Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wyrokiem z dnia 6 października 2010 r. sygn. akt III SA/Kr 319/10 wydanym ze skargi B. S., uchylił zaskarżoną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia [...] stycznia 2010 r. nr [...], w przedmiocie umorzenia należności z tytułu wypłaconej zaliczki alimentacyjnej.
W uzasadnieniu wyroku Sąd przedstawił następujący stan sprawy:
Wójt Gminy Kowale Oleckie na podstawie przepisów ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz. U. Nr 86, poz. 732) zw. dalej ustawą z 22 kwietnia 2005 r., wypłacił J. S., działającej w imieniu U. S., zaliczki alimentacyjne w okresie od 1 września 2005 r. do 30 września 2008 r. w łącznej kwocie 10.800 zł.
Następnie pismem z [...] grudnia 2008 r. Wójt zwrócił się do Prezydenta Miasta Krakowa, na podstawie art. 3 ust. 5 pkt 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. Nr 192, poz. 1378 ze zm.) zw. dalej ustawą z dnia 7 września 2007 r., o podjęcie działań wobec B. S. zam. w Krakowie, jako dłużnika alimentacyjnego.
Jednocześnie poinformował pisemnie B. S. o zobowiązaniach wobec Skarbu Państwa, wynikających z bezskuteczności egzekucji świadczeń alimentacyjnych wobec córki U. S., do świadczenia których skarżący był zobowiązany wyrokiem Sądu Rejonowego w Ełku z [...] grudnia 2002 r. [...], zobowiązaniach wynoszących na dzień [...] grudnia 2008 r. kwotę 13.860 zł (kwota wypłaconych zaliczek alimentacyjnych) i 21.726, 93 zł (należność wierzyciela alimentacyjnego).
W dniu [...] października 2009 r. do Prezydenta Miasta Krakowa zwrócił się B. S. o umorzenie należności z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych wynoszących na dzień złożenia wniosku kwotę 11.655 zł z odsetkami przez organ wierzyciela – Wójta Gminy Kowale Oleckie.
Prezydent Miasta Krakowa na podstawie informacji uzyskanej od Komornika przy Sądzie Rejonowym dla Krakowa Nowej Huty w Krakowie ustalił, że egzekucja należności alimentacyjnych z wniosku wierzyciela U. S. wobec dłużnika B. S. na podstawie tytułu wykonawczego Sądu Rejonowego w Ełku z dnia [...] grudnia 2002 r. sygn. akt RIIIC 919/02 i art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. jest częściowo skuteczna.
Komornik w dniu 18 kwietnia 2008 r. zajął wypłacony przez MOPS Filia nr 2 w Krakowie zasiłek stały i dokonywane są potrącenia w kwocie po 194,40 zł miesięcznie, zaliczane na spłatę należności funduszu alimentacyjnego, wypłaconego przez Wójta Gminy Kowale Oleckie. Zaległość dłużnika wynosi w stosunku do wierzycieli 28.376,93 zł plus odsetki 10.260,24 zł, w stosunku do Wójta Gminy – 11.655 zł, należność NFAL – 1.815,38 zł plus 122,72 zł z tytułu odsetek.
Prezydent Miasta Krakowa decyzją z [...] listopada 2009 r. wydaną na podstawie art. 12 w zw. z art. 2 pkt 9, art. 2, 2, 25, 28 i 30 ustawy z dnia 7 września 2007 r. odmówił B.owi S.owi umorzenia zadłużenia we wnioskowanej kwocie 11.655 zł względem Wójta Gminy Kowale Oleckie stwierdzając, iż nie został spełniony żaden z warunków, o których stanowi art. 30 ust. 1 ustawy z dnia 7 września 2007 r.
W odwołaniu od tej decyzji B. S. podał, iż wyrokiem Sądu Rejonowego w Olecku z dnia 19 listopada 2009 r. sygn. akt IIIRC 159/09 orzeczono, iż ustalony wyrokiem Sądu RIIIC 919/02 obowiązek alimentacyjny wobec U. S. ustał.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie decyzją z dnia [...] stycznia 2010 r. uchyliło decyzję Prezydenta Miasta Krakowa i umorzyło postępowanie pierwszej instancji.
Organ odwoławczy stwierdził, iż ustawa z dnia 22 kwietnia 2005 r. na podstawie art. 47 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów utraciła moc z dniem 1 stycznia 2008 r. z wyjątkiem art. 17 ust. 5, który utracił moc z dniem 1 grudnia 2008 r.
