możliwości dalszego pozostawania w służbie byłoby świadectwem nieuzasadnionej niefrasobliwości i tolerancji wobec jaskrawego naruszenia prawa. Nie można również wykluczyć, iż czyn obwinionego miał oddziaływanie nie tylko o zasięgu lokalnym, ale także wywołał ujemne następstwa dla całej formacji zawodowej. Zauważyć należy, iż materiały przedmiotowej sprawy zostały przekazane do Izby Celnej w [...] przez Dyrektora Izby Celnej w [...], gdyż obwiniony przedstawił się jako funkcjonariusz Urzędu Celnego w [...].
W konsekwencji Dyrektor Izby Celnej w [...] stwierdził, że wymierzona kara dyscyplinarna jest adekwatna do zaistniałego przewinienia. Argumenty obwinionego dotyczące pozytywnej oceny i opinii służbowej nie zasługują na uwzględnienie. Skoro czyn którego dopuścił się obwiniony obejmuje zachowanie poza służbą, a pozytywna ocena okresowa i dobra opinia służbowa dotyczą sposobu wykonywania obowiązków służbowych, to powyższy dowód jest nieprzydatny dla postępowania. Wbrew twierdzeniu obwinionego, w rozpoznawanej sprawie zachodzą przesłanki mające wpływ na zaostrzenie wymiary kary, tj. zaistniało działanie z motywacji zasługującej na szczególne potępienie (art. 167 ust. 5 pkt 1). Obwiniony w wyjaśnieniu z dnia 5 listopada 2013 r. podał, iż ponieważ otrzymał towar, który choć w części, ale zadowalał go (mimo, iż zwrotu nadmiernie poniesionych kosztów wynikłych z niedbalstwa sprzedawcy nigdy nie uzyskał), nie podjął żadnych czynności wymierzonych w podmiot.
Powyższe wyjaśnienie wskazuje na rzeczywistą przyczynę niepodjęcia jakichkolwiek dalszych działań wobec firmy sprzedającej, a jednocześnie na faktyczne motywy działania obwinionego. Obwiniony przed organami dyscyplinarnymi obu instancji potwierdził fakt napisania maila z dnia [...] stycznia 2013 r., w którym zawarł sformułowanie, iż "nie warto być chytrym na koszt wysyłki. Urząd Celny jest bardziej pazerny". Charakter zadań powierzonych Służbie Celnej, sposób ich wykonywania oraz wszelkie inne działania podejmowane przez Służbę Celną mają na celu m.in. zapewnienie wiarygodności w oczach społeczeństwa. Ocena obwinionego przekazana na skrzynkę e-mail, do której miało dostęp szereg postronnych osób, w sposób istotny naruszyła wizerunek Służby Celnej i wpłynęła negatywnie na jej odbiór społeczny. W tym przypadku drugorzędne znaczenie ma fakt, iż utracony koszt wysyłki to kwota 16 zł, a posłużenie się przytoczonymi argumentami miało miejsce przy załatwianiu sprawy prywatnej. Obwiniony nie powinien był posługiwać się tymi argumentami w jakiejkolwiek sytuacji.
W przedmiotowej sprawie kara wydalenia ze służby została wymierzona prawidłowo i uzasadniona w sposób stanowiący odzwierciedlenie wszystkich zgromadzonych dowodów. Wymierzenie powyższej kary wskazuje na fakt, że czyn obwinionego był tak poważny, że zdaniem organu dyscyplinarnego pozbawił go wszelkich przymiotów, które potwierdzałyby, iż może on nadal pozostawać stroną stosunku służbowego. Zgodnie z art. 76 pkt 5 ustawy o Służbie Celnej, w Służbie Celnej może pełnić służbę osoba, która ma nieposzlakowaną opinię. Słowo nieposzlakowany należy rozumieć jako taki, któremu nic nie można zarzucić, prawy, uczciwy. W ocenie organu odwoławczego, obwiniony tych przymiotów już nie posiada.
