Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt II SA/Lu 1016/13, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie oddalił skargę D. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Białej Podlaskiej z dnia [...] sierpnia 2013 r., nr [...], w przedmiocie odmowy umorzenia należności z funduszu alimentacyjnego.
Wyrok powyższy zapadł w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych:
Decyzją Burmistrza Miasta Międzyrzeca Podlaskiego z dnia [...] stycznia 2013 r., nr [...], odmówiono umorzenia świadczeń w wysokości 16.295, 37 zł wraz z ustawowymi odsetkami.
Po rozpoznaniu odwołania D. S. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Białej Podlaskiej, decyzją z dnia [...] sierpnia 2013 r., uchyliło decyzję organu I instancji z innych przyczyn, niż wskazane przez stronę i odmówiło umorzenia świadczeń z funduszu alimentacyjnego w wysokości 9.301, 64 zł wraz z ustawowymi odsetkami. W uzasadnieniu Kolegium wskazało między innymi, iż kwota wypłaconych skarżącemu świadczeń z funduszu alimentacyjnego, której umorzenia on się domaga, została przez organ I instancji wadliwie ustalona. Łączna kwota należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wynikająca z ostatecznych decyzji zobowiązujących do zwrotu tych świadczeń wynosi 12.920 zł i tylko w stosunku do tej kwoty, z uwzględnieniem kwot przekazanych w okresie świadczeniowym organowi przez komornika, organ mógł wydać decyzję. Rozstrzygnął on natomiast o kwestii umorzenia całej należności, którą wypłacił do dnia wydania kwestionowanej decyzji, co było niedopuszczalne, bowiem tylko decyzje ostateczne wydane w trybie art. 27 ust. 2 ustawy z dnia z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2009, Nr 1, poz. 7 ze zm.) mogą być podstawą rozstrzygnięcia o ewentualnych ulgach w spłacie.
Kolegium stwierdziło ponadto, że organ I instancji jako organ właściwy wierzyciela był właściwy do rozpatrzenia wniosku skarżącego tylko w zakresie umorzenia należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego, nie był natomiast właściwy do rozpatrzenia wniosku w części dotyczącej umorzenia należności z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych, bowiem organem właściwym w tej sprawie, ze względu na miejsce zamieszkania dłużnika, jest Wójt Gminy Olszanka.
Rozstrzygając w przedmiocie wniosku o umorzenie należności, Kolegium uznało, iż sytuacja życiowa strony nie uzasadnia takiego umorzenia. Kolegium podało, że D. S. prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z rodzicami, a jego rodzina utrzymuje się z dochodów z gospodarstwa rolnego o pow. 1, 33 ha. Miesięczny dochód rodziny wynosi 1731, 50 zł. Strona legitymuje się oświadczeniem o niepełnosprawności w stopniu lekkim, co nie uniemożliwia jej poszukiwania zatrudnienia, ponadto posiada liczne uprawnienia i ukończone kursy, a z akt sprawy wynika też, że od 18 czerwca 2013 r. pracuje na umowę zlecenia na czas nieokreślony, jako ochrona osób i mienia, zatem strona ma problemy ze zdrowiem, jednak jest w stanie wykonywać pracę – stwierdziło Kolegium, dodając, że zadłużenie powstało z winy strony.
Skargę na powyższą decyzję wniósł D. S., podnosząc, że decyzja jest niesprawiedliwa i krzywdząca dla niego, ponieważ z powodu złego stanu zdrowia przez wiele lat nie mógł znaleźć pracy, pomimo, iż brał w tym celu udział w licznych szkoleniach. Wskazał też, że w miarę możliwości wykonuje obowiązek alimentacyjny. Podniósł ponadto, że wbrew ustaleniom organu, nie mieszka wspólnie z rodzicami i nie może od nich oczekiwać pomocy, ponieważ oboje są niepełnosprawni i wymagają opieki, a ich dochód jest niski.
Odpowiadając na skargę, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Białej Podlaskiej wniosło o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie, oddalając skargę, wskazał: Kolegium prawidłowo uznało, że organ I instancji wadliwie określił wysokość podlegających zwrotowi należności z tytułu wypłaconych z funduszu alimentacyjnego świadczeń, a więc wysokość kwoty, której umorzenia domagał się skarżący i prawidłowo kwotę tę ustaliło. Z kolei orzekając o odmowie umorzenia tej należności Kolegium nie przekroczyło granic przysługującego mu uznania. Wydanie decyzji zostało poprzedzone czynnościami wyjaśniającymi zmierzającymi do prawidłowego ustalenia stanu faktycznego, a rozstrzygnięcie zostało należycie uzasadnione. Organ nie zakwestionował trudnej sytuacji życiowej skarżącego, spowodowanej w szczególności przez jego stan zdrowia, ale mając na uwadze zebrany obszerny materiał zasadnie stwierdził, że jego sytuacja nie należy do nadzwyczajnych, uzasadniających umorzenie podlegających zwrotowi należności wypłaconych z funduszu alimentacyjnego.