W myśl art. 41 ustawy z dnia 7 września 2007 r. sprawy o zaliczki alimentacyjne, do których prawo powstało do dnia wejścia w życie ustawy, podlegają rozpatrzeniu na zasadach i w trybie określonych w przepisach dotychczasowych.
Zdaniem SKO w tej sprawie znajduje zastosowanie ustawa z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej, a ściśle jej przepisy art. 2 pkt 3 i 4, art. 12 i 16. W tym ostatnim przepisie ustawa przewiduje, iż organ właściwy wierzyciela może umorzyć należności dłużnika alimentacyjnego z tytułu wypłaconych zaliczek, natomiast art. 2 pkt 4 określa jako organ właściwy wierzyciela – wójta, burmistrza, prezydenta miasta, właściwego ze względu na miejsce zamieszkania osoby uprawnionej.
Zaskarżona decyzja wydana przez Prezydenta Miasta Krakowa jako organ dłużnika alimentacyjnego (art. 2 pkt 3 ustawy z 22 kwietnia 2005 r.) została wydana przez organ niewłaściwy i z tych względów podlegała uchyleniu.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego, B. S. podniósł niespójność w rozstrzygnięciach wydawanych na jego rzecz w sprawie umorzenia zadłużenia należności z tytułu zaliczek alimentacyjnych. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Olsztynie w uzasadnieniu decyzji z dnia [...] sierpnia 2009 r. znak SKO-82-350/09 stwierdziło, że organ pierwszej instancji Wójt Gminy Kowale Oleckie nie jest organem uprawnionym do rozpatrzenia sprawy. W ocenie skarżącego to Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie mylnie zastosowało art. 41 przepisów przejściowych ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, a organem właściwym w tej sprawie był organ właściwy ze względu na miejsce zamieszkania dłużnika alimentacyjnego.
W odpowiedzi na skargę SKO w Krakowie wniosło o jej oddalenie wywodząc, iż interpretacja skarżącego jest niedopuszczalna, zaś przepis art. 41 ustawy z 7 września 2007 r. zawiera ogólną regułę wyłączającą sprawy o zaliczki alimentacyjne zarówno w kwestii zwrotu nienależnie pobranych świadczeń, jak też zwrotu przez dłużnika należności wynikających z wypłaconych zaliczek z uregulowań zawartych w nowej ustawie z 2007 r.
Uznając skargę za uzasadnioną Wojewódzki Sąd Administracyjny za podstawowe zagadnienie, wymagające rozstrzygnięcia, uznał ustalenie stanu prawnego, który ma zastosowanie w przedmiotowej sprawie. Organ I instancji jako podstawę rozstrzygnięcia wskazał obowiązującą aktualnie ustawę z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, zaś zdaniem Samorządowego Kolegium Odwoławczego, w sprawie powinna mieć zastosowanie ustawa z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej. Wskazane ustawy w odmienny sposób regulują zarówno właściwość organu do rozpatrzenia wniosku dłużnika alimentacyjnego o umorzenie należności, jak i same zasady umarzania.
Zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego stanowisko Samorządowego Kolegium Odwoławczego polegające na wskazaniu jako podstawy prawnej rozstrzygnięcia ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. jest nieprawidłowe. Samorządowe Kolegium Odwoławcze uzasadniło swoje stanowisko przepisem przejściowym. art. 41 ustawy z dnia 7 września 2007 r., zgodnie z którym "sprawy o zaliczki alimentacyjne do których prawo powstało do dnia wejścia w życie ustawy, podlegają rozpatrzeniu na zasadach i w trybie określonych w przepisach dotychczasowych". Sąd zwrócił uwagę, że powołany art. 41 ustawy nie jest jedynym przepisem przejściowym. Reguły intertemporalne zawarte są również w przepisach art. 42 i 43 ustawy, stąd też ustalając stan prawny nie można ich pomijać. Art. 42 ust. 2 ustawy stanowi, że sprawy o nienależnie pobrane zaliczki alimentacyjne podlegają rozpatrzeniu i dochodzeniu na zasadach i w trybie określonych w dotychczasowych przepisach, zgodnie zaś z art. 43 ust. 1 egzekucję należności z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych prowadzi się w dalszym ciągu aż do ich zaspokojenia na podstawie dotychczasowych przepisów.