Powyższe orzeczenie dyscyplinarne stało się przedmiotem skargi A.M. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, w której zarzucił:
- 1) naruszenie art. 439 § 1 pkt 9 w zw. z art. 17 § 1 pkt 9 w zw. z art. 14 § 1 K.p.k., poprzez:
- - fakt wydania orzeczenia w swej treści przekraczającego zakres skargi Rzecznika Dyscyplinarnego, poprzez to, iż Dyrektor Izby Celnej w [...] utrzymał w mocy orzeczenie organu pierwszej instancji pomimo faktu, iż w orzeczeniu tym ukarano obwinionego za to, iż podszywał się pod funkcjonariusza Izby Celnej w [...] w rozmowie telefonicznej z dnia 29 stycznia 2013 r. oraz za to, iż nadużył zajmowanego stanowiska dla osiągnięcia korzyści majątkowej w sytuacji, gdy tych elementów (zachowań) nie było zawartych w zarzucie dyscyplinarnym i tym samym formalnie obwiniony nie mógł być za nie ukarany;
- - fakt ukarania przez Dyrektora Izby Celnej w [...] obwinionego za czyn z art. 166 pkt 1 w zw. z art. 122 pkt 1 i 5 ustawy o Służbie Celnej w sytuacji, gdy w skardze Rzecznika Dyscyplinarnego obwinionemu zarzucono popełnienie czynu określonego w art. 166 pkt 6 ustawy o Służbie Celnej, a zatem skazanie obwinionego za czyn niebędący przedmiotem zarzutu dyscyplinarnego;
- 2) naruszenie art. 438 pkt 3 K.p.k., poprzez dokonanie błędnych ustaleń faktycznych:
- - co do tego, jakoby obwiniony dopuścił się czynności polegających na zastraszaniu sprzedającego, grożeniu kontrolami celnymi, szantażowaniu doniesieniami do różnych organów kontrolnych w sytuacji, gdy tylko informował on o swoich uprawnieniach jako konsumenta oraz o przepisach obowiązującego prawa;
- - co do tego, jakoby obwiniony podszywał się pod funkcjonariusza Izby Celnej w [...] w rozmowie telefonicznej z dnia 29 stycznia 2013 r. podczas, gdy taka sytuacja nie miała miejsca;
które to ustalenia miały istotny wpływ na treść zaskarżonego orzeczenia, bowiem spowodowały niesłuszne przyjęcie, że obwiniony jest winny zarzucanego mu czynu, w tym również niesłuszne przyjęcie, iż naruszył on obowiązki służbowe określone w art. 122 pkt 1 i 5 ustawy o Służbie Celnej;
3) naruszenie art. 178 ust. 3 pkt 6 w zw. z art. 167 ust. 4 ustawy o Służbie Celnej poprzez sporządzenie przez Dyrektora Izby Celnej w [...] krótkiego uzasadnienia, niewyjaśniającego precyzyjnie, dlaczego utrzymano w mocy zaskarżone orzeczenie dyscyplinarne o wydaleniu obwinionego z służby, w sytuacji, gdy w treści orzeczenia sam uznał, iż obwiniony nie popełnił czynu polegającego na nadużyciu stanowiska dla osiągnięcia korzyści majątkowej (naganność którego to czynu była głównym powodem uznania przez Naczelnika Urzędu Celnego [...], iż obwinionego trzeba zwolnić ze służby) i niewyjaśniającego precyzyjnie, dlaczego w tej sytuacji, przy zastosowaniu kryteriów z art. 167 ust. 4 ustawy o Służbie Celnej, tylko kara wydalenia ze służby miałaby być wobec obwinionego właściwa;
4) z ostrożności procesowej naruszenie art. 438 pkt 4 K.p.k., poprzez orzeczenie wobec obwinionego rażąco niewspółmiernej kary, wyrażającej się w zwolnieniu ze służby, w sytuacji, gdy inne kary przewidziane w ustawie o Służbie Celnej byłyby karami właściwymi oraz adekwatnymi i nie istniała potrzeba sięgania po najsurowszą z kar dyscyplinarnych.
Wskazując na powyższe zarzuty wniósł o uchylenie zaskarżonego orzeczenia dyscyplinarnego.
W uzasadnieniu skargi podał, że pierwsze dwa zarzuty stanowią wadę prawną kwalifikowaną albowiem przekroczenie granic aktu oskarżenia na mocy art. 439 § 1 pkt 9 w zw. z art. 17 § 1 pkt 9 w zw. z art. 14 § 1 K.p.k. jest tzw. bezwzględną przyczyną odwoławczą braną przez Sąd pod uwagę z urzędu na każdym etapie sprawy. Ponadto wskazał, że nie można mówić o straszeniu z jego strony, skoro prokuratura w tym względzie umorzyła postępowanie. Stwierdził, że orzeczona kara jest rażąco wysoka i rażąco niewspółmierna do zarzucanego mu czynu, a przez to głęboko niesprawiedliwa i krzywdząca. Twierdzenie to jest tym bardziej zasadne, gdyż Dyrektor Izby Celnej w [...] uznał, iż obwiniony nie popełnił czynu polegającego na nadużyciu stanowiska dla osiągnięcia korzyści majątkowej. W sprawie nie uwzględniono również faktu, że miał on dobre oceny okresowe, dobrą opinię przełożonego, było to jego pierwsze przewinienie, czyn nie przyniósł negatywnych skutków dla osób trzecich i nie udowodniono negatywnych następstw dla dobra Służby Celnej.
Dyrektor Izby Celnej w [...] w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, wskazując na dotychczasowe ustalenia faktyczne i prawne.
Skarżący w piśmie procesowym z dnia 4 maja 2015 r. zarzucił, że przed wydaniem orzeczenia dyscyplinarnego przez organ odwoławczy nie został zapoznany z materiałem dowodowym. Tymczasem planował on zgłosić nowe wnioski dowodowe oraz wskazać na naruszenie art. 175 ust. 1 ustawy o Służbie Celnej, albowiem Dyrektor Izby Celnej powziął wiadomość o popełnieniu zarzucanemu mu czynu już w lutym 2013r., a postępowanie wszczęto w dniu 11 lipca 2013 r., a więc po upływie 3 miesięcy.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie. W uzasadnieniu wyroku na wstępie podał, że stosownie do treści art. 187 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009r. o Służbie Celnej (t.j.: Dz. U. z 2013r. poz. 1404), w sprawach nieuregulowanych w niniejszym rozdziale stosuje się odpowiednio przepisy Kodeksu postępowania karnego. Zgodnie z art. 17 § 1 pkt 9 ustawy z dnia 6 czerwca 1997r. Kodeks postępowania karnego(Dz. U. Nr 89, poz. 555 ze zm.), dalej w skrócie K.p.k., nie wszczyna się postępowania, a wszczęte umarza, gdy brak skargi uprawnionego oskarżyciela.