Skarżący prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z rodzicami, ma więc zaspokojone potrzeby mieszkaniowe. Wprawdzie dochód rodziny nie jest wysoki - wynosi 652,16 zł miesięcznie na osobę (co wynika z wywiadu środowiskowego z dnia 11 grudnia 2012 r., który został przeprowadzony z udziałem skarżącego i na podstawie jego wyjaśnień), a rodzice z powodu stanu zdrowia i wieku nie pracują, to jednak dochód ten jest stały. Skarżący posiada również gospodarstwo rolne, z którego może czerpać zyski np. w ramach umowy dzierżawy.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł D. S., reprezentowany przez pełnomocnika z urzędu, domagając się uchylenia zaskarżonego orzeczenia i przekazania sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania, ewentualnie uchylenia wyroku i uchylenia zaskarżonej decyzji. Wyrokowi zarzucono:
- I. naruszenie prawa materialnego, a mianowicie:
- 1. art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 1228 ze zm.) - poprzez błędną jego wykładnię polegającą na mylnym przyjęciu, że przesłanki dotyczące sytuacji dochodowej oraz rodzinnej dłużnika odnoszą się tylko do bieżącego, aktualnego stanu;
- II. naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie:
- 1. art. 1 § 1 i 2 P.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. w związku z art. 7, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3 k.p.a., tj. naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik postępowania, poprzez uznanie przez Sąd I instancji, że stan faktyczny sprawy zakończonej wydaniem zaskarżonej decyzji został prawidłowo ustalony przez organy administracji obu instancji, w sytuacji, gdy organy te nie podjęły żadnego postępowania dowodowego zmierzającego do określenia rzeczywistej sytuacji dochodowej, zdrowotnej i rodzinnej skarżącego, w szczególności zaś nie ustaliły jego obecnych możliwości zarobkowych oraz możliwości uregulowania zadłużenia względem organów alimentacyjnych, to i tak zebrany w sprawie materiał dowodowy nie byłby wystarczający do wydania rozstrzygnięcia odmownego;
- 2. art. 141 § 4 P.p.s.a. w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit c) P.p.s.a. w zw. z art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów poprzez wybiórcze przedstawienie stanu sprawy, nieodniesienie się do wszystkich zarzutów podniesionych w skardze oraz uchylenie się od dokonania szczegółowej oceny i uzasadnienia decyzji uznaniowej.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718), dalej jako "P.p.s.a.", stanowi, że Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie zachodzą okoliczności skutkujące nieważnością postępowania, określone w art. 183 § 2 pkt 1 – 6 P.p.s.a., należało zatem odnieść się do zasadniczych zarzutów stanowiących istotę podstaw kasacji.
Oceniając zarzuty podniesione w skardze kasacyjnej, Naczelny Sąd Administracyjny uznał je za nieusprawiedliwione.
Wbrew twierdzeniom autora skargi kasacyjnej, stan faktyczny ustalony przez organy administracji i zaaprobowany przez Sąd nie budzi zastrzeżeń. Wydanie decyzji w przedmiocie umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego musi zostać poprzedzone wyjaśnieniem okoliczności sprawy w zakresie sytuacji dochodowej i rodzinnej wnioskodawcy i w niniejszej sprawie, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, organy administracji sprostały tym wymaganiom. Wbrew zarzutom skargi kasacyjnej zarówno organy, jak i Sąd I instancji, dokonały oceny całego zgromadzonego materiału dowodowego i wynikających z niego okoliczności faktycznych. W szczególności wzięto pod uwagę to, że skarżący miał ograniczone możliwości podjęcia pracy z uwagi na swój stan zdrowia, ale wskazano także, iż stan ten nie wykluczał podjęcia zatrudnienia, na co wskazuje chociażby fakt, iż od czerwca 2013 r. pracował on jako ochrona mienia i osób.
Zauważyćprzy tym trzeba, iż dla oceny przesłanek umorzenia należności dłużnika alimentacyjnego istotna jest nie tylko okoliczność, czy aktualnie może on wywiązać się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego, ale i to, czy w przyszłości będzie mógł spłacać zadłużenie. Nie można zatem skutecznie zarzucić Sąd I instancji naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż słusznie uznał on, że organy administracji publicznej nie dopuściły się w niniejszej sprawie naruszenia przepisów, a ustalenia faktyczne i ocena prawna dokonana przez nie były prawidłowe.
Niezasadny jest też zarzut naruszenia art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Zgodnie z tym przepisem organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Z treści tego przepisu wynika w sposób nie budzący wątpliwości uznaniowy charakter decyzji wydawanych na jego podstawie. Tym samym wybór sposobu załatwienia wniosku strony o umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego zależy wyłącznie od woli organu, nawet wtedy, gdy w sprawie zachodzą przesłanki uzasadniające jego uwzględnienie, z tym oczywiście zastrzeżeniem, iż nie może to oznaczać dowolności podjętego rozstrzygnięcia.
Zauważyć trzeba przy tym, że sądowa kontrola uznania administracyjnego jest ograniczona właściwie wyłącznie do oceny tego, czy w sprawie zachodzą warunki materialnoprawne, uzasadniające skorzystanie przez organ administracji z przysługujących mu uprawnień oraz, czy wydanie decyzji zostało poprzedzone prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, z zachowaniem przepisów procedury administracyjnej. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z akt niniejszej sprawy nie wynika w żaden sposób, aby organy przekroczyły granicę swobody administracyjnej. Organy prawidłowo ustaliły i oceniły sytuację rodzinną i majątkową skarżącego, słusznie uznając, że jakkolwiek sytuacja ta jest trudna, to okoliczności sprawy wskazują na to, że strona będzie w stanie uregulować zaległe należności.
Z powyższych względów, należało uznać, że skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw, w związku z tym Naczelny Sąd Administracyjny oddalił ją na podstawie art. 184 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.