Powołane przepisy wskazują do jakich rodzajów spraw mają zastosowanie dotychczasowe przepisy są to: sprawy o zaliczki alimentacyjne (art. 41), sprawy o nienależnie pobrane zaliczki alimentacyjne (art. 42), sprawa egzekucji należności z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych (art. 43). Tym samym zakres przepisu art. 41 określony jako "sprawy o zaliczki alimentacyjne" nie może być interpretowany w sposób rozszerzający obejmujący m.in. sprawy należności dłużnika alimentacyjnego", gdyby ustawodawca chciał zakresem tego przepisu objąć wszelkie sprawy jakie mogą powstać w związku z zaliczkami alimentacyjnymi, wówczas wskazanie w kolejnych przepisach rodzajów spraw i reguł intertemporalnych byłoby zbędne. Zdaniem Sądu w przepisach art. 41, art. 42, art. 43 pośród wymienionych rodzajów spraw nie ma spraw dotyczących należności dłużnika alimentacyjnego z tytułu wypłaconych zaliczek, stąd też do tych spraw nie mają zastosowania przepisy dotychczasowe, tylko aktualnie obowiązujące przepisy ustawy z 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. W rozpoznawanej sprawie przedmiotem jest wniosek dłużnika o umorzenie należności powstałych z tytułu zaliczek alimentacyjnych, a nie sprawa o zaliczkę.
Za takim poglądem przemawia również stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego zawarte w postanowieniu z dnia 7 grudnia 2009 r. sygn. akt I OW 138/09, w którym NSA rozstrzygnął spór o właściwość dotyczący właściwości organu do rozpatrzenia wniosku dłużnika alimentacyjnego o umorzenie należności z tytułu zaliczek alimentacyjnych, wskazując, że organem tym jest organ właściwy dla dłużnika zgodnie z ustawą z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów.
Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 145 § 1 lit. a/ ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) zw. dalej ustawą P.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego jako wydaną z naruszeniem prawa materialnego.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł B. S., prawidłowo reprezentowany i zaskarżając wyrok w całości skargę kasacyjną oparł o obie podstawy z art. 174 ustawy P.p.s.a. zarzucając:
- 1) naruszenie prawa materialnego, art. 41 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów w zw. z art. 2 i 32 ust. 1 Konstytucji polegającą na przyjęciu, że SKO w Krakowie nieprawidłowo przyjęło jako podstawę prawną swego rozstrzygnięcia ustawę z dnia 22 kwietnia 2005 r.;
- – naruszenie ww. przepisów przez błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że zwrot "sprawa o zaliczkę alimentacyjną" nie obejmuje sprawy o umorzenie należności z tytułu zaliczki alimentacyjnej przewidzianych w art. 16 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r.;
- 2) naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy:
- – art. 141 § 4 ustawy P.p.s.a. przez brak wskazania w treści uzasadnienia zaskarżonego wyroku, który organ jest w właściwy do rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej i wg jakich przepisów;
- – art. 141 § 4 P.p.s.a. w zw. z art. 41 ustawy z dnia 7 września 2007 r. przez przedstawienie nieprawidłowej oceny prawnej i nieprawidłowych wskazań co do dalszego postępowania i błędne wskazanie w uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia, że zwrot w art. 41 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów "sprawa o zaliczkę alimentacyjną" nie obejmuje spraw o umorzenie należności z tytułu zaliczki alimentacyjnej przewidzianych w art. 16 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. oraz błędne wskazanie, że w sprawie nie ma zastosowania ustawa z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej,
- – art. 145 § 1 lit. a/ P.p.s.a. przez błędne oparcie wyroku uchylającego decyzję na uznaniu, że zaskarżona decyzja SKO w Krakowie została wydana z naruszeniem prawa materialnego art. 41 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów.
Nadto skarga kasacyjna wnosi o przedstawienie przez NSA na zasadzie art. 193 Konstytucji RP pytania prawnego do Trybunału Konstytucyjnego następującej treści: czy art. 41 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów rozumiany w ten sposób, że wyłącza możliwość stosowania przepisów ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej, w tym przepisu art. 16 ustawy, do umorzenia wierzytelności wobec dłużnika alimentacyjnego z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych jest zgodny z art. 2 i art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej.