Z kolei art. 439 § 1 pkt 9 K.p.k. stanowi, że niezależnie od granic zaskarżenia i podniesionych zarzutów oraz wpływu uchybienia na treść orzeczenia sąd odwoławczy na posiedzeniu uchyla zaskarżone orzeczenie jeżeli zachodzi jedna z okoliczności wyłączających postępowanie, określonych m.in. w art. 17 § 1 pkt 9 K.p.k.
W rozpoznawanej sprawie specjalistę Służby Celnej st. aplikanta celnego A.M. obwiniono o popełnienie czynu z art. 166 pkt 6 ustawy o Służbie Celnej. Przepis ten wskazuje na podleganie odpowiedzialności dyscyplinarnej za naruszenie obowiązków służbowych, w szczególności za nadużycie zajmowanego stanowiska dla osiągnięcia korzyści majątkowej lub osobistej. Tymczasem w opisie przypisanego obwinionemu czynu, w żadnym stopniu i ani jednym słowem nie wspomniano, aby miał on swoim działaniem nadużywać zajmowanego stanowiska dla osiągnięcia korzyści majątkowej lub osobistej. Organ dyscyplinarny pierwszej instancji w opisie przypisanego mu czynu stwierdził, że wymienionego funkcjonariusza ukarano "dodatkowo" za to, iż "także nadużył zajmowanego stanowiska dla osiągnięcia korzyści majątkowej".
Ponadto organ ten w przyjętej kwalifikacji prawnej czynu przypisał obwinionemu, bez skargi uprawnionego oskarżyciela, czyn z art. 166 pkt 1 ustawy o Służbie Celnej, co w świetle cytowanego art. 439 § 1 pkt 9 K.p.k., winno skutkować uchyleniem zaskarżonego orzeczenia przez organ drugiej instancji, czego ten nie uczynił. Powyższe uchybienie narusza prawo w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy.
W ocenie Sądu pierwszej instancji, nie to jest najpoważniejsze naruszenie przepisów prawa w niniejszej sprawie. Z protokołu rozprawy przeprowadzonej w postępowaniu dyscyplinarnym wynika, że organ odwoławczy zastosował art. 455 K.p.k., który stanowi, że nie zmieniając ustaleń faktycznych, sąd odwoławczy poprawia błędną kwalifikację prawną niezależnie od granic zaskarżenia i podniesionych zarzutów. Poprawienie kwalifikacji prawnej na niekorzyść oskarżonego może nastąpić tylko wtedy, gdy wniesiono środek odwoławczy na jego niekorzyść.
W orzeczeniu Dyrektora Izby Celnej w [...] stwierdzono, że "zarzucany" (winno być "przypisany") skarżącemu czyn "wyczerpuje znamiona przewinienia dyscyplinarnego określonego w art.166 pkt 1 (...) ustawy o Służbie Celnej". Zauważyć jednak należy, iż mimo przypisania st. aplikantowi celnemu A.M. popełnienia przewinienia tylko z art. 166 pkt 1 cyt. ustawy, nie zmieniono opisu czynu, gdyż nadal został on uznany winnym, jak w opisie czynu przyjętym przez organ pierwszej instancji, tj. że "nadużył zajmowanego stanowiska dla osiągnięcia korzyści majątkowej".
W związku z powyższym przyjąć należy, iż organ odwoławczy nie zmieniając ustaleń faktycznych i zostawiając ten opis zarzucanego czynu, a eliminując zarzut z art. 166 pkt 6 ustawy o Służbie Celnej, zastosował przepis art. 455 K.p.k. nieprawidłowo. Opis przypisanego czynu musi być bowiem tożsamy z jego kwalifikacją. W tej sprawie przypisany skarżącemu czyn, jest wewnętrznie sprzeczny z przyjętą kwalifikacją, co powoduje, iż prawidłowo nie ustalono winy skarżącego i konkretnie nie wiadomo jakiego dopuścił się czynu i za jaki czyn został ukarany – czy było to działanie w celu osiągnięcia korzyści majątkowej, czy też nie. Powyższe stwierdzenie ma istotne znaczenie w zakresie wymierzonej kary dyscyplinarnej, co z kolei narusza przepisy postępowania i w sposób istotny miało wpływ na wynik sprawy.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie powołując treść art. 424 § 1 pkt 1 K.p.k. określającego wymogi uzasadnienia wskazał, że w rozpoznawanej sprawie stan faktyczny został przez organ dyscyplinarny ustalony na podstawie m.in. zeznań świadka P.K., natomiast nie uwzględniał wyjaśnień skarżącego, złożonych do protokołu rozprawy w dniu 12 czerwca 2014 r. W uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia dyscyplinarnego nie podano dlaczego dano wiarę zeznaniom świadka, a nie uznano wyjaśnień skarżącego. Naruszenie powyższego przepisu nastąpiło w sposób mający istotny wpływ na wynik sprawy.
Następnie Sąd pierwszej instancji wskazując treść m.in. art. 167 ust. 1 i ust. 4 ustawy o Służbie Celnej podał, iż kara dyscyplinarna wydalenia ze służby jest karą najsurowszą i winna być wymierzana w sytuacji dopuszczenia się przez funkcjonariusza najpoważniejszych przewinień, które w sposób niebudzący żadnych wątpliwości zasługują na społeczne potępienie i powodują, że dalsze pełnienie służby w odczuciu społecznym spotka się ze szczególną dezaprobatą. Wymierzona kara powinna być współmierna do popełnionego przewinienia dyscyplinarnego i stopnia zawinienia, w szczególności powinna uwzględniać okoliczności popełnienia przewinienia dyscyplinarnego, jego skutki, w tym następstwa dla służby, rodzaj i stopień naruszenia obowiązków ciążących na funkcjonariuszu, pobudki jego działania, zachowanie funkcjonariusza przed popełnieniem przewinienia dyscyplinarnego i po jego popełnieniu oraz dotychczasowy przebieg służby.