Skarga kasacyjna wnosi o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości, przekazania sprawy do ponownego rozpoznania WSA w Krakowie i zasądzenia kosztów postępowania na rzecz pełnomocnika ustanowionego z urzędu.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej jej autor stwierdza, że Sąd w sposób niedopuszczalny zawęża zakres stosowania art. 41 ustawy z 2007 r. w porównaniu do jego językowej treści. Tymczasem użyte w art. 41 ww. ustawy sformułowanie "sprawa o zaliczkę" oznacza wszystkie sprawy dotyczące zaliczki alimentacyjnej. "Sprawą o zaliczkę" będzie więc zarówno sprawa jej wypłaty, jak i umorzenia. Gdyby ustawodawca zamierzał objąć dyspozycją tego przepisu jedynie sprawy o wypłatę zaliczek, ale już nie o ich umorzenie art. 41 określałby to wprost. Skarżący podnosi, że dokonana przez WSA w Krakowie wykładnia ogranicza językowy zakres stosowania art. 41 bez wskazania żadnej, uznawanej przez naukę prawa lub orzecznictwo, reguły wykładni, która by ją uzasadniała i narusza zasadę Lege non distinguente nec nostrum est distinguere.
Przedstawiona przez WSA w Krakowie interpretacja art. 41 pozostaje w sprzeczności nie tylko z językową treścią tego przepisu, ale również w wykładnią celowościową i historyczną. Art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. przewiduje możliwość umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na takich samych zasadach jak wcześniej przewidywał to art. 16 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. w odniesieniu do należności z tytułu wypłaconych zaliczek. Ustawodawca w obu ustawach przewidział więc możliwość umorzenia aktualnie powstałych należności, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną dłużnika alimentacyjnego. Takie stanowisko wyraża w sposób nie budzący wątpliwości aksjologiczną postawę ustawodawcy w tej mierze – uznaje się, że w szczególnych okolicznościach dłużnik winien mieć prawo do wystąpienia z wnioskiem o umorzenie należności.
Proponowana przez WSA w Krakowie interpretacja prowadziłaby do pozbawiania części dłużników, w tym skarżącego, uprawnienia do wystąpienia z wnioskiem o umorzenie należności ze względu na szczególnie trudną sytuację dochodową i rodzinną. Ustawodawca w obu ustawach zajmuje tę samą postawę aksjologiczną. Brak jest więc jakichkolwiek podstaw do różnicowania sytuacji osób podlegających hipotezie art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. z sytuacją osób, które są dłużnikami z tytułu wypłaconej zaliczki alimentacyjnej. Reguły wykładni opierają się między innymi na domniemaniu racjonalności działań ustawodawcy. W tym przypadku różnicowanie sytuacji osób w tożsamej sytuacji prawnej i faktycznej nie może być uznane jako racjonalne, a zatem prowadząca do takiego wyniku wykładnia winna zostać odrzucona.
W ocenie skarżącego w obecnie obowiązującej ustawie z dnia 7 września 2007 r. brak jest dodatkowego przepisu explicite umożliwiającego umorzenie należności dłużnika alimentacyjnego z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych, uwzględniając jego sytuację dochodową i rodzinną nie dlatego, że możliwość taka nie istnieje, ale dlatego, że na podstawie art. 41 ww. ustawy przewiduje ją wprost art. 16 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r.
Interpretacja przepisów musi być dokonywana w sposób zgodny z art. 2 Konstytucji RP. Jeżeli w świetle ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. przesłanki do umorzenia były spełnione, to taka sytuacja zdaniem skarżącego jest prawem słusznie nabytym i podlega ochronie. Interpretacja przyjęta przez WSA zmierza więc do dokonania wykładni w sposób sprzeczny z ustawą zasadniczą. Zgodnie z orzecznictwem Trybunału Konstytucyjnego sądy są zobowiązane dokonywać interpretacji przepisów prawnych zgodnie z Konstytucją. Niezależnie od tego arbitralne i nieuzasadnione różnicowanie sytuacji osób w tożsamej sytuacji faktycznej i prawnej narusza zasadę równości wobec prawa. Również i w tym zakresie wykładnia WSA w Krakowie narusza art. 32 ust. 1 Konstytucji RP.
Naruszenie przepisu art. 141 § 4 ustawy P.p.s.a. skarżący upatruje w błędnej ocenie prawnej oraz błędnych wskazaniach w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku. Sąd błędnie wskazał w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, że zwrot w art. 41 ustawy z dnia 7 września 2007 r. "sprawa o zaliczkę alimentacyjną" nie obejmuje spraw o umorzenie należności z tytułu zaliczki alimentacyjnej przewidzianych w art. 16 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. (Dz. U. z 2005 r. Nr 86, poz. 732) i błędne wskazanie, że organ w sprawie nie ma stosować ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. (Dz. U. z 2005 r. Nr 86, poz. 732), podczas kiedy prawidłowa wykładnia tych przepisów uwzględniająca brzmienie przepisu ("do spraw o zaliczkę"), jego cel i wykładnię historyczną (istnienie tożsamych uregulowań w art. 16 poprzedniej ustawy i art. 30 ust. 2 nowej ustawy) jak również zasad konstytucyjnych – praw nabytych i zasady równości wobec prawa, przemawia za uznaniem, że w sprawie, będącej przedmiotem rozpoznania, znajdą zastosowanie przepisy ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. (Dz. U. z 2005 r. Nr 86, poz. 732) w zw. z art. 41 ustawy z dnia 7 września 2007 r. Uchybienie to ma istotny wpływ na wynik sprawy, ponieważ zgodnie z art. 153 P.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia.
Ponadto WSA winien zawrzeć wskazania co do dalszego postępowania, tj. wskazać właściwy organ i wiążące przepisy prawa, a nie jedynie wskazać, jakich norm należy nie stosować. Ma to szczególne znaczenie w sytuacji kiedy organy w tej sprawie zajmowały sprzeczne stanowisko co do swojej właściwości. Uchybienie to ma istotny wpływ na wynik sprawy, ponieważ zgodnie z art. 153 P.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia.
WSA w Krakowie naruszył również art. 145 § 1 lit. a/ P.p.s.a. przez błędne oparcie wyroku uchylającego decyzję na uznaniu, że zaskarżona decyzja SKO w Krakowie została wydana z naruszeniem prawa materialnego, a to art. 41 ustawy z dnia 7 września 2007 r. Zgodnie ze wskazanym przepisem sąd administracyjny uchyla decyzję wydaną z naruszeniem prawa materialnego. Tymczasem wskazane przez sąd jako podstawa uchylenia decyzji naruszenie prawa materialnego nie zachodzi, co zostało już szczegółowo omówione i wykazane przy uzasadnieniu zarzutów naruszenia prawa materialnego. Uchybienie to ma istotny wpływ na wynik spraw
W zakresie wniosku o skierowanie pytania prawnego strona skarżąca powołała się na orzeczenia sądów administracyjnych oraz Naczelnego Sądu Administracyjnego w których sądy te przyjmują wykładnię podzieloną przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w zaskarżonym orzeczeniu (orzeczenia I OW 138/2009, I OW 147/2009, I OW 113/2009, I OW 173/2009, I OW 146/2009). Oznacza to, że w orzecznictwie utrwalił się pewien sposób rozumienia przepisu art. 41 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. W tym zakresie zgodnie z orzecznictwem Trybunału Konstytucyjnego jest on władny wskazać, czy przepis prawny rozumiany w przyjęty w orzecznictwie sposób jest zgodny z Konstytucją RP. Zdaniem skarżącego narusza on zasadę równości wobec prawa.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw. Rozpoznając sprawę w granicach skargi kasacyjnej – jak tego wymaga przepis art. 183 § 1 ustawy P.p.s.a. – Naczelny Sąd Administracyjny nie uznał za zasadne zarzutów naruszenia prawa zarówno materialnego jak i przepisów postępowania, w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy.
Zarzut naruszenia przepisów postępowania stosownie do art. 174 pkt 2 ustawy P.p.s.a. tylko wówczas jest skuteczny, gdy naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Odnosząc się do zarzutu naruszenia przez Sąd pierwszej instancji art. 141 § 4 ustawy P.p.s.a. należy uznać, iż jest on częściowo trafny. Przepis ten określa jakie elementy powinno zawierać uzasadnienie wyroku. Oprócz zwięzłego przedstawienia stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, uzasadnienie winno wskazywać podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Jeżeli w wyniku uwzględnienia skargi sprawa ma być ponownie rozpatrzona przez organ administracji, uzasadnienie powinno ponadto zawierać wskazania co do dalszego postępowania.