Oznacza to, że rozstrzygnięcie w przedmiocie wymierzonej kary dyscyplinarnej powinno być przez organ w sposób precyzyjny i przekonywujący uzasadnione, tak żeby odniosło ono cele zarówno w zakresie prewencji szczególnej, jak i ogólnej.
Zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, uzasadnienie zaskarżonego orzeczenia dyscyplinarnego w przedmiocie wymierzonej kary dyscyplinarnej wydalenia ze służby nie spełnia przesłanek określonych w art. 167 ust. 4 ustawy o Służbie Celnej. Wskazano w nim, że "nie zasługują na uwzględnienie argumenty obwinionego dotyczące pozytywnej oceny i opinii służbowej. Skoro czyn którego dopuścił się obwiniony obejmuje zachowanie poza służbą, a pozytywna ocena okresowa i dobra opinia służbowa dotyczy sposobu wykonywania obowiązków służbowych, należy stwierdzić, że powyższy dowód jest nieprzydatny dla postępowania". Powołany wyżej przepis nakazuje uwzględniać przy wymiarze kary, bez względu na to, w jakich okolicznościach dopuszczono się popełnienia przewinienia, "zachowanie funkcjonariusza przed popełnieniem przewinienia dyscyplinarnego i po jego popełnieniu oraz dotychczasowy przebieg służby".
Nakazuje również uwzględnić "pobudki jego działania", a tą okoliczność organ całkowicie pominął. Przy czym skarżący w swoich wyjaśnieniach podał, że "strona trzy i pół tygodnia nie odzywała się. Czas płynął. W piątek dostałem awizo – zwrot reklamowanego towaru. Strona nabrała wody w usta. Przez trzy tygodnie unikał kontaktu. Strona przestała ze mną rozmawiać. Przejrzałem Internet i okazało się, że z tym przedsiębiorcą są problemy. Towar wysyłany był uszkodzony, wielu klientów skarży się na sposób załatwienia reklamacji na forach internetowych i komentarzach Allegro. Nie kupiłbym nic jakbym wiedział, że jest to nieuczciwy przedsiębiorca. Tym bardziej, że był to obiecany prezent dla chrześniaka". W trakcie rozprawy przed organem drugiej instancji podał także, iż "zdenerwowałem się, gdy się dowiedziałem, że ten człowiek tak ludzi oszukuje, uniemożliwiając im reklamację bądź odmawiając jej. Zapomniałem się po prostu, zapomniałem".
Ponadto Sąd pierwszej instancji zauważył, iż organ wymierzając karę wydalenia ze służby, w sposób lakoniczny, hasłowy i jedynie ogólnikowy (powielający tylko treść przesłanki z ustawy) stwierdził, że działanie skarżącego zaistniało "z motywacji zasługującej na szczególne potępienie". Całkowicie pominął opisane wyżej motywy skarżącego podane podczas jego przesłuchania oraz na rozprawie przed organem odwoławczym i nie wskazał, dlaczego fakt ten zasługuje "na szczególne potępienie". Podobna uwaga dotyczy stwierdzenia organu, że do oceny skarżącego przekazywanej pocztą elektroniczną na adres P.K. miało dostęp szereg osób. Organ odwoławczy nie wskazał bowiem jakie to osoby i w jaki sposób miały dostęp do poczty elektronicznej. Powyższe czyni argumentację Dyrektora Izby Celnej w tym zakresie gołosłowną i niepopartą żadnymi faktami.
W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, w niniejszej sprawie organ odwoławczy nie uwzględnił także faktu, że skarżący wyraził skruchę za popełnione przewinienie, a w wyniku przewidywanej kary dyscyplinarnej, jego żona poroniła dziecko, przede wszystkim jednak nie podano i w konsekwencji nie udowodniono mu, jakie były negatywne następstwa jego czynu dla dobra Służby Celnej. Ponadto wymierzając karę stwierdzono, że "jej zastosowanie jest niezbędne z uwagi na brak gwarancji i pozytywnej prognozy, iż występki tego typu (...) nie będą w przyszłości popełniane". Powyższy wniosek organu odwoławczego nie został jednak poparty żadną wcześniejszą oceną i analizą, co w istocie powoduje, że nie mógł on zostać w postępowaniu sądowym zweryfikowany. W uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia dyscyplinarnego w ogóle nie przytoczono fragmentu wyjaśnień skarżącego dlaczego wspomniał o pazerności Urzędu Celnego mimo, że miał on znaczenie dla oceny stopnia jego zawinienia i w konsekwencji dla wymierzenia mu kary dyscyplinarnej.
Sąd pierwszej instancji podał również, iż o wyjątkowości kary wydalenia ze służby świadczy treść art.167 ust. 5 omawianej ustawy, który stanowi, że na zaostrzenie kary mają wpływ: 1) działanie z motywacji zasługującej na szczególne potępienie albo w stanie po spożyciu alkoholu lub użyciu innego podobnie działającego środka;
- 2) popełnienie przewinienia dyscyplinarnego przez funkcjonariusza przed zatarciem wymierzonej mu kary dyscyplinarnej;
- 3) poważne skutki przewinienia dyscyplinarnego, zwłaszcza istotne zakłócenie realizacji zadań Służby Celnej lub naruszenie dobrego imienia Służby Celnej;
- 4) działanie w obecności podwładnego, wspólnie z nim lub na jego szkodę. W rozpoznawanej sprawie żadna z w/w okoliczności nie zaistniała, w tym analizowana już wyżej przesłanka wskazująca na szczególne potępienie.