Uzasadnienie zaskarżonego wyroku tego elementu nie zawiera. jednakże ten brak nie może stanowić podstawy do uchylenia wyroku, ponieważ pomimo tego mankamentu wydane orzeczenie odpowiada prawu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie – wbrew zarzutom skargi kasacyjnej – dokonał prawidłowej wykładni przepisu art. 41 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, a w konsekwencji przyjęcie przez Sąd, że w sprawie o umorzenie należności z tytułu wypłaconej zaliczki alimentacyjnej mają zastosowanie przepisy art. 30 tej ustawy, określające właściwość organu dłużnika alimentacyjnego jest zgodne z prawem.
Zarówno Samorządowe Kolegium Odwoławcze jak i skarżący odczytują znaczenie przepisu art. 41 ustawy z dnia 7 września 2007 r. ograniczając się tylko do jego treści i wykładni językowej – nadając określeniu "sprawy o zaliczkę alimentacyjną" tak szerokie znaczenie, iż obejmuje ono także sprawy o umorzenie tej zaliczki. Tymczasem wyjaśniając ten przepis należy mieć na uwadze, że zgodnie z przyjętymi zasadami wykładni prawa nie jest dopuszczalny proces wykładni w oderwaniu od całości przepisów zawartych w danej ustawie, jak również od rozwiązań przyjętych w obowiązującym systemie prawa.
Zasadnie zatem Sąd pierwszej instancji uwzględnił kontekst systemowy, zwracając uwagę, iż omawiany art. 41 nie jest jedynym przepisem intertemporalnym. Przepis ten nakazuje stosować przepisy dotychczasowe do spraw o zaliczki alimentacyjne, do których prawo powstało do dnia wejścia w życie ustawy z dnia 7 września 2007 r. Użycie w tym przepisie określenia "podlegają rozpatrzeniu" oznacza iż chodzi tu o postępowanie rozpoznawcze prowadzone w sprawach o przyznanie tego rodzaju świadczenia.
Przepis art. 42 ust. 2 ustawy dotyczy spraw o zwrot nienależnie pobranych zaliczek, które również podlegają rozpatrzeniu i dochodzeniu na zasadach i w trybie określonych w przepisach ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej. Art. 43 ust. 2 odnosi się do egzekucji należności z tytułu wypłaconych zaliczek, którą prowadzi się w dalszym ciągu aż do zaspokojenia na podstawie dotychczasowych przepisów.
Jeżeli ustawodawca nie wymienił w przepisach przejściowych spraw o umorzenie należności z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych to tym samym sprawy te zostały potraktowane jako nowe, podlegające już regulacjom zamieszczonym w ustawie z 7 września 2007 r.
O stosowaniu przepisów nowej ustawy z 2007 r. wprost przesądza treść art. 30 ust. 1 ustawy z 7 września 2007 r. stanowiący, że organ właściwy dłużnika może umorzyć należności, o których mowa m.in. w art. 28 ust. 1 pkt 2, a są to należności powstałe z tytułu zaliczek alimentacyjnych wypłaconych osobie uprawnionej na podstawie ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej.
Przepis ten ustala jednocześnie właściwość miejscową organu pierwszej instancji, którym jest organ właściwy dłużnika, a więc odmiennie niż stanowi art. 16 ustawy z 2005 r., przekazujący te sprawy organom właściwym wierzycieli alimentacyjnych.
Zmiana regulacji prawnej i sposób jej interpretacji nie narusza przepisów art. 2 i 32 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Przede wszystkim wbrew twierdzeniom skarżącego, nowa regulacja w art. 30 ust. 1 przewiduje podobnie jak art. 16 ustawy z 2005 r. możliwość umorzenia należności powstałych z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych, precyzując jedynie warunki jakie winien spełnić dłużnik alimentacyjny w spłacie należności alimentacyjnych. Regulacja ta w założeniu ustawodawcy ma zmierzać do skuteczniejszego prowadzenia egzekucji wobec osób, na których ciąży prawny obowiązek dostarczenia środków utrzymania, z którego osoby te nie wywiązywały się wywołując konieczność zastępczych świadczeń publicznych na rzecz osób uprawnionych do alimentacji.
Nie narusza to także art. 32 Konstytucji. Przyjęta w Konstytucji zasada równości, nakazuje władzom publicznym traktować wszystkie podmioty prawa w obrębie określonej klasy (kategorii) równo, a więc według jednakowej miary. Dotyczy to więc podmiotów charakteryzujących się w równym stopniu daną cechą istotną (relewantną). Zasada ta gwarantuje zatem prawo do równego traktowania przez władze publiczne podmiotów charakteryzujących się taką samą cechą wspólną. O dyskryminacji można mówić wówczas, gdy organy Państwa odmiennie traktują osoby znajdujące się w analogicznej sytuacji bez przedstawienia obiektywnego i racjonalnego uzasadnienia.