W konsekwencji Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że brak wnikliwej oceny szkodliwości czynu popełnionego przez skarżącego i ogólnikowe powołanie się na okoliczności obciążające, bez wzięcia pod uwagę wskazanych okoliczności łagodzących, czyni zasadnym stwierdzenie o naruszeniu przepisów w tym względzie w sposób mający istotny na wynik sprawy.
Sąd pierwszej instancji odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 175 ust. 1 ustawy o Służbie Celnej podał, że Dyrektor Izby Celnej w [...] został poinformowany o popełnieniu przez skarżącego zarzucanego mu czynu przy piśmie Dyrektora Izby Celnej w [...] z dnia 30 stycznia 2013 r., to jednak okres 3 miesięcy o którym mowa w tym przepisie dotyczy organu właściwego do wszczęcia postępowania dyscyplinarnego, a w tej sprawie był nim Naczelnik Urzędu Celnego [...], który o powyższym fakcie został powiadomiony pismem z dnia 17 kwietnia 2013 r., a postępowanie wszczął postanowieniem z dnia 11 lipca 2013 r., a więc przed upływem 3 miesięcy (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 kwietnia 2014 r., sygn. akt I OSK 652/13)
Z powyższych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 152 i art. 132 oraz art. 200, 205 § 2 i 209 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej w skrócie "P.p.s.a."), orzekł, jak w sentencji wyroku.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniósł Dyrektor Izby Celnej w [...], reprezentowany przez radcę prawnego i zaskarżając wyrok w całości, na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 P.p.s.a. zarzucił:
- 1) naruszenie przepisów prawa materialnego tj.:
- - art. 166 pkt 1 oraz art. 166 pkt 6 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o Służbie Celnej (t.j.: Dz. U. z 2013 r., poz. 1404 ze zm.), poprzez błędną wykładnię przesłanek odpowiedzialności dyscyplinarnej zawartych w w/w przepisach i uznaniem, że w przypadku przyjęcia przez organ dyscyplinarny, że funkcjonariusz jest winien popełnienia przewinienia dyscyplinarnego określonego w art. 166 pkt 6 cyt. ustawy, wymierzona kara powinna być wyższa, niż w przypadku uznania go winnym popełnienia przewinienia dyscyplinarnego określonego w art. 166 pkt 1 tej ustawy;
- - art. 167 ust. 4 ustawy o Służbie Celnej, poprzez jego błędną wykładnię, skutkującą uznaniem, że sytuacja rodzinna funkcjonariusza stanowi okoliczność mającą znaczenie dla wymiaru orzekanej kary dyscyplinarnej;
- 2) naruszenie przepisów postępowania w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 141 § 4 P.p.s.a., poprzez sformułowanie pod adresem organu dyscyplinarnego wskazań co do dalszego postępowania sprzecznych z zasadami określonymi w art. 166 pkt 1 i pkt 6 oraz w art.167 ust. 4 ustawy o Służbie Celnej.
Wskazując na powyższe zarzuty wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania oraz orzeczenie o zwrocie kosztów sądowych w postępowaniu kasacyjnym na rzecz wnoszącego skargę kasacyjną, według norm przepisanych.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej przytoczył argumentację mającą wykazać zasadność podniesionych w niej zarzutów. Powołując treść art. 166 oraz art. 167 ust. 1 i 4 ustawy o Służbie Celnej podał, że podstawą ponoszenia odpowiedzialności dyscyplinarnej jest ustalenie, że działanie lub zaniechanie było w danej sytuacji naganne ze względu na towarzyszące mu okoliczności subiektywne (umyślność, niedbalstwo, lekkomyślność), wpływające ujemnie na wykonywanie służby. Delikty określone w art.166 cyt. ustawy, jak również inne delikty dyscyplinarne niewymienione w tej ustawie, mogą być popełnione zarówno umyślnie, jak też nieumyślnie. Ustawodawca w treści art.166 tej ustawy nie wprowadził jednolitego i określonego katalogu czynów, za które funkcjonariusz celny może być pociągnięty do odpowiedzialności dyscyplinarnej. Katalog zawarty w w/w przepisie ma charakter zamknięty. Kolejność wyliczenia czynów o nagannym charakterze ma charakter przypadkowy i nie jest związana z gradacją ich "szkodliwości zawodowej".
W postępowaniach dyscyplinarnych wskazywano na okoliczność, że ustawodawca w ustawie o Służbie Celnej wyraźnie określa tylko jeden przypadek, gdzie warunkiem niezbędnym do uznania winy i ponoszenia odpowiedzialności dyscyplinarnej jest umyślność czynu. Dotyczy to sytuacji określonej w art.166 pkt 10 cyt. ustawy, tj. umyślnego naruszenia dóbr osobistych innego funkcjonariusza w czasie pełnienia służby. Oznacza to a contrario, że w pozostałych przypadkach może dojść do penalizacji za delikt popełniony nieumyślnie oraz umyślnie. Powyższe, dotyczy również przewinień określonych w art. 166 pkt 1 oraz 6 cyt. ustawy. Przestępstwo kierunkowe, mające w swoich znamionach cel, jest wyłącznie przestępstwem umyślnym, które można popełnić jedynie w zamiarze bezpośrednim. Ocena stopnia społecznej szkodliwości nadużycia funkcji w celu osiągnięcia korzyści majątkowej ze względu na kierunkowy charakter czynu, znajduje odzwierciedlenie w treści art. 231 § 2 Kodeksu karnego.
Natomiast definicja przewinienia dyscyplinarnego zawartego w art. 166 pkt 6 ustawy o Służbie Celnej jest definicją formalną, która zobowiązuje do przyjęcia popełnienia takiego przewinienia w oderwaniu od materialnego elementu społecznej szkodliwości.
Wbrew twierdzeniu Sądu pierwszej instancji, przewinienie dyscyplinarne określone w art. 166 pkt 6 ustawy o Służbie Celnej można popełnić zarówno z winy umyślnej, jak i nieumyślnej i trudno zgodzić się ze stanowiskiem, że cel działania będzie w tym przypadku elementem decydującym dla wymiaru kary. Przewinienie dyscyplinarne określone w art. 166 pkt 1 ustawy o Służbie Celnej można popełnić również z winy nieumyślnej, jak i z winy umyślnej z zamiarem bezpośrednim bądź ewentualnym. Z kolei ustawowy katalog kar, zawarty w treści art. 167 ust. 1 ustawy o Służbie Celnej, ma charakter wyczerpujący. Wskazanie w tym przepisie kolejności kar, jakie można nałożyć na funkcjonariuszy, nie jest przypadkowe. Panuje tu swoista "gradacja", która jest pewnego rodzaju stopniowaniem kar. Kolejność kar statuuje ich adekwatność do przypisanego czynu.
Nie można zastosować surowej kary do błahego przewinienia dyscyplinarnego, jak również nie można za poważne przewinienie dyscyplinarne wymierzyć najmniej dolegliwej kary. Organ dyscyplinarny nie zawsze może skorzystać z pełnego katalogu kar (np. kara pozbawienia stopnia oficerskiego lub generalskiego), dlatego też ustawodawca pozostawił do uznania organu dyscyplinarnego rodzaj nakładanej kary, nakazując stosowanie ogólnych zasad wymiaru kary zawartych w art. 167 ust. 4 o ustawy o Służbie Celnej oraz uwzględnianie okoliczności mających wpływ na zaostrzenie oraz złagodzenie kary, wyszczególnionych w art. 167 ust. 5 i 6 cyt. ustawy.
Zdaniem autora skargi kasacyjnej, okoliczność popełnienia przewinienia dyscyplinarnego, w którego opisie zawarty jest cel działania, nie nakazuje traktować go inaczej, niż innych przewinień dyscyplinarnych. Za istotną okoliczność mającą wpływ na wymiar kary, należy uznać pobudki działania funkcjonariusza. Pobudka, to przeżycie psychiczne o charakterze emocjonalnym, stanowiące podłoże decyzji działania, poprzedzające to działanie. W sytuacji, gdy pobudką działania był interes prywatny, okoliczność tę należy traktować równorzędnie, niezależnie od przyjętej przez organ kwalifikacji prawnej przewinienia dyscyplinarnego. Niska pobudka, to motywacja zasługująca na szczególne potępienie. Za niską należy uznać zarówno pobudkę nadużycia zajmowanego stanowiska dla osiągnięcia korzyści majątkowej, jak również pobudkę niegodnego zachowania poza służbą dla skutecznego załatwienia własnej sprawy.
Nie można również zgodzić się ze stanowiskiem, że sytuacja rodzinna funkcjonariusza stanowi okoliczność mającą znaczenie dla wymiaru orzekanej kary dyscyplinarnej. Fakt poronienia dziecka przez żonę skarżącego nie miał wpływu na zaistnienie przewinienia dyscyplinarnego. Powyższą sytuację należałoby zaliczyć do tzw. "właściwości i warunków osobistych sprawcy", które należy uwzględniać przy wymiarze kary w związku z popełnieniem czynu zabronionego w rozumieniu przepisów Kodeksu karnego, nie zaś w przypadku popełnienia przewinienia dyscyplinarnego.
W ocenie Dyrektora Izby Celnej w [...], wobec omówionego wyżej naruszenia prawa materialnego, za zasadny uznać należy zarzut naruszenia przez Sąd pierwszej instancji art. 141 § 4 P.p.s.a. Pomimo zawarcia w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku wskazań co do dalszego trybu postępowania przy orzekaniu o winie i karze, w sytuacji uznania ich za niezgodne z przesłankami określonymi w art. 166 pkt 1 i 6 ustawy o Służbie Celnej, stwierdzić należy, iż wskazania te nie umożliwią organom dyscyplinarnym usunięcie uchybień oraz wydanie prawidłowych orzeczeń dyscyplinarnych.
Pełnomocnik A.M. w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniósł o jej oddalenie w całości oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. Odnosząc się do podniesionych w skardze kasacyjnej zarzutów stwierdził, że są one niezasadne, a zaskarżony wyrok odpowiada prawu.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje
Zgodnie z art. 183 § 1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, której przesłanki enumeratywnie wymienione w art. 183 § 2 P.p.s.a. w niniejszej sprawie nie występują. Oznacza to, że przytoczone w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości prawnej zaskarżonego wyroku determinują zakres kontroli dokonywanej przez sąd drugiej instancji, który w odróżnieniu od sądu pierwszej instancji nie bada całokształtu sprawy, lecz tylko weryfikuje zasadność zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej.