Odnosząc się do interpretowanych przepisów międzyczasowych ustawy z 7 września 2007 r. nie można uznać, iż odnoszą się one do tej samej kategorii podmiotów. Czym innym jest bowiem rozpatrywanie spraw o przyznanie zaliczki alimentacyjnej (art. 41), spraw o zwrot nienależnie pobranych zaliczek alimentacyjnych (art. 42), czy też prowadzenie egzekucji (art. 43), od spraw o umorzenie wypłaconych należności z tytułu zaliczek alimentacyjnych. Te ostatnie wszczynane na wniosek dłużnika alimentacyjnego mają miejsce z reguły w późniejszym czasie, a więc stosowanie dawnych przepisów, z uwagi na ich mniejszą skuteczność byłoby nieracjonalne. Zasadnie więc przyjęto tu regułę stosowania nowego prawa.
Odnosząc się zaś do podniesionych w skardze kasacyjnej różnic w regulacji z art. 16 ustawy z 2005 r. do art. 30 ust. 1 i 2 nowej ustawy, a więc różnicowania sytuacji osób, które mogły skorzystać z umorzenia należności pod rządami ustawy z 2005 r. z sytuacją osób, które wniosły o umorzenie należności po dniu 1 października 2008 r. należy stwierdzić, iż w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego przyjmuje się, iż odstępstwo od równego traktowania podmiotów nie musi oznaczać naruszenia art. 32 Konstytucji. W świetle orzecznictwa Trybunału jest ono dopuszczalne jeżeli zostaną spełnione następujące warunki:
- 1) kryterium różnicowania pozostaje w racjonalnym związku z celem i treścią danej regulacji,
- 2) waga interesu, któremu różnicowanie ma służyć, pozostaje w odpowiedniej proporcji do wagi interesów, które zostaną naruszone w wyniku wprowadzonego różnicowania,
- 3) kryterium różnicowania pozostaje w związku z innymi wartościami, zasadami, czy normami konstytucyjnymi, uzasadniającymi odmienne traktowanie podmiotów podobnych.
W omawianej kategorii spraw, która dotyczy zaległości dłużników alimentacyjnych z tytułu wypłaconych zaliczek, za uzasadnione należy uznać wprowadzenie w art. 30 ust. 1 ustawy z 2007 r. dodatkowych kryteriów, od spełnienia których uzależnione jest umorzenie należności. Instrument ten nie godzi w prawa nabyte dłużnika co zarzuca skarżący, gdyż przed 1 października 2008 r. praw takich ustawa z 2005 r. nie dawała mu uzależniając umorzenie od uznaniowej decyzji organu wierzyciela alimentacyjnego. Wprowadzając do nowej ustawy instrument w postaci zróżnicowania wielkości umorzenia należności od okresu skuteczności egzekucji wobec dłużnika alimentacyjnego, ustawodawca stworzył zachętę dla dłużników, aby zmobilizować ich do systematycznego regulowania ciążących na nich zobowiązań. Instytucja ta znajduje także pełne uzasadnienie w zasadzie sprawiedliwości społecznej, wyrażającej się w tym, aby osoby zobowiązane do dostarczania środków utrzymania dla osób najbliższych nie przerzucały tego ustawowego obowiązku na inne podmioty.
Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny nie uznał za zasadne zarzutów skargi kasacyjnej, że wykładni przepisów ustawy z 7 września 2007 r. dokonano z naruszeniem zasad konstytucyjnych.
Konsekwencją przedstawionej wykładni jest przyjęcie, że w niniejszej sprawie w pierwszej instancji do rozpatrzenia wniosku B. S. jest organ właściwy ze względu na miejsce zameldowania skarżącego, a więc Prezydent Miasta Krakowa.
Z uwagi na uchylenie przez WSA w Krakowie wadliwej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] stycznia 2010 r., obecnie do rozpoznania pozostało odwołanie B. S. od decyzji Prezydenta Miasta Krakowa z dnia [...] listopada 2009 r.
Wobec tego, iż skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw, a zaskarżony wyrok odpowiada prawu, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 ustawy P.p.s.a. orzekł jak w sentencji.