W rozpoznawanej sprawie skarga kasacyjna została oparta na obu podstawach określonych w art. 174 pkt 1 i 2 P.p.s.a. W pierwszej kolejności rozpoznaniu podlegają zarzuty naruszenia prawa materialnego, albowiem zarzut naruszenia przepisu postępowania stanowi procesową konsekwencję dokonanej przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zakwestionowanej przez autora skargi kasacyjnej, wykładni przepisów prawa materialnego, tj. art. 166 pkt 1 i art. 166 pkt 6 oraz art. 167 ust. 4 ustawy o Służbie Celnej, a więc jest odzwierciedleniem procesowym koncepcji materialnej, przedstawionej przez skarżącego kasacyjnie.
Istota pierwszego zarzutu naruszenia prawa materialnego, tj. art. 166 pkt 1 i art. 166 pkt 6 ustawy o Służbie Celnej, sprowadza się do zakwestionowania wykładni przesłanek odpowiedzialności dyscyplinarnej zawartych w w/w przepisach, co w ocenie autora skargi kasacyjnej skutkowało uznaniem przez Sąd pierwszej instancji, że w przypadku przyjęcia przez organ dyscyplinarny, iż funkcjonariusz jest winien popełnienia przewinienia dyscyplinarnego określonego w art. 166 pkt 6 cyt. ustawy, wymierzona kara powinna być wyższa, niż w przypadku uznania go winnym popełnienia przewinienia dyscyplinarnego określonego w art. 166 pkt 1 tej ustawy. Przy czym argumentacja tego zarzutu sprowadza się do analizy umyślności i nieumyślności popełnionego czynu w kontekście jego penalizacji i stwierdzenia, że przewinienie dyscyplinarne określone w art. 166 pkt 6 ustawy o Służbie Celnej można popełnić zarówno z winy umyślnej, jak i nieumyślnej, a zatem trudno zgodzić się ze stanowiskiem, że cel działania będzie w tym przypadku elementem decydującym dla wymiaru kary.
Wskazał również, iż także przewinienie dyscyplinarne określone w art. 166 pkt 1 ustawy o Służbie Celnej można popełnić z winy nieumyślnej, jak i z winy umyślnej z zamiarem bezpośrednim bądź ewentualnym.
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, odnosząc się do tak skonstruowanego zarzutu, wyjaśnić należy, iż zawarcie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku stwierdzenia, że "ustalenie faktu, czy działanie A.M. było działaniem w celu osiągnięcia korzyści majątkowej, czy też nie, ma niebagatelne znaczenie w zakresie wymierzonej skarżącemu kary", wbrew ocenie autora skargi kasacyjnej nie było powodem uchylenia wydanych w sprawie orzeczeń dyscyplinarnych.
Powyższe stwierdzenie wynika wyłącznie z faktu, iż w niniejszej sprawie przypisano skarżącemu czyn, który jest wewnętrznie sprzeczny z przyjętą przez organ kwalifikacją prawną, a to z kolei powoduje, że prawidłowo nie ustalono jego winy. W związku z tym nie jest do końca oczywistym, jakiego konkretnie dopuścił się on czynu i za jaki czyn został faktycznie ukarany. Natomiast wbrew twierdzeniu autora skargi kasacyjnej, w tej sprawie nie ma żadnego znaczenia kwestia dotycząca umyślności czy nieumyślności popełnionego przez A.M. czynu w kontekście jego penalizacji.
Wskazać należy, iż opis czynu przypisanego obwinionemu w postępowaniu dyscyplinarnym musi być tożsamy z jego kwalifikacją prawną. Zgodnie z art. 174 ust. 3 pkt 4 ustawy o Służbie Celnej, postanowienie o wszczęciu postępowania dyscyplinarnego zawiera m.in. opis przewinienia dyscyplinarnego zarzucanego obwinionemu wraz z jego kwalifikacją prawną. W rozpoznawanej sprawie porównanie opisu czynu zarzucanego A.M. wraz z kwalifikacją prawną w postanowieniu o wszczęciu postępowania dyscyplinarnego z dnia 11 lipca 2013 r. z treścią orzeczenia dyscyplinarnego organu pierwszej instancji z dnia 13 czerwca 2014 r., wskazuje na przyjęcie różnych – odmiennych podstaw odpowiedzialności dyscyplinarnej w postanowieniu i w orzeczeniu dyscyplinarnym. W postanowieniu z dnia 11 lipca 2013 r. obwiniono go o popełnienie czynu z art. 166 pkt 6 ustawy o Służbie Celnej, który wskazuje na podleganie odpowiedzialności dyscyplinarnej za naruszenie obowiązków służbowych w postaci nadużycia zajmowanego stanowiska dla osiągnięcia korzyści majątkowej lub osobistej.
Natomiast w orzeczeniu dyscyplinarnym z dnia 13 czerwca 2014 r. obwiniono go o popełnienie czynu z art. 166 pkt 6 ustawy o Służbie Celnej, ale również z art. 166 pkt 1 tej ustawy, który wskazuje na podleganie odpowiedzialności dyscyplinarnej za naruszenie obowiązków służbowych w postaci niedopełnienia obowiązków służbowych lub wynikających ze złożonego ślubowania oraz przepisów prawa. Tego rodzaju uchybienie naruszało prawa A.M., jako obwinionego, a przede wszystkim jego prawo do obrony, gdyż został ukarany przez organ pierwszej instancji za przewinienie dyscyplinarne (art. 166 pkt 1 cyt. ustawy), które nie zostało wskazane w postanowieniu o wszczęciu postępowania dyscyplinarnego. Obwiniony od początku postępowania powinien wiedzieć, jaki konkretnie czyn dyscyplinarny został mu przypisany, determinuje to bowiem kierunek całego postępowania dyscyplinarnego. Karę dyscyplinarną można wymierzyć wyłącznie w związku z uznaniem funkcjonariusza winnym popełnienia zarzucanego czynu.
Czym innym jest przewinienie dyscyplinarne polegające na naruszeniu obowiązków służbowych w postaci nadużycia zajmowanego stanowiska dla osiągnięcia korzyści majątkowej lub osobistej (postanowienie o wszczęciu postępowania), a czym innym przypisany skarżącemu czyn polegający na naruszeniu obowiązków służbowych w postaci niedopełnienia obowiązków służbowych lub wynikających ze złożonego ślubowania oraz przepisów prawa (orzeczenie dyscyplinarne organu pierwszej instancji). Organ odwoławczy próbował ten błąd naprawić, stosując art. 455 K.p.k. i orzekając "o utrzymaniu w mocy w całości zaskarżonego orzeczenia dyscyplinarnego z dnia 13 czerwca 2014 r. nr [...] wydanego przez Naczelnika Urzędu Celnego [...] przy uznaniu, że czyn zarzucony obwinionemu przez organ dyscyplinarny pierwszej instancji wyczerpuje znamiona przewinienia dyscyplinarnego określonego w art. 166 pkt 1 w zw. z art. 122 pkt 1 i pkt 5 ustawy o Służbie Celnej".
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zasadnie stwierdził, że Dyrektor Izby Celnej w [...] uczynił to nieskutecznie, gdyż mimo przypisania A.M. popełnienia tylko przewinienia dyscyplinarnego z art. 166 pkt 1 cyt. ustawy, nie dokonał zmiany opisu czynu, co skutkowało tym, że nadal został on uznany winnym, jak w opisie czynu przyjętym przez organ pierwszej instancji, tj. że "także nadużył zajmowanego stanowiska dla osiągnięcia korzyści majątkowej". W tej sytuacji przyjął, że organ drugiej instancji nie zmieniając ustaleń faktycznych i pozostawiając dotychczasowy opis czynu, a jednocześnie eliminując zarzut z art. 166 pkt 6 ustawy o Służbie Celnej, zastosował art. 455 K.p.k. nieprawidłowo.
Analiza uzasadnienia zaskarżonego wyroku prowadzi do wniosku, że to przede wszystkim powyższe uchybienia organów obu instancji determinowały sposób rozstrzygnięcia sprawy przez Sąd pierwszej instancji, którego skarżący kasacyjnie nie zakwestionował. Z tego względu zarzut naruszenia art. 166 pkt 1 i art. 166 pkt 6 ustawy o Służbie Celnej nie mógł odnieść skutku oczekiwanego przez autora skargi kasacyjnej.
Na uwzględnienie nie zasługuje także drugi zarzut naruszenia prawa materialnego, tj. art. 167 ust. 4 ustawy o Służbie Celnej, poprzez jego błędną wykładnię, polegającą na uznaniu, że sytuacja rodzinna funkcjonariusza stanowi okoliczność mającą znaczenie dla wymiaru orzekanej kary dyscyplinarnej. Wprawdzie skarżący kasacyjnie trafnie zauważył, iż Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, odnosząc się do kwestii zasad wymiaru kary, błędnie uznał, że w sprawie nie wzięto pod uwagę faktu, iż w wyniku przewidywanej kary dyscyplinarnej żona A.M. poroniła dziecko, gdyż ta okoliczność nie znajduje oparcia w katalogu przesłanek określonych w powołanym wyżej przepisie, to jednak – w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego – uchybienie to nie miało istotnego wpływu na wynik sprawy.
Wskazać bowiem należy, iż Sąd pierwszej instancji stwierdził naruszenie przez organy także innych zasad wymiaru kary. Uznał, że organy przy wymiarze kary dyscyplinarnej nie uwzględniły faktu, iż skarżący wyraził skruchę za popełnione przewinienie oraz nie wskazały i w konsekwencji nie udowodniły, jakie były negatywne następstwa jego czynu dla dobra Służby Celnej oraz nie uzasadniły, dlaczego popełniony czyn zasługuje "na szczególne potępienie".
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w konsekwencji niezasadny okazał się również zarzut naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 141 § 4 P.p.s.a. Uzasadnienie zaskarżonego wyroku spełnia wymogi określone w tym przepisie i poddaje się kontroli instancyjnej. Wbrew twierdzeniu autora skargi kasacyjnej zawarte w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku wskazania co do dalszego postępowania organu nie nasuwają jakichkolwiek wątpliwości w zakresie możliwości ich wykonania.
Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw i w oparciu o art. 184 P.p.s.a. podlega oddaleniu.
O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 2 i art. 209 P.p.s.a. oraz art. 205 § 2 P.p.s.a. w związku z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2015 r., poz. 1804), z uwzględnieniem stanowiska Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażonego w uchwale składu siedmiu sędziów z dnia 19 listopada 2012 r. sygn. akt II FPS 4/12 (publ. LEX nr 1226